<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="TX18n0011">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies, Electronic version, No. 11 第十一編　宗依論（上）</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書數位版, No. 11 第十一編　宗依論（上）</title>
			<author>民國 釋太虛著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>TaiXu</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">TX</idno>.<idno type="vol">18</idno>.<idno type="no">11</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">第十一編　宗依論（上）</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Yin-Shun Cultural and Educational Foundation</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">印順文敎基金會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【太虛】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00144">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00144</charName>
				<mapping cb:dec="983184" type="PUA">U+F0090</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/免]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00145">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName>
				<mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00539">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00539</charName>
				<mapping cb:dec="983579" type="PUA">U+F021B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2A37F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麥*廣]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00714">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00714</charName>
				<mapping cb:dec="983754" type="PUA">U+F02CA</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4AC2</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[多*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00733">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00733</charName>
				<mapping cb:dec="983773" type="PUA">U+F02DD</mapping>
			<mapping type="unicode">U+27643</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[褒-保+可]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05029">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05029</charName>
				<mapping cb:dec="988069" type="PUA">U+F13A5</mapping>
			<mapping type="unicode">U+267D0</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[月*馬]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB30155">
				<charName>CBETA CHARACTER CB30155</charName>
				<mapping cb:dec="1013195" type="PUA">U+F75CB</mapping>
			<mapping type="unicode">U+35B6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*垔]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2022-06-14">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b001a" n="b001a"/>
<lb ed="TX" n="b001a01"/><p cb:type="head1" xml:id="pTX18pb001a0101">眞現實論宗依論上</p>
<lb ed="TX" n="b001a02"/><byline cb:type="editor">──十六年冬在杭州<name role="" type="person">靈隱寺</name>編──</byline>
<lb ed="TX" n="b001a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">綱要</cb:mulu>
<lb ed="TX" n="b001a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pb001a0401">　　　　叙論
<lb ed="TX" n="b001a05"/>　　　　　第一章　能知現實之方法
<lb ed="TX" n="b001a06"/>　　　　　　第一節　現比眞似
<lb ed="TX" n="b001a07"/>　　　　　　　一　何謂現比眞似
<lb ed="TX" n="b001a08"/>　　　　　　　二　自相與共相
<lb ed="TX" n="b001a09"/>　　　　　　　三　能知之現量心
<lb ed="TX" n="b001a10"/>　　　　　　　四　現量之所知境
<lb ed="TX" n="b001a11"/>　　　　　　　五　能知之比量心
<lb ed="TX" n="b001a12"/>　　　　　　　六　比量之所知境
<lb ed="TX" n="b001a13"/>　　　　　　　七　名之構成
<lb ed="TX" n="b001a14"/>　　　　　　　八　辭之構成
<lb ed="TX" n="b001a15"/>　　　　　　　九　論之構成
<lb ed="TX" n="b001a16"/>　　　　　　　十　現比與眞似
<lb ed="TX" n="b001a17"/>　　　　　　　十一　現量之眞似
<lb ed="TX" n="b001a18"/>　　　　　　　十二　比量之眞似
<lb ed="TX" n="b001a19"/>　　　　　　　十三　似現比之槪觀
<lb ed="TX" n="b001a10"/>　　　　　　第二節　算學略說
<lb ed="TX" n="b001a21"/>　　　　　　　一　算學槪說
<lb ed="TX" n="b001a22"/>　　　　　　　二　數量槪說
<lb ed="TX" n="b001a23"/>　　　　　　　三　上座部之數量
<lb ed="TX" n="b001a24"/>　　　　　　　四　俱舍論之數量
<lb ed="TX" n="b001a25"/>　　　　　　　五　華嚴經之數量
<lb ed="TX" n="b001a26"/>　　　　　　　六　空量之計算
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b002a" n="b002a"/>
<lb ed="TX" n="b002a01"/>　　　　　　　七　時量槪說
<lb ed="TX" n="b002a02"/>　　　　　　　八　小時量之計算
<lb ed="TX" n="b002a03"/>　　　　　　　九　中時量之計算
<lb ed="TX" n="b002a04"/>　　　　　　　十　大時量之計算
<lb ed="TX" n="b002a05"/>　　　　　　　十一　相對之時量
<lb ed="TX" n="b002a06"/>　　　　　　　十二　相對之空量
<lb ed="TX" n="b002a07"/>　　　　　　　十三　相對絕對之算學
<lb ed="TX" n="b002a08"/>　　　　　　第三節　聲明略說
<lb ed="TX" n="b002a09"/>　　　　　　　一　聲明槪說
<lb ed="TX" n="b002a10"/>　　　　　　　二　梵文與聲明
<lb ed="TX" n="b002a11"/>　　　　　　　三　何謂名句文身
<lb ed="TX" n="b002a12"/>　　　　　　　四　文及文身
<lb ed="TX" n="b002a13"/>　　　　　　　五　名及名身
<lb ed="TX" n="b002a14"/>　　　　　　　六　字界字緣
<lb ed="TX" n="b002a15"/>　　　　　　　七　蘇漫多聲
<lb ed="TX" n="b002a16"/>　　　　　　　八　底彥多聲
<lb ed="TX" n="b002a17"/>　　　　　　　九　名句間之六合釋
<lb ed="TX" n="b002a18"/>　　　　　　　十　聲明之用與體
<lb ed="TX" n="b002a19"/>　　　　　　第四節　立破眞似
<lb ed="TX" n="b002a20"/>　　　　　　　一　立破眞似槪說
<lb ed="TX" n="b002a21"/>　　　　　　　二　佛陀學之因明
<lb ed="TX" n="b002a22"/>　　　　　　　三　佛陀因明學之實用
<lb ed="TX" n="b002a23"/>　　　　　　　四　爲他比量之三支
<lb ed="TX" n="b002a24"/>　　　　　　　五　宗支之構成
<lb ed="TX" n="b002a25"/>　　　　　　　六　因支之構成
<lb ed="TX" n="b002a26"/>　　　　　　　七　喩支之構成
<lb ed="TX" n="b002a27"/>　　　　　　　八　爲他比量之第一分類
<lb ed="TX" n="b002a28"/>　　　　　　　九　爲他比量之第二分類
<lb ed="TX" n="b002a29"/>　　　　　　　十　爲他比量之構成
<lb ed="TX" n="b002a30"/>　　　　　　　十一　似爲他比量之過謬
<lb ed="TX" n="b002a31"/>　　　　　　　十二　似能立與似能破
<lb ed="TX" n="b002a32"/>　　　　　　　十三　眞能立與眞能破
<lb ed="TX" n="b002a33"/>　　　　　　　十四　立破眞似刊定
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b003a" n="b003a"/>
<lb ed="TX" n="b003a01"/>　　　　　　第五節　聞量與能知方法之評判
<lb ed="TX" n="b003a02"/>　　　　　　　一　聞量槪說
<lb ed="TX" n="b003a03"/>　　　　　　　二　四依四不依之標準
<lb ed="TX" n="b003a04"/>　　　　　　　三　歷史之考證
<lb ed="TX" n="b003a05"/>　　　　　　　四　法印之楷定
<lb ed="TX" n="b003a06"/>　　　　　　　五　佛陀學之內容
<lb ed="TX" n="b003a07"/>　　　　　　　六　所聞言義之揀判
<lb ed="TX" n="b003a08"/>　　　　　　　七　所聞言義之攝判
<lb ed="TX" n="b003a09"/>　　　　　　　八　能知方法之評判
<lb ed="TX" n="b003a10"/>　　　　　　　九　求學之目的
<lb ed="TX" n="b003a11"/>　　　　　　　十　求學之方法
<lb ed="TX" n="b003a12"/>　　　　　第二章　所知現實之成事
<lb ed="TX" n="b003a13"/>　　　　　　第一節　所知有情
<lb ed="TX" n="b003a14"/>　　　　　　　一　何謂有情
<lb ed="TX" n="b003a15"/>　　　　　　　二　有情略分類
<lb ed="TX" n="b003a16"/>　　　　　　　三　有情中分類
<lb ed="TX" n="b003a17"/>　　　　　　　四　有情廣分類
<lb ed="TX" n="b003a18"/>　　　　　　　五　有情類之生起
<lb ed="TX" n="b003a19"/>　　　　　　　六　有情類之流轉與進化
<lb ed="TX" n="b003a20"/>　　　　　　　七　有情身之產生
<lb ed="TX" n="b003a21"/>　　　　　　　八　人身之胎生觀
<lb ed="TX" n="b003a22"/>　　　　　　　九　有情身及人身之生存位
<lb ed="TX" n="b003a23"/>　　　　　　　十　有情及人之身量形狀
<lb ed="TX" n="b003a24"/>　　　　　　　十一　人身之生理形態
<lb ed="TX" n="b003a25"/>　　　　　　　十二　有情身之化學素
<lb ed="TX" n="b003a26"/>　　　　　　　十三　有情眠覺等位心理
<lb ed="TX" n="b003a27"/>　　　　　　　十四　有情身之老病死及屍處置
<lb ed="TX" n="b003a28"/>　　　　　　　十五　有情身之生活資具
<lb ed="TX" n="b003a29"/>　　　　　　　十六　有情與有情之相處
<lb ed="TX" n="b003a30"/>　　　　　　　十七　有情之語言文字
<lb ed="TX" n="b003a31"/>　　　　　　　十八　有情類之敎育
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b004a" n="b004a"/>
<lb ed="TX" n="b004a01"/>　　　　　　第二節　所知器界
<lb ed="TX" n="b004a02"/>　　　　　　　一　所知器界槪論
<lb ed="TX" n="b004a03"/>　　　　　　　二　此一人間之器界
<lb ed="TX" n="b004a04"/>　　　　　　　三　人地與天象之關係
<lb ed="TX" n="b004a05"/>　　　　　　　四　此日系中之他處人生器界
<lb ed="TX" n="b004a06"/>　　　　　　　五　日系中神生天生之器界
<lb ed="TX" n="b004a07"/>　　　　　　　六　太陽系外之天生器界
<lb ed="TX" n="b004a08"/>　　　　　　　七　一小世界之成住史
<lb ed="TX" n="b004a09"/>　　　　　　　八　日系諸星之空間測量
<lb ed="TX" n="b004a10"/>　　　　　　　九　地球等上之異生器界
<lb ed="TX" n="b004a11"/>　　　　　　　十　此大千界與無量器界
<lb ed="TX" n="b004a12"/>　　　　　　　十一　器界與有情之關係
<lb ed="TX" n="b004a13"/>　　　　　　　十二　人生與器界之依資
<lb ed="TX" n="b004a14"/>　　　　　　第三節　所知情器
<lb ed="TX" n="b004a15"/>　　　　　　　一　所知情器槪論
<lb ed="TX" n="b004a16"/>　　　　　　　二　動植礦之關係與區別
<lb ed="TX" n="b004a17"/>　　　　　　　三　人間情器與非人間情器
<lb ed="TX" n="b004a18"/>　　　　　　　四　有情與器界之關係
<lb ed="TX" n="b004a19"/>　　　　　　　五　人間之有情器界
<lb ed="TX" n="b004a20"/>　　　　　　　六　人生世界之我與非我
<lb ed="TX" n="b004a21"/>　　　　　　　七　現代之人生世界觀
<lb ed="TX" n="b004a22"/>　　　　　　　八　太陽系之小三界
<lb ed="TX" n="b004a23"/>　　　　　　　九　轉輪王界變遷史
<lb ed="TX" n="b004a24"/>　　　　　　　十　大千界之大三界
<lb ed="TX" n="b004a25"/>　　　　　　　十一　大千界之九地
<lb ed="TX" n="b004a26"/>　　　　　　　十二　大千情器之所餘分類
<lb ed="TX" n="b004a27"/>　　　　　　　十三　索訶界外之十方情器
<lb ed="TX" n="b004a28"/>　　　　　　第四節　超情佛刹
<lb ed="TX" n="b004a29"/>　　　　　　　一　超情佛刹槪論
<lb ed="TX" n="b004a30"/>　　　　　　　二　佛刹之分類
<lb ed="TX" n="b004a31"/>　　　　　　　三　此大千界之應生佛史
<lb ed="TX" n="b004a32"/>　　　　　　　四　地球之應化聖地
<lb ed="TX" n="b004a33"/>　　　　　　　五　此小世界之勝應聖刹
<lb ed="TX" n="b004a34"/>　　　　　　　六　大千界之勝應聖刹
<lb ed="TX" n="b004a35"/>　　　　　　　七　索訶界外著名佛刹
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b005a" n="b005a"/>
<lb ed="TX" n="b005a01"/>　　　　　　　八　索訶界外無數佛刹
<lb ed="TX" n="b005a02"/>　　　　　　　九　情器及佛刹之十法界
<lb ed="TX" n="b005a03"/>　　　　　　第五節　所知成事評判
<lb ed="TX" n="b005a04"/>　　　　　　　一　所知成事評判緖言
<lb ed="TX" n="b005a05"/>　　　　　　　二　有情托胎識問題
<lb ed="TX" n="b005a06"/>　　　　　　　三　有情中有身問題
<lb ed="TX" n="b005a07"/>　　　　　　　四　有情之心理問題
<lb ed="TX" n="b005a08"/>　　　　　　　五　器界之蘇迷盧等問題
<lb ed="TX" n="b005a09"/>　　　　　　　六　情器之生命由來問題
<lb ed="TX" n="b005a10"/>　　　　　　　七　超情佛刹之餘義
<lb ed="TX" n="b005a11"/>　　　　　第三章　所知現實之蘊素
<lb ed="TX" n="b005a12"/>　　　　　　第一節　大蘊處界
<lb ed="TX" n="b005a13"/>　　　　　　　一　四大與六大
<lb ed="TX" n="b005a14"/>　　　　　　　二　大乘四大種之勝義
<lb ed="TX" n="b005a15"/>　　　　　　　三　情器之五蘊
<lb ed="TX" n="b005a16"/>　　　　　　　四　十二處之分別
<lb ed="TX" n="b005a17"/>　　　　　　　五　六根與二十二根
<lb ed="TX" n="b005a18"/>　　　　　　　六　十八界之分別
<lb ed="TX" n="b005a19"/>　　　　　　第二節　五位百法
<lb ed="TX" n="b005a20"/>　　　　　　　一　五位百法槪論
<lb ed="TX" n="b005a21"/>　　　　　　　二　識自性位
<lb ed="TX" n="b005a22"/>　　　　　　　三　識相應位槪論
<lb ed="TX" n="b005a23"/>　　　　　　　四　五遍行心所
<lb ed="TX" n="b005a24"/>　　　　　　　五　五別境與四不定心所
<lb ed="TX" n="b005a25"/>　　　　　　　六　十一善心所
<lb ed="TX" n="b005a26"/>　　　　　　　七　二十六煩惱心所
<lb ed="TX" n="b005a27"/>　　　　　　　八　二所變位
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b006a" n="b006a"/>
<lb ed="TX" n="b006a01"/>　　　　　　　九　三分位位
<lb ed="TX" n="b006a02"/>　　　　　　　十　四實性位
<lb ed="TX" n="b006a03"/>　　　　　　　十一　百法之分系表
<lb ed="TX" n="b006a04"/>　　　　　　第三節　諸法相攝
<lb ed="TX" n="b006a05"/>　　　　　　　一　諸法開合槪論
<lb ed="TX" n="b006a06"/>　　　　　　　二　六大與諸法比觀
<lb ed="TX" n="b006a07"/>　　　　　　　三　五蘊與諸法比觀
<lb ed="TX" n="b006a08"/>　　　　　　　四　十二處與諸法比觀
<lb ed="TX" n="b006a09"/>　　　　　　　五　十八界與諸法比觀
<lb ed="TX" n="b006a10"/>　　　　　　　六　百法與大蘊處界比觀
<lb ed="TX" n="b006a11"/>　　　　　　　七　百法與俱舍七十五法
<lb ed="TX" n="b006a12"/>　　　　　　　八　百法與錫蘭八十三法
<lb ed="TX" n="b006a13"/>　　　　　　　九　心所有法之論定
<lb ed="TX" n="b006a14"/>　　　　　　　十　心不相應行之論定
<lb ed="TX" n="b006a15"/>　　　　　　第四節　諸法施設
<lb ed="TX" n="b006a16"/>　　　　　　　一　諸法施設槪論
<lb ed="TX" n="b006a17"/>　　　　　　　二　有情事之五蘊施設
<lb ed="TX" n="b006a18"/>　　　　　　　三　受用處之十二處施設
<lb ed="TX" n="b006a19"/>　　　　　　　四　依生存事之四食施設
<lb ed="TX" n="b006a20"/>　　　　　　　五　依差別事之諸界施設
<lb ed="TX" n="b006a21"/>　　　　　　　六　依生起事之緣起施設
<lb ed="TX" n="b006a22"/>　　　　　　　七　依染淨事之四諦施設
<lb ed="TX" n="b006a23"/>　　　　　　　八　依六事所施設之蘊素
<lb ed="TX" n="b006a24"/>　　　　　　　九　六事施設與六百六十法
<lb ed="TX" n="b006a25"/>　　　　　　第五節　所知蘊素差別
<lb ed="TX" n="b006a26"/>　　　　　　　一　所知蘊素總評
<lb ed="TX" n="b006a27"/>　　　　　　　二　五蘊與心理學
<lb ed="TX" n="b006a28"/>　　　　　　　三　心識與根身之關係
<lb ed="TX" n="b006a29"/>　　　　　　　四　心法體數之決擇
<lb ed="TX" n="b006a30"/>　　　　　　　五　命根之研究
<lb ed="TX" n="b006a31"/>　　　　　　　六　性之研究
<lb ed="TX" n="b006a32"/>　　　　　　　七　新百法之決擇
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b007a" n="b007a"/>
<lb ed="TX" n="b007a01"/>　　　　　第四章　所知事素之關係
<lb ed="TX" n="b007a02"/>　　　　　　第一節　因緣生果
<lb ed="TX" n="b007a03"/>　　　　　　　一　因緣生果槪論
<lb ed="TX" n="b007a04"/>　　　　　　　二　因緣生果與業力
<lb ed="TX" n="b007a05"/>　　　　　　　三　因與緣之定義
<lb ed="TX" n="b007a06"/>　　　　　　　四　因之分析
<lb ed="TX" n="b007a07"/>　　　　　　　五　緣之分析
<lb ed="TX" n="b007a08"/>　　　　　　　六　果之分析
<lb ed="TX" n="b007a09"/>　　　　　　　七　因與緣及果之關係
<lb ed="TX" n="b007a10"/>　　　　　　第二節　因緣情器
<lb ed="TX" n="b007a11"/>　　　　　　　一　因緣情器槪論
<lb ed="TX" n="b007a12"/>　　　　　　　二　情器之十二緣起
<lb ed="TX" n="b007a13"/>　　　　　　　三　巴利文之業感緣起說
<lb ed="TX" n="b007a14"/>　　　　　　　四　俱舍論之業感緣起說
<lb ed="TX" n="b007a15"/>　　　　　　　五　三世緣起之惑業苦環
<lb ed="TX" n="b007a16"/>　　　　　　　六　通大乘之無明緣起說
<lb ed="TX" n="b007a17"/>　　　　　　　七　法相大乘之二世緣起說
<lb ed="TX" n="b007a18"/>　　　　　　　八　二世緣起之因緣果辨
<lb ed="TX" n="b007a19"/>　　　　　　　九　二世緣起之業力說
<lb ed="TX" n="b007a20"/>　　　　　　第三節　因緣佛刹
<lb ed="TX" n="b007a21"/>　　　　　　　一　因緣佛刹槪論
<lb ed="TX" n="b007a22"/>　　　　　　　二　四諦與修三增上學
<lb ed="TX" n="b007a23"/>　　　　　　　三　七賢與四向四果
<lb ed="TX" n="b007a24"/>　　　　　　　四　境行果與三祇五位
<lb ed="TX" n="b007a25"/>　　　　　　　五　三慧與三智
<lb ed="TX" n="b007a26"/>　　　　　　　六　三因佛性與緣眞二修
<lb ed="TX" n="b007a27"/>　　　　　　　七　起信論之眞如緣起說
<lb ed="TX" n="b007a28"/>　　　　　　　八　維摩詰等之刱造淨土行
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b008a" n="b008a"/>
<lb ed="TX" n="b008a01"/>　　　　　　　九　託於有漏之無漏因果
<lb ed="TX" n="b008a02"/>　　　　　　　十　佛刹之因與緣分析
<lb ed="TX" n="b008a03"/>　　　　　　第四節　因緣法界
<lb ed="TX" n="b008a04"/>　　　　　　　一　因緣法界槪論
<lb ed="TX" n="b008a05"/>　　　　　　　二　因緣所生心法
<lb ed="TX" n="b008a06"/>　　　　　　　三　因緣所生心所有法
<lb ed="TX" n="b008a07"/>　　　　　　　四　因緣所生色法
<lb ed="TX" n="b008a08"/>　　　　　　　五　現生種之種義
<lb ed="TX" n="b008a09"/>　　　　　　　六　現生種之熏習義
<lb ed="TX" n="b008a10"/>　　　　　　　七　現生種之因緣
<lb ed="TX" n="b008a11"/>　　　　　　　八　種生現之因緣
<lb ed="TX" n="b008a12"/>　　　　　　　九　種生種之因緣
<lb ed="TX" n="b008a13"/>　　　　　　　十　現生現之因緣
<lb ed="TX" n="b008a14"/>　　　　　　　十一　現行法作諸緣義
<lb ed="TX" n="b008a15"/>　　　　　　第五節　所知關係評判
<lb ed="TX" n="b008a16"/>　　　　　　　一　所知關係槪論
<lb ed="TX" n="b008a17"/>　　　　　　　二　事素關係與因果
<lb ed="TX" n="b008a18"/>　　　　　　　三　因緣果名義之決擇
<lb ed="TX" n="b008a19"/>　　　　　　　四　佛刹緣起之討論
<lb ed="TX" n="b008a20"/>　　　　　　　五　因緣法界之討論
<lb ed="TX" n="b008a21"/>　　　　　　　六　緣起決擇之槪論
<lb ed="TX" n="b008a22"/>　　　　　　　七　緣起決擇之新釋
<lb ed="TX" n="b008a23"/>　　　　　　　八　別釋意識緣起
<lb ed="TX" n="b008a24"/>　　　　　　　九　別釋心識緣起
<lb ed="TX" n="b008a25"/>　　　　　　　十　緣起決擇之結論
<lb ed="TX" n="b008a26"/>　　　　　第五章　能知所知之決擇
<lb ed="TX" n="b008a27"/>　　　　　　第一節　能知方法之決擇
<lb ed="TX" n="b008a28"/>　　　　　　　一　能知決擇槪論
<lb ed="TX" n="b008a29"/>　　　　　　　二　四道理之建立
<lb ed="TX" n="b008a30"/>　　　　　　　三　四道理之略解
<lb ed="TX" n="b008a31"/>　　　　　　　四　證成道理之廣釋
<lb ed="TX" n="b008a32"/>　　　　　　　五　四悉檀之名義
<lb ed="TX" n="b008a33"/>　　　　　　　六　四悉檀之作用
<lb ed="TX" n="b008a34"/>　　　　　　　七　四悉檀與行位
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b009a" n="b009a"/>
<lb ed="TX" n="b009a01"/>　　　　　　　八　至敎量之差別相
<lb ed="TX" n="b009a02"/>　　　　　　　九　歷史考證之決擇
<lb ed="TX" n="b009a03"/>　　　　　　第二節　所知成事之決擇
<lb ed="TX" n="b009a04"/>　　　　　　　一　有情衆生之決擇
<lb ed="TX" n="b009a05"/>　　　　　　　二　情器世間之決擇
<lb ed="TX" n="b009a06"/>　　　　　　　三　情器世間之苦相
<lb ed="TX" n="b009a07"/>　　　　　　　四　情器世間之業相
<lb ed="TX" n="b009a08"/>　　　　　　　五　情器世間之煩惱相
<lb ed="TX" n="b009a09"/>　　　　　　　六　人間之上中下士
<lb ed="TX" n="b009a10"/>　　　　　　　七　人間政治領袖之德失
<lb ed="TX" n="b009a11"/>　　　　　　　八　超情佛刹之決擇
<lb ed="TX" n="b009a12"/>　　　　　　第三節　所知蘊素之決擇
<lb ed="TX" n="b009a13"/>　　　　　　　一　蘊事之決擇
<lb ed="TX" n="b009a14"/>　　　　　　　二　色蘊之別決擇
<lb ed="TX" n="b009a15"/>　　　　　　　三　極微色之決擇
<lb ed="TX" n="b009a16"/>　　　　　　　四　色業之決擇
<lb ed="TX" n="b009a17"/>　　　　　　　五　名所攝四蘊之決擇
<lb ed="TX" n="b009a18"/>　　　　　　　六　界事之決擇
<lb ed="TX" n="b009a19"/>　　　　　　　七　處事之決擇
<lb ed="TX" n="b009a20"/>　　　　　　　八　諸法分位之決擇
<lb ed="TX" n="b009a21"/>　　　　　　　九　諸法善染無記之決擇
<lb ed="TX" n="b009a22"/>　　　　　　第四節　一切所知之決擇
<lb ed="TX" n="b009a23"/>　　　　　　　一　因與緣生果之決擇
<lb ed="TX" n="b009a24"/>　　　　　　　二　親因之決擇
<lb ed="TX" n="b009a25"/>　　　　　　　三　種子之決擇
<lb ed="TX" n="b009a26"/>　　　　　　　四　勝緣根之決擇
<lb ed="TX" n="b009a27"/>　　　　　　　五　諸緣之決擇
<lb ed="TX" n="b009a28"/>　　　　　　　六　緣起支之決擇
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.b010a" n="b010a"/>
<lb ed="TX" n="b010a01"/>　　　　　　　七　三世業果之決擇
<lb ed="TX" n="b010a02"/>　　　　　　　八　色物之生緣
<lb ed="TX" n="b010a03"/>　　　　　　　九　色物之住緣
<lb ed="TX" n="b010a04"/>　　　　　　　十　色物之刹那滅
<lb ed="TX" n="b010a05"/>　　　　　　　十一　三有爲相之決擇
<lb ed="TX" n="b010a06"/>　　　　　　　十二　處非處之決擇
<lb ed="TX" n="b010a07"/>　　　　　　第五節　能知所知之關係
<lb ed="TX" n="b010a08"/>　　　　　　　一　能知所知關係槪論
<lb ed="TX" n="b010a09"/>　　　　　　　二　瑜伽四眞實義
<lb ed="TX" n="b010a10"/>　　　　　　　三　四眞實義之今釋
<lb ed="TX" n="b010a11"/>　　　　　　　四　世俗勝義之差別智境
<lb ed="TX" n="b010a12"/>　　　　　　　五　三相三無性之智境
<lb ed="TX" n="b010a13"/>　　　　　　　六　能知心上之所知諸法</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c001a" n="c001a"/>
<lb ed="TX" n="c001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">叙論</cb:mulu><head>叙論</head>
<lb ed="TX" n="c001a02"/><p xml:id="pTX18pc001a0201">一　現實卽宇宙　有事實而無邊中之謂宇，有變現而無始終之謂宙。用名數心想
<lb ed="TX" n="c001a03"/>割畫於宇，故說爲點線面體，說爲上下縱橫，說爲空間（方分）；而宇非點線面體，
<lb ed="TX" n="c001a04"/>非上下縱橫，非空間也。用名數心想割畫於宙，故說爲忽秒分刻，說爲古今往來，說
<lb ed="TX" n="c001a05"/>爲時間；而宙非忽秒分刻，非古今往來，非時間也。將宇宙一部云世界，世界非宇宙
<lb ed="TX" n="c001a06"/>之全稱。卽人生全部云宇宙，人生非宇宙之對稱。宇宙者何？現實而已。現實者何？
<lb ed="TX" n="c001a07"/>宇宙而已。有變斯有現，無現則無變，無變非現，無現非變，續變續現，續續自住攝
<lb ed="TX" n="c001a08"/>十世，<anchor xml:id="nkr_note_orig_c001001" n="c001001"/>曰永宙；一念衆念自住永宙，非永宙莫觀乎變現。有事斯有實，無實則
<lb ed="TX" n="c001a09"/>無事，無事非實，無實非事，各事各實，各各互遍入十界，<anchor xml:id="nkr_note_orig_c001002" n="c001002"/>曰大宇；一相衆相
<lb ed="TX" n="c001a10"/>互遍大宇，非大宇莫觀乎事實。觀各事於續變，是謂宇宙；觀永宙於大宇，是謂現實
<lb ed="TX" n="c001a11"/>。然不名宇宙而言現實者，宇宙曾被說爲方體時刻，或被說爲世界而與人生對稱，易
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c002a" n="c002a"/>
<lb ed="TX" n="c002a01"/>致誤解，故今捨而不用。且猶有餘義，唯現實一名能詮，故曰現實。</p>
<lb ed="TX" n="c002a02"/><p xml:id="pTX18pc002a0201">二　現實卽法界　法謂軌持，軌範他解，任持自性。增損其範軌則迷謬；變失其
<lb ed="TX" n="c002a03"/>任持則滅亡。界謂總分，總包至無，分析窮有。總包至無，故包無及有而有無盡包；
<lb ed="TX" n="c002a04"/>分析窮有，故析有竟無而無有皆析。總包言之，諸法可以一名擧也。分析言之，諸名
<lb ed="TX" n="c002a05"/>亦難一法宣也。非法軌莫究其別異，非界總莫得其通同；非法持莫顯其恆成，非界分
<lb ed="TX" n="c002a06"/>莫悉其變壞。故法界者，一切法之總和，非別指任何一法──若眞如等──之特稱，
<lb ed="TX" n="c002a07"/>亦非任何一法──若心等──可與對稱。又法界者，一一法之分函，任何一法皆遍入
<lb ed="TX" n="c002a08"/>於諸法；任何諸法皆攝住於一法。此總、別、同、異、成、壞六相，爲法界一名之根
<lb ed="TX" n="c002a09"/>本義。別有增釋，見於餘處。<anchor xml:id="nkr_note_orig_c002003" n="c002003"/>非法界六相莫觀乎現實，非現實莫觀乎六相法界
<lb ed="TX" n="c002a10"/>，法界卽現實，現實卽法界，然名現實而不云法界者，法界一名，義詮隱幽；現實一
<lb ed="TX" n="c002a11"/>名，義詮顯了。且猶有餘義，唯現實一名能詮，故曰現實。</p>
<lb ed="TX" n="c002a12"/><p xml:id="pTX18pc002a1201">三　現實卽現實　現變實事曰現實，無始恆轉故；現事實性曰現實，無性緣成故
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c003a" n="c003a"/>
<lb ed="TX" n="c003a01"/>；現性實覺曰現實，無相眞如故；現覺實變曰現實，無元心樞故。現實卽現實，現實
<lb ed="TX" n="c003a02"/>唯現實，更無他名能詁之也，故曰現實。</p>
<lb ed="TX" n="c003a03"/><p xml:id="pTX18pc003a0301">四　現實主義乃佛陀無主義之主義　何謂現實主義卽是無主義耶？現實眞是如此
<lb ed="TX" n="c003a04"/>，契知現實眞是如此；現實眞是如此──法爾如是，亦曰本來面目，亦曰眞如──，
<lb ed="TX" n="c003a05"/>宣說現實眞是如此。知亦現實眞是如此，不知亦現實眞是如此；說亦現實眞是如此，
<lb ed="TX" n="c003a06"/>不說亦現實眞是如此。知不知等，說不說等，知卽無所知，說卽無所說，不同其餘任
<lb ed="TX" n="c003a07"/>何主義別有所執、別有所立，故現實主義卽是無主義。何謂現實主義卽無主義之主義
<lb ed="TX" n="c003a08"/>耶？現量實相雖無可知，由現量如實相而知──根本智境──；實相現量雖無可說，
<lb ed="TX" n="c003a09"/>彷實相如現量而說──後得智境──。雖自無可說而隨機有說；雖隨機有說而契理應
<lb ed="TX" n="c003a10"/>眞──如實或如如──，故雖無主義而卽爲無主義之主義。然又何謂現實主義乃佛陀
<lb ed="TX" n="c003a11"/>無主義之主義耶？除佛陀外，莫不爲「非現實而有主義之主義」故。宗敎執唯神故，
<lb ed="TX" n="c003a12"/>哲學與科學執唯我或唯物故。實驗主義──或實際主義、實用主義，又現實主義、實
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c004a" n="c004a"/>
<lb ed="TX" n="c004a01"/>證主義──似爲現實主義，然未脫唯我或唯物之執。孔家哲學似爲現實主義，然未窮
<lb ed="TX" n="c004a02"/>現實之量而猶有拘局。故唯佛陀爲無主義主義之現實主義者。而現實主義，雖鏡涵萬
<lb ed="TX" n="c004a03"/>流，含容一切，要非佛陀不足以正其名義也。以簡別世俗現實主義，故名曰眞現實
<lb ed="TX" n="c004a04"/>論。</p>
<lb ed="TX" n="c004a05"/><p xml:id="pTX18pc004a0501">現實之爲現實，眞現實之爲眞現實，旣正其名，旣明其義，乃分宗依論、宗體論
<lb ed="TX" n="c004a06"/>、宗用論之三編，以究其詳。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c005a" n="c005a"/>
<lb ed="TX" n="c005a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第一章　能知現實之方法</cb:mulu><head>第一章　能知現實之方法</head>
<lb ed="TX" n="c005a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">前言</cb:mulu><p xml:id="pTX18pc005a0201">眞現實論，爲現量實相之說明。依能知現實之方法、與所知現實之事理、及能知
<lb ed="TX" n="c005a03"/>所知之關係以爲材料，於是有宗依論。</p>
<lb ed="TX" n="c005a04"/><p xml:id="pTX18pc005a0401">今言現實，必先知於現實；云知現實，必有能知於現實之方法，故首論現比量及
<lb ed="TX" n="c005a05"/>其眞似比量。所用工具，一爲形數度量，二爲言語文字，故依次說數量、聲明。對於
<lb ed="TX" n="c005a06"/>現實已能自知，且已完備所用工具，則能發表悟他，悟他在破其似而立乎眞，故次又
<lb ed="TX" n="c005a07"/>論立破眞似。今由立破眞似，可有悟他之功，則古近遺傳之敎義，應亦有悟他之功用
<lb ed="TX" n="c005a08"/>可資依據。然當評審批判，別其眞妄偏圓，故有遺敎評判。今以如此方法，謂能令自
<lb ed="TX" n="c005a09"/>及他知於現實，與古近人能知方法，應爲比較研核，故有方法評判。集此六事，乃完
<lb ed="TX" n="c005a10"/>成能知現實之方法。然此能知方法，同時亦爲所知現實；凡所知有非能知者，能知無
<lb ed="TX" n="c005a11"/>不是所知故。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c006a" n="c006a"/>
<lb ed="TX" n="c006a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第一節　現比眞似</cb:mulu><head>第一節　現比眞似</head>
<lb ed="TX" n="c006a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　何謂現比眞似</cb:mulu><head>一　何謂現比眞似</head>
<lb ed="TX" n="c006a03"/><p xml:id="pTX18pc006a0301">現謂現量，比謂比量，眞謂眞現量、眞比量，似謂似現量、似比量。量是規矩繩
<lb ed="TX" n="c006a04"/>墨準確刊定之義。諸正確之知識，槪名曰量。昔有佛陀學者陳那，作集量論，分析「
<lb ed="TX" n="c006a05"/>量」之種類，於古傳之諸量，或廢或合，僅存現比二量。於現比中之純眞或貌似，又
<lb ed="TX" n="c006a06"/>分眞似，此卽今茲之所言也。能知之量，唯現比之二者，以所知之境，亦唯事理之二
<lb ed="TX" n="c006a07"/>故。事曰自相，能知者曰現量；理曰共相，能知者曰比量。現量亦云現知，謂於現在
<lb ed="TX" n="c006a08"/>事顯現證知故。比量亦云比知，謂於比類理推比決知故。顯現證知者，恰當於事之自相
<lb ed="TX" n="c006a09"/>，曰眞現量。推比決知者，恰當於理之共相，曰眞比量。貌似顯現證知而不恰當於事
<lb ed="TX" n="c006a10"/>之自相者，曰似現量。貌似推比決知而不恰當於理之共相者──共相猶云槪念，亦猶
<lb ed="TX" n="c006a11"/>科學所云公式──，曰似比量。今欲求能知現實之方法，卽在如何辨別眞似，離似而
<lb ed="TX" n="c006a12"/>卽眞耳。於現實中除自相之事及共相之理，更無可知之境，故能知之量，亦不容至於
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c007a" n="c007a"/>
<lb ed="TX" n="c007a01"/>三也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c007a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　自相與共相</cb:mulu><head>二　自相與共相</head>
<lb ed="TX" n="c007a03"/><p xml:id="pTX18pc007a0301">一一現變實事──一聲至一地球──，其各自體及其別義，各唯此事，不通餘事。
<lb ed="TX" n="c007a04"/>譬如現聞一聲──聲亦依共相理所立假名，通餘一一聲故。現所聞聲，實離能詮之名
<lb ed="TX" n="c007a05"/>及所詮理，然今假借以但指現聞之一聲，便立言耳──，不關餘一一聲，是謂事之自
<lb ed="TX" n="c007a06"/>體──自體猶云本身──。現聞此一聲事，變現卽滅──變現卽滅，猶云無常，亦依
<lb ed="TX" n="c007a07"/>共相理所立假名。在現聞聲，實亦離此名理，今亦假借爲說，便立言耳──，不關其
<lb ed="TX" n="c007a08"/>餘一一事之變現卽滅，是謂事之別義。一一事之自體及其別義，統名自相之事。自相
<lb ed="TX" n="c007a09"/>唯是一一事離言之現實，若事體事義之貫通於餘一一事者，如縷貫華，卽爲一一諸事
<lb ed="TX" n="c007a10"/>之共相理。如說曰「聲」，聲之一名，所詮事體，通於人聲、鳥聲、樹聲、風聲、以及
<lb ed="TX" n="c007a11"/>他星球聲，曰「共事體」；又曰「變現卽滅」，此言所詮事義，亦通於一一聲及餘色香等
<lb ed="TX" n="c007a12"/>上，曰「共事義」。一一事之共體及其共義，統名共相之理。於此有顯然可知者，共
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c008a" n="c008a"/>
<lb ed="TX" n="c008a01"/>相之理必依自相之事而立，一也；自相事唯是於現在事顯現證知之離言現實，二也；
<lb ed="TX" n="c008a02"/>能詮理之名及名所詮之理，皆由推比決知之共相而立者，三也；假名但能詮共相之假
<lb ed="TX" n="c008a03"/>理，不能詮自相之實事，四也；依假名理所成假智，亦但能知共相名理而不能知自相
<lb ed="TX" n="c008a04"/>實事，五也。統此五義，則孰爲事量所知之自相，與孰爲理量所知之共相，皆可知矣。
<lb ed="TX" n="c008a05"/>然尙有難言者，則世人混於假說之自相、共相而不能分辨也。於假說中，此一聲爲自
<lb ed="TX" n="c008a06"/>相，則餘一一聲爲共相。然以諸變礙事──色法──爲共相時，聲亦可云自相。更以
<lb ed="TX" n="c008a07"/>諸實事體──色法及心、心所──爲共相時，變礙事亦可云自相。更以諸事及義──義
<lb ed="TX" n="c008a08"/>指分位及和合相續之假法──爲共相時，實事體亦可云自相。更以諸變事及不變爲共
<lb ed="TX" n="c008a09"/>相時，諸事義亦可云自相。更以諸有及無爲共相時，則諸有亦可云自相。自相、共相
<lb ed="TX" n="c008a10"/>，重重差別無定。類與不類，相與爲類。別與不別，相與爲別。類之無盡，別之無盡
<lb ed="TX" n="c008a11"/>。然此假說中之類別，皆共相中之差別相；所云自相，非眞自相，知眞自相離名理等
<lb ed="TX" n="c008a12"/>，唯是現量所證知之實相，故曰現實卽是現量實相。仿現量實相而起推比所知之假相
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c009a" n="c009a"/>
<lb ed="TX" n="c009a01"/>，而有共相、差別相等名理，卽事實而觀其變現，則爲因相。卽變現而觀其事實，則
<lb ed="TX" n="c009a02"/>爲果相。故曰現實卽是現變實事。假依於實，實不可說，說皆唯假，假不離實。是謂
<lb ed="TX" n="c009a03"/>現實之自相、共相、差別相、因相、果相，而不同於「執假爲實」之倒見也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c009a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　能知之現量心</cb:mulu><head>三　能知之現量心</head>
<lb ed="TX" n="c009a05"/><p xml:id="pTX18pc009a0501">若「能知心」於「現知境」無有遮隱迷亂，如光顯色，各別顯現，分明證知一一
<lb ed="TX" n="c009a06"/>事之自相，則爲能知之現量心。剋實而言，唯有離二執障時之淨智相應心品，方是眞
<lb ed="TX" n="c009a07"/>現量心。然在因明家之量論，須共通俗，不同佛陀學之內明，故說四類：一者，依色根
<lb ed="TX" n="c009a08"/>之前五識現量心──官覺──，依眼、耳等根覺色聲等自相故。二者，依意根之第六識
<lb ed="TX" n="c009a09"/>現量──心，謂與前五識同時起之第六識，亦明了覺知一一色聲等之自相故。三者，此
<lb ed="TX" n="c009a10"/>諸識心及相應心所等，於現知時一一各自證知之自證現量心，凡起一心及一心所，各
<lb ed="TX" n="c009a11"/>自知故。一一心及心所各自知其自相。四者，依意根識定心相應心品之現量心，定心
<lb ed="TX" n="c009a12"/>於定境中，不論觀事體與事義，皆離共相之名理等各別顯現，故皆證知境之自相。此
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c010a" n="c010a"/>
<lb ed="TX" n="c010a01"/>四皆爲俗間及佛陀學內明共通之現量心。俗間卽以凡境一一事義自相爲所知故，佛等
<lb ed="TX" n="c010a02"/>卽以聖境一一事義自相爲所知故。而第四定心相應之現量，尤爲溝通俗間與內明之樞
<lb ed="TX" n="c010a03"/>要，離我法執及煩惱所知障之淨智亦依之起故。今之現實主義，卽爲內明，故應更說
<lb ed="TX" n="c010a04"/>內明現量。一者，一切種識之現量心，於攝持之一切種子及變現之根身、器界，一一
<lb ed="TX" n="c010a05"/>了知其自相故。二者，離二執障之淨智相應心品現量心，此通妙觀察智等之四智相應
<lb ed="TX" n="c010a06"/>心品，了一一事體、事義自相故。前者不共凡愚──愚指小乘──，後雖不通凡俗，
<lb ed="TX" n="c010a07"/>然與小乘聖者或通不通。或通者，離我執煩惱障之淨智；不通者，離法執所知障之淨
<lb ed="TX" n="c010a08"/>智，唯大乘聖者能有故。故內明之現量，較前四現量大有勝劣之差別。然前四現量，
<lb ed="TX" n="c010a09"/>平等爲比量所依，人間以至佛陀，無勝無劣。以比量之爲用，或明俗事，或明勝義，
<lb ed="TX" n="c010a10"/>皆不定故。今爲了知現實而說明現實故，將以現量作比量之所依，以爲立正破邪之據
<lb ed="TX" n="c010a11"/>，則必依人間共同承認之現量，乃可爲是非裁判之標準。故所宗雖在內明之現量，而
<lb ed="TX" n="c010a12"/>同時亦兼重因明之現量也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c011a" n="c011a"/>
<lb ed="TX" n="c011a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　現量之所知境</cb:mulu><head>四　現量之所知境</head>
<lb ed="TX" n="c011a02"/><p xml:id="pTX18pc011a0201">有現實事義顯現境，乃生現量之心，故現境爲現量之因。由現量知所知事義，乃
<lb ed="TX" n="c011a03"/>呈顯現之境，故現量爲現境之因。此卽陳那於觀所緣緣論所謂「同時是緣，亦是所緣
<lb ed="TX" n="c011a04"/>」者也。故理門論說：「顯現境，亦名現量，是現量之所因及所知故」。諸現量所知
<lb ed="TX" n="c011a05"/>境，卽是一一事體，事義自相。然須遠離四事以爲其相：一者，不現見事，如日光映
<lb ed="TX" n="c011a06"/>奪時不現見之星月，時彼星月爲憶念相，非顯現境。二者，惑亂覺事，如在舟中，於
<lb ed="TX" n="c011a07"/>舟行時，見岸移動，而岸移動，爲幻覺相──夢境同之──，非現實境。三者，錯謬
<lb ed="TX" n="c011a08"/>覺事，如闇夜中見繩疑怖是蛇，彼蛇爲錯覺相，非顯實境。四者，名相所分別事，卽
<lb ed="TX" n="c011a09"/>諸共相名理種類差別，及於實事增益餘相餘義之所施設，蔽失一一事義自相，非顯現
<lb ed="TX" n="c011a10"/>實事境。遠離此之四事，乃爲現量之所知境。故現量之所知，惟是諸現量心各各現證
<lb ed="TX" n="c011a11"/>知之一一事義現實自相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c011a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　能知之比量心</cb:mulu><head>五　能知之比量心</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c012a" n="c012a"/>
<lb ed="TX" n="c012a01"/><p xml:id="pTX18pc012a0101">除現量而外，所餘之正確知識，槪曰比量，恰同近人所云「理智」。人間以至佛
<lb ed="TX" n="c012a02"/>陀共通之比量心，唯在依意根起之第六識。各人之第六識，皆有與前五識同時了一一
<lb ed="TX" n="c012a03"/>事義自相之現量境故，得依顯現證知之事義自相、或已曾推比決知之事義共相，據以
<lb ed="TX" n="c012a04"/>爲因以推比未知之事義，決知其共相事義之通理何屬，乃得建立名言，詮此共相之理
<lb ed="TX" n="c012a05"/>，貫通於彼諸多事義。故推比決知──比量──之方法，在以第六識中尋觀伺察之二
<lb ed="TX" n="c012a06"/>種心作用──，粗觀槪略，細察幽微──，以推度比核彼諸多事義中之相關係者而決
<lb ed="TX" n="c012a07"/>定其共相理──公例──之何在。此由推比得決之能知心，是謂比量。凡遇一未曾決
<lb ed="TX" n="c012a08"/>知事當前，先觀得其共餘事之一重要關係點，爲此事遍然之關係──因三相中，第一
<lb ed="TX" n="c012a09"/>遍是宗之因法之相──，從而察得彼一關係點若有時定有某義──同品定有相──，
<lb ed="TX" n="c012a10"/>某義若無之事上，決無此一關係點──異品遍無性──，於是、以此事旣有彼一關係
<lb ed="TX" n="c012a11"/>點，卽可決知此事必爲有某義之諸事同類。例如觀得「聲」由臍喉舌等鼓動所作成之
<lb ed="TX" n="c012a12"/>一重要關係點，而若有「作成」之關係，定有變壞之無常義，若無變壞之無常義，必
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c013a" n="c013a"/>
<lb ed="TX" n="c013a01"/>無有「作成」之關係，由是旣知「聲」有「作成」關係，卽可決知「聲」亦必爲無常
<lb ed="TX" n="c013a02"/>變壞之同類事。此唯不同西洋邏輯印度因明之三段法，而同中國墨辯之二段法──見
<lb ed="TX" n="c013a03"/>所著之墨子平議──，其式如左：</p>
<lb ed="TX" n="c013a04"/><p xml:id="pTX18pc013a0401">「聲」是「作成」…………邏輯之小前提…………因明之因。</p>
<lb ed="TX" n="c013a05"/><p xml:id="pTX18pc013a0501">凡作成之事必變壞無常……邏輯之大前提……因明之同喩體。</p>
<lb ed="TX" n="c013a06"/><p xml:id="pTX18pc013a0601">不須先立因明之宗，或後加邏輯之結也。故在爲成立自心之比量正知，莫簡捷於
<lb ed="TX" n="c013a07"/>墨辯。然爲擧以曉喩他人──他比量──，則又須以因明之三支法爲最靈便完備，此
<lb ed="TX" n="c013a08"/>待於立破眞似節中再言之。西洋論理學中之歸納法，卽此成立自心之推比決知法。乍
<lb ed="TX" n="c013a09"/>觀一事，得其一關係點，更尋觀於有彼一關係點之未曾決知事，合之「已曾決知事」
<lb ed="TX" n="c013a10"/>中之有彼一關係點者，察其以各各有此一關係點，故必爲同有某義之事，乃由所觀此
<lb ed="TX" n="c013a11"/>事及推觀之各事，以各各有彼一關係點故，必爲有某義事之同類事──例此聲及各聲
<lb ed="TX" n="c013a12"/>與甁盆等，同爲無常變壞之物──，得成明決之知識也。要之，能知之比量心，乃第
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c014a" n="c014a"/>
<lb ed="TX" n="c014a01"/>六識和同現量、憶念、尋觀、伺察等心作用於一一事義推比諸多事義後得成之明決知
<lb ed="TX" n="c014a02"/>識也；所謂隨憶念、隨計度之分別是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c014a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">六　比量之所知境</cb:mulu><head>六　比量之所知境</head>
<lb ed="TX" n="c014a04"/><p xml:id="pTX18pc014a0401">比量之所知境，卽爲共相差別相等之理。詮表此理，則爲名等，所謂分別所分別
<lb ed="TX" n="c014a05"/>之相與名是。若比量中「相」，區別前現量中「相」，則可名現量中之相曰「事」，
<lb ed="TX" n="c014a06"/>而別名比量中之相曰「理」。理爲名之所詮表者，名爲理之能詮表者。依理立名辭等
<lb ed="TX" n="c014a07"/>，依名辭等顯理。無理則無名等，無名等亦無理。無名等理則無分別，無分別亦無名
<lb ed="TX" n="c014a08"/>等理。名辭等與理及分別三者和合，乃成比量，若缺其一，卽不成就。故比量智，亦
<lb ed="TX" n="c014a09"/>曰理智。云理智者，以比量之境名比量者也。比量「境理」──理卽是境，則獨影境
<lb ed="TX" n="c014a10"/>及帶質境──對現量之「事自相境」──性境──，則皆爲共相理──共相卽理，理
<lb ed="TX" n="c014a11"/>卽共相──，共相理境。共有大小，大共對小共有不共，小共對大共有不共，小共
<lb ed="TX" n="c014a12"/>對小共有不共，大共對大共有不共。最大共則都無不共──一元論之一元──，最
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c015a" n="c015a"/>
<lb ed="TX" n="c015a01"/>小共則但有不共。共中不共曰別，不共中共曰類，類至無不類則無別無不類，別至無
<lb ed="TX" n="c015a02"/>不別則無類不別，類別、別類，則爲比量境中依共相理所增起之差別相理。依一類或
<lb ed="TX" n="c015a03"/>一別之差別相理境，觀其藉以生成之衆關係，則爲比量境中依差別相理所增起之因相
<lb ed="TX" n="c015a04"/>理。卽觀彼衆關係所成之差別相，則爲比量境中依差別相理所增起之果相理。共差別
<lb ed="TX" n="c015a05"/>相，觀諸事實遍無不盡，是謂大宇。因相、果相，觀諸變現遍無不盡，是謂永宙。要
<lb ed="TX" n="c015a06"/>之，非自相事不得有共相理，故比量境必依現量境起。非共相理不得有差別之相理，
<lb ed="TX" n="c015a07"/>故差別相理依共相理起。非差別相理不得有因果之相理，故因果相理必依差別相理起
<lb ed="TX" n="c015a08"/>。反之，則無共相、差別相、因相、果相理，亦無自相事可以名理等分別說之。故自
<lb ed="TX" n="c015a09"/>相事遠離名理分別，而分別言說之，卽爲名理而非自相之事。以之凡可分別言說之名
<lb ed="TX" n="c015a10"/>等所詮理，皆爲比量所知境理；然比量所知境理，皆詮在名等，故今當就名等更詳論
<lb ed="TX" n="c015a11"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c015a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">七　名之構成</cb:mulu><head>七　名之構成</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c016a" n="c016a"/>
<lb ed="TX" n="c016a01"/><p xml:id="pTX18pc016a0101">如吾人噭然而曰「犬」，用茲「犬」之一名，名一現觀之物，則亦以吾現觀之此
<lb ed="TX" n="c016a02"/>一物，與吾曾知之犬相類，或其形色相類，或其質觸相類，或其吠聲相類，或其活動
<lb ed="TX" n="c016a03"/>相類，或其表示於聲動之心態相類，吾乃將此所現觀之一物，納入吾憶念中所曾知之
<lb ed="TX" n="c016a04"/>「犬共相」中──一共相理，卽一槪念──，名之曰犬。若察其但有形色之相類，則
<lb ed="TX" n="c016a05"/>名犬畫犬影而不得名犬也。若察其但有形色質觸之相類，則名人造物犬而不得名犬也
<lb ed="TX" n="c016a06"/>。雖察其亦有聲音活動而無表示之心態，則名人造機器犬而仍不得名犬也。此爲「犬
<lb ed="TX" n="c016a07"/>共相」內非眞犬之分別。使其爲眞犬也，或疑曰「羊」，然又當憶念吾曾知之羊共相
<lb ed="TX" n="c016a08"/>，辨其形色非羊，質觸非羊，聲音非羊，動態非羊，心態非羊，乃得決其疑曰「此必
<lb ed="TX" n="c016a09"/>是犬而定非羊」。對於疑曰羊者如此，對於疑曰牛者、馬者、人者、樹者、石者、雲
<lb ed="TX" n="c016a10"/>者，如是乃至歷窮一切名物，皆可如此。此爲「犬共相」外非犬類之分別。盡此內容
<lb ed="TX" n="c016a11"/>及外延之類別，對於此一物屬於犬共相乃得疑斷信成，名之曰犬。故加一物以「名」
<lb ed="TX" n="c016a12"/>，其名必經比量乃獲構成。其式如下：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c017a" n="c017a"/>
<lb ed="TX" n="c017a01"/><p xml:id="pTX18pc017a0101">此一物類吾人曾知之犬………因…………小前提</p>
<lb ed="TX" n="c017a02"/><p xml:id="pTX18pc017a0201">旣類吾人曾知之犬應是犬……同喩體……大前提</p>
<lb ed="TX" n="c017a03"/><p xml:id="pTX18pc017a0301">夫以一名指稱一物，習若甚易，乃必經許多之推比，始獲決知而下「此是犬」之
<lb ed="TX" n="c017a04"/>結論──宗──，名之曰犬，竟如是艱難也！然此猶以「憶知中有約定俗成之共相名
<lb ed="TX" n="c017a05"/>」爲所依者。若使吾人新遇一物，於習俗中旣無成名可以名之，吾曾知之名物中亦絕
<lb ed="TX" n="c017a06"/>無其相類者，雖可刱製一名名之，然欲使此刱製之名盡能詮表此所名物共相內共相外之
<lb ed="TX" n="c017a07"/>類別理，必察盡此物共相內之別以類其內，又辨盡此物共相外之類以別其外，極成爲
<lb ed="TX" n="c017a08"/>是此非餘之槪念，確能以此名詮此槪念──槪念卽物──，此名乃爲成立。旣爲他日
<lb ed="TX" n="c017a09"/>重遇此物同類之物可加之以此名，亦爲曉喩他人可用此名以說明於此物。凡此或以曾
<lb ed="TX" n="c017a10"/>知之類名名現觀之物，或觀新遇之物而刱新名，以理立名，以名詮理，名物──卽名
<lb ed="TX" n="c017a11"/>理──之構成皆經比量，決然可知之矣。名有遍名者，前所謂最大共，則都無不共也
<lb ed="TX" n="c017a12"/>。名有獨名者，前所謂最小共，則但有不共也。名有類名者，爲有不共之大共名──
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c018a" n="c018a"/>
<lb ed="TX" n="c018a01"/>若言生物，對無生物爲不共，對生物爲共──。名有別名者，爲有不共之小共名──
<lb ed="TX" n="c018a02"/>若言人生，對旁生等爲不共，對人等爲共──。類上有類，則類名可退爲別名；別下
<lb ed="TX" n="c018a03"/>有別，則別名可進爲類名。雖進退之無定，其爲類名別名無異。剋實言之，唯有類名
<lb ed="TX" n="c018a04"/>別名，無遍名與獨名。中國之「物」，似爲遍名，其廣義無不可名爲「物」故。然物
<lb ed="TX" n="c018a05"/>仍與非物相對，非物卽「無」，物之一名不遍於「無」，卽非遍名，使爲遍名，則吾
<lb ed="TX" n="c018a06"/>人在分別記憶中卽不能有「物名」之槪念。佛學之「法」，似爲遍名，有曰有法，無
<lb ed="TX" n="c018a07"/>曰無法，雖無亦可名爲法故。然法仍與非法相對，使爲非法，吾人分別憶念中卽不能
<lb ed="TX" n="c018a08"/>有「法名」之槪念；然今姑以法爲遍名。在一「一神敎」於所奉之「神」，似爲獨名，
<lb ed="TX" n="c018a09"/>然合其餘神敎所奉之神，則亦爲類下之別名，或別上之類名。在一世界之「日」，似
<lb ed="TX" n="c018a10"/>爲獨名，然日爲恆星而類於日之恆星，太空中不知有若干千萬，故日亦爲類中別名。
<lb ed="TX" n="c018a11"/>一人「姓名」，似爲獨名，而古今亦多同此姓名者，故亦可爲類中別名。然今姑以若
<lb ed="TX" n="c018a12"/>「孔丘」，若「釋迦牟尼」等爲獨名。遍名但便總持，不彰比量之理；獨名但便稱呼
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c019a" n="c019a"/>
<lb ed="TX" n="c019a01"/>，亦無比量之理。故比量之理智，著於類別之名。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c019a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">八　辭之構成</cb:mulu><head>八　辭之構成</head>
<lb ed="TX" n="c019a03"/><p xml:id="pTX18pc019a0301">辭者，主位、賓位──前陳後陳──「兩事義名」（多事義名合成者，亦作兩事
<lb ed="TX" n="c019a04"/>義名看），綴以一中介名──若是或非等名──，觀主位名物所關係名物，判定是否
<lb ed="TX" n="c019a05"/>與賓位名物有無關係也。例云：「聲是無常」。聲是事共相名，此居主位；無常則是
<lb ed="TX" n="c019a06"/>義共相名，此居賓位。綴以中介「是」之一名，構成一辭，乃判定主位聲事，必有賓
<lb ed="TX" n="c019a07"/>位無常義之關係。由是「聲事」可入有無常義事之事類。若擧無常物名，聲事卽含無
<lb ed="TX" n="c019a08"/>常物名之內。此明由別成類之比量理。例云：白馬非馬。馬者、馬之全類，白馬者，
<lb ed="TX" n="c019a09"/>乃馬類中之一別，二者均爲事共相名。主位之白馬名，與賓位之馬名，所詮之共相理
<lb ed="TX" n="c019a10"/>──槪念──實有不同。綴以中介「非」之一名，構成一辭，於是白馬別爲一類，應
<lb ed="TX" n="c019a11"/>名白馬，不應但名曰馬；若但曰馬，不得卽是白馬。此明由類成別之比量理。擧此二
<lb ed="TX" n="c019a12"/>例，辭所詮理之比量境，大抵皆可知矣。然一辭中之主賓位，居之者不限定是何名物
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c020a" n="c020a"/>
<lb ed="TX" n="c020a01"/>。前擧二例，一爲聲事名居主位，而無常義名居賓位，事主義賓。一爲白馬事名居主
<lb ed="TX" n="c020a02"/>位，而馬事名居賓位，主賓皆事。然義名居主而事名居賓，亦可例云：「是非由人」
<lb ed="TX" n="c020a03"/>。是非是義名，而人是事名，義主事賓。亦可主賓皆是義名，例云：「無常者必無我
<lb ed="TX" n="c020a04"/>」。無常是義名，無我亦義名，主賓皆義。現量中事自相、義自相皆曰事，比量中共
<lb ed="TX" n="c020a05"/>相事、共相義皆曰理。此中論比量境，須知所言事義，皆共相事義之理耳。然名與辭
<lb ed="TX" n="c020a06"/>有不同者，名但能詮共差別相，辭亦兼能詮因果相。例云：「以境有故心有」──或
<lb ed="TX" n="c020a07"/>心有故境有──。「以境有」詮「心有」之因相，「故心有」詮「境有」之果相，
<lb ed="TX" n="c020a08"/>此因果相必成一辭，乃能詮表。若在於名，曰心，曰境，則境名與心名，均不能詮表
<lb ed="TX" n="c020a09"/>因果相理也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c020a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">九　論之構成</cb:mulu><head>九　論之構成</head>
<lb ed="TX" n="c020a11"/><p xml:id="pTX18pc020a1101">綴名成辭，連辭成論。凡詮表類別相或因果相，本祗一辭便可。然或自疑未決，
<lb ed="TX" n="c020a12"/>或因他疑待解，則須推比更求解決。例云：「聲是無常」，或疑何以知必無常，或反
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c021a" n="c021a"/>
<lb ed="TX" n="c021a01"/>詰曰何以知聲非常，則須推觀有此關係則必無常之已知共知關係點，若「作成」等，
<lb ed="TX" n="c021a02"/>在聲有否；聲若有所作成性等，則聲決是無常而非是常。然今已知現知共知語聲是喉
<lb ed="TX" n="c021a03"/>舌等鼓動之所作成，作成者必無常，則可曰聲是喉等所作成，故聲無常。設因所含之
<lb ed="TX" n="c021a04"/>意，猶未充分表示，自疑他疑尙須解釋，則當擧現事以爲之證決，曰：甁盆等諸由造
<lb ed="TX" n="c021a05"/>作成者，現見是無常，故聲旣由喉等所作成，亦必無常。且「眞空」等諸是常者，共
<lb ed="TX" n="c021a06"/>知皆非由任何所作成；聲旣由喉等所作成，故非是常。如此推比之後，則辭盡而疑絕
<lb ed="TX" n="c021a07"/>，可決知聲是無常，必非是常矣。如此推論之論，其所詮理，實爲比量所知境之究竟
<lb ed="TX" n="c021a08"/>，亦爲推比決知之所以爲決定知識者也。然在推比以自求其決知，或不須如許之形式，
<lb ed="TX" n="c021a09"/>或但如此已足完成，故或如墨辯之二段；或如法稱正理方隅及耆那敎徒等，謂但能顯
<lb ed="TX" n="c021a10"/>宗、因二分之不相離，卽得決定，而喩分爲可廢除也。若在令他曉悟，或摧敵論，則
<lb ed="TX" n="c021a11"/>須依立場及對方之關係上，更增規律以盡利用。而此等在今自求決知中，則爲無用，
<lb ed="TX" n="c021a12"/>故法稱等後期因明學者，對於陳那、<name role="" type="person">商羯羅</name>等所定因明規律，或有減廢。待於立破眞
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c022a" n="c022a"/>
<lb ed="TX" n="c022a01"/>似節中再詳。積論以成篇章，乃至聚成一書，則爲論聚。所成推比決知之所知理，無
<lb ed="TX" n="c022a02"/>加於論，謂之論聚，仍得論稱。故今以論爲比量所知境之極，所知共差別相及因果相
<lb ed="TX" n="c022a03"/>，至論已決成故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c022a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十　現比與眞似</cb:mulu><head>十　現比與眞似</head>
<lb ed="TX" n="c022a05"/><p xml:id="pTX18pc022a0501">諸正確之知識，不能逾越現量比量。現量知自相事，比量知共差別因果相理。所
<lb ed="TX" n="c022a06"/>知事理已盡所知境故，越此更無可知境故，現量比量括盡諸正確之知識。若然，則人
<lb ed="TX" n="c022a07"/>間何故有許多不能以現量比量審檢之知識，不可歸入現量比量中耶？答曰：此爲幼稚
<lb ed="TX" n="c022a08"/>現比量之謬似知識，故不能與長成現比量之眞正知識齊一，發生牴牾。然幼稚現比量
<lb ed="TX" n="c022a09"/>知識，亦現比量知識，非逾越現比量之知識也，特未能上齊「長成現比量知識」之程
<lb ed="TX" n="c022a10"/>度耳。謂之似現比量知識，非現比量外另一種之知識也。學者間或以似現比量知識稱
<lb ed="TX" n="c022a11"/>「直覺」，直覺者，不待推論而直接知覺之謂。然眞現量固不待推論而直覺；習之極
<lb ed="TX" n="c022a12"/>熟之眞比量，亦不待推論而直覺──若佛陀之不有尋伺──。直覺不限於幼稚現比
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c023a" n="c023a"/>
<lb ed="TX" n="c023a01"/>量知識，而長成現比量知識尤富有其直覺；特人間一般之直覺，多爲幼稚現比量之知
<lb ed="TX" n="c023a02"/>識而已。知人間一般之直覺，多爲幼稚現比量之知識，則可知其不能以「長成現比量
<lb ed="TX" n="c023a03"/>知識」檢定之故。知幼稚現比量之爲謬似知識，則知其爲似現比量，知其爲程度幼稚
<lb ed="TX" n="c023a04"/>之似現比量，則知無現比量外之知識，而現比量特爲長成之正確知識耳。在有「長成
<lb ed="TX" n="c023a05"/>現比量正知」者，亦唯施祛似謬、顯眞正之敎育，以提高幼稚程度使之長成爾。然敎
<lb ed="TX" n="c023a06"/>育兒童者，須察兒童心理，順兒童心理爲本位，引之漸令長成。今對人間一般幼稚知
<lb ed="TX" n="c023a07"/>識，亦應察知其幼稚知識之狀態，順之導令長成。依眞化俗──俗卽人間或有情間
<lb ed="TX" n="c023a08"/>一般直覺知識──，依俗達眞，眞俗互依而不分離，卽今現實主義之佛陀學。然
<lb ed="TX" n="c023a09"/>幼稚與長成，無一定之分界，幼稚生爲幼稚，小學生爲長成；小學生爲幼稚，中學生
<lb ed="TX" n="c023a10"/>爲長成；中學生爲幼稚，大學生爲長成；大學生爲幼稚，大學研究生爲長成；研究生
<lb ed="TX" n="c023a11"/>爲幼稚，大學博士敎授等爲長成。人間假定以博士敎授爲長成，若以功成道就之先覺
<lb ed="TX" n="c023a12"/>者乃爲長成，則大學博士敎授等猶爲幼稚，今在知識亦然。以一般學者比量理智爲長
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c024a" n="c024a"/>
<lb ed="TX" n="c024a01"/>成，則一般常俗直覺爲幼稚；以未離執障者少分現量智──定心現量──爲長成，則
<lb ed="TX" n="c024a02"/>一般學者爲幼稚；以離一分執障眞現量淨智爲長成，則未離執障者皆爲幼稚；以全離
<lb ed="TX" n="c024a03"/>執障者之淨智爲長成──佛陀──，則未全離執障者亦皆爲幼稚，幼稚之與長成，程
<lb ed="TX" n="c024a04"/>度相差如此懸遠。且愈幼稚者愈多，而愈長成者愈少。故眞似之辨，每不能卽決。然
<lb ed="TX" n="c024a05"/>今且依一般學者知識，以導一般常俗知識而漸近耳。猶之學校敎育，且依小學爲基礎
<lb ed="TX" n="c024a06"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c024a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十一　現量之眞似</cb:mulu><head>十一　現量之眞似</head>
<lb ed="TX" n="c024a08"/><p xml:id="pTX18pc024a0801">前言現量，卽言學者以上所共通承認之眞現量也。常俗幼稚直覺之似現量，猶廣流
<lb ed="TX" n="c024a09"/>行。若迷信人間之大地與天相對，日球繞地運行，其執信之堅決，固曰吾人莫不現見
<lb ed="TX" n="c024a10"/>如此也。然在眞現量中之自相事，實無彼所執信之理，彼理乃由誤推妄比、積習傳說所
<lb ed="TX" n="c024a11"/>集成之謬理──槪念──。曉之以學者推比決知之正理，可曰汝所執者，實非顯現證
<lb ed="TX" n="c024a12"/>知之事，乃依舟運岸移般之幻覺，加以推比、積以習傳而成之謬知也。而地實爲繞日以
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c025a" n="c025a"/>
<lb ed="TX" n="c025a01"/>行之一星球。又迷著人間之各個人物，執各爲整個之一個實體，其執信之堅決，固曰
<lb ed="TX" n="c025a02"/>吾人莫不現見如此也。然在眞現量中之自相事，實無彼所執信之理，彼理亦由誤推妄
<lb ed="TX" n="c025a03"/>比、積習傳說所集成之謬理。曉之以學者推比決知之正理，乃曰汝所執者，實非顯現實
<lb ed="TX" n="c025a04"/>知之事，乃依見繩爲蛇般之錯覺，加以推比、積以習傳而成之謬知也。而各個實爲多事
<lb ed="TX" n="c025a05"/>和合、捷變相續之集團。略擧二例，可知在理智學者之長成知識，觀常俗直觀之所謂
<lb ed="TX" n="c025a06"/>「現見」，爲如何幼稚謬似矣！然理智學者似現量之謬知猶在也。假定聲及光等之傳
<lb ed="TX" n="c025a07"/>達，須有所依託，而日傳達地球所經過之間，亦必有其所依，乃推論彼所依者爲以太
<lb ed="TX" n="c025a08"/>；在假想上假立以太以爲說明上之便利，本無不可。乃旋忘其爲推論設想之假理，而
<lb ed="TX" n="c025a09"/>執爲顯現證知之實事，謂現實事變皆由以太波動而變現，則倒執比量假理爲現量實事
<lb ed="TX" n="c025a10"/>，不能謂非幼稚之謬似現量矣！又可分析證知之原質，略得八十種上下，而不能謂此
<lb ed="TX" n="c025a11"/>種原質更不可分析也。則假定更有佔空間最小點之分子、原子、電子，分子是原子之
<lb ed="TX" n="c025a12"/>集團，原子是電子之集團，電子亦仍爲一集團，立爲假說以便利於分析觀察，亦無不
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c026a" n="c026a"/>
<lb ed="TX" n="c026a01"/>可。乃旋忘其爲推論設想之假理，而執爲顯現證知之實事──實證所得──，謂現實
<lb ed="TX" n="c026a02"/>事變皆由電子等集合之所變現，則倒執比量假理爲現量實事，不能謂非幼稚之謬似現
<lb ed="TX" n="c026a03"/>量矣！略擧二例，可知在佛陀學者之長成正知，觀學者直覺之所謂實證，爲如何幼稚
<lb ed="TX" n="c026a04"/>謬似矣！在今之現實正知者，則依現量而知之自相事──現量實相──，而以比量施
<lb ed="TX" n="c026a05"/>設名物、名物之單素。亦遵現量所知之自相事，而以比量施設分析共相名物與分析單
<lb ed="TX" n="c026a06"/>素之關係──成事與事素之關係──。亦循現量所知之自相事，而以比量施設說明不
<lb ed="TX" n="c026a07"/>增益亦不爲減損。增益者，如前述。其減損者，各心心所爲各自顯現證知之最明確現
<lb ed="TX" n="c026a08"/>量事，而近今若行爲派等心理學者，減損遮撥爲無，尤違現量所知之自相事。而正知
<lb ed="TX" n="c026a09"/>現實者，則有言其有，無言其無，假言其假，實言其實而不增損也。是爲現實主義者
<lb ed="TX" n="c026a10"/>應用現量之能知現實方法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c026a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十二　比量之眞似</cb:mulu><head>十二　比量之眞似</head>
<lb ed="TX" n="c026a12"/><p xml:id="pTX18pc026a1201">前言比量，亦言學者以上所共通承認之眞比量也。常俗幼稚直覺之似比量，亦廣
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c027a" n="c027a"/>
<lb ed="TX" n="c027a01"/>流行。若迷信人間以上有一刱造人間而主宰之者，字之曰上帝。謂人間乃彼在七千年
<lb ed="TX" n="c027a02"/>前所造成者，統治迄今而無有已。就而詰其因何知有此刱造主宰者之神，則以原始之
<lb ed="TX" n="c027a03"/>人祖，必有所從生。而器皿等必有造作主宰之者，今此人間亦然，故必有神生造主治
<lb ed="TX" n="c027a04"/>。而學者曉以比量之正理，則曰人間從質、力、礦、植、動等所演生之自然物，絕無
<lb ed="TX" n="c027a05"/>刱造及主宰者之神，汝所執者，乃依錯覺而妄計誤傳之謬說。常俗又迷著各人之肉
<lb ed="TX" n="c027a06"/>身，如一房屋內，有爲之主者，身死則猶屋主出屋而他去，胎兒生則猶屋主造屋而居
<lb ed="TX" n="c027a07"/>住，號曰靈魂──神我──。就而詰其因何知此身內有主我之靈魂，則以能記憶數十
<lb ed="TX" n="c027a08"/>年經驗不忘及夢時他去醒時復歸與活知求樂排苦死尸不知等，故知身內決有爲主之我
<lb ed="TX" n="c027a09"/>，號曰靈魂。而學者曉以比量之正理，則曰人身由父母等遺傳及質力生機等組合，與
<lb ed="TX" n="c027a10"/>環境敎育等適應，乃成記憶知覺活動等心作用；汝所執者，乃依幻覺而妄計誤傳之謬
<lb ed="TX" n="c027a11"/>說。略擧二例，可知在理智學者之長成知識，觀常俗比量之所謂決知，爲如何幼稚謬
<lb ed="TX" n="c027a12"/>似矣！然理智學者之似比量謬知，猶在也。推觀原子等皆不離質力而有感覺，演爲礦
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c028a" n="c028a"/>
<lb ed="TX" n="c028a01"/>、植、動物以至人生，故亦有不相分離之物理、生理、心理作用──見赫凱爾一元哲
<lb ed="TX" n="c028a02"/>學──，以爲理智上之方便，雖屬需要，乃倒執質力感覺三位一體之一元實物──
<lb ed="TX" n="c028a03"/>彼曰實質，或唯物的一元──，以爲推論之所必有，昧其爲推想之假名──假名槪
<lb ed="TX" n="c028a04"/>念，或假名物──，則不能謂非幼稚之謬似比量矣！推觀人生等，在可能範圍內有
<lb ed="TX" n="c028a05"/>自由活動之意志力，以爲吾人持身處世修行進化中能自選擇及趨向之策源地，以爲知
<lb ed="TX" n="c028a06"/>行上之方便，雖屬需要，乃倒執先天良心無上命令之道德律，爲吾人行爲最高至善標
<lb ed="TX" n="c028a07"/>準──見康德之實際理性批判──，以爲推論之所必有，昧其爲推想之假名，則不能
<lb ed="TX" n="c028a08"/>謂非幼稚之謬似比量矣！可知在佛陀學者之長成正知，觀學者比量之所謂推斷，爲如
<lb ed="TX" n="c028a09"/>何幼稚謬似矣！在今之現實正知者，則不逾越比量所知之共相理──現變實事，現
<lb ed="TX" n="c028a10"/>事實性，現覺實變──，而依現量施設名物、名物之單素。亦不逾越比量所知之共相
<lb ed="TX" n="c028a11"/>理，而依現量施設分析共相名物與分析單素之關係。亦不逾越比量所知之共相理，而
<lb ed="TX" n="c028a12"/>依現量施設說明不增益亦不爲減損。增益者，如前述。其減損者，各有情者之利他
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c029a" n="c029a"/>
<lb ed="TX" n="c029a01"/>害他業，感或福或禍之報復，固爲依現變實事之推論上可決知之因果相，而近今若唯
<lb ed="TX" n="c029a02"/>物派等虛無學者──馬克司等屬之──，減損遮撥爲無，尤違比量所知之共相理。而
<lb ed="TX" n="c029a03"/>正知現實者，則有言其有，無言其無，假言其假，實言其實而不增損也。是爲現實主
<lb ed="TX" n="c029a04"/>義者應用比量之能知現實方法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c029a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十三　似現比之槪觀</cb:mulu><head>十三　似現比之槪觀</head>
<lb ed="TX" n="c029a06"/><p xml:id="pTX18pc029a0601">非眞莫辨乎似，而似亦可顯眞。常俗之似現量、似比量，多由錯覺及隨憶念分別之
<lb ed="TX" n="c029a07"/>所習成；學者之似現量、似比量，多由幻覺及隨計度分別之所習成。常俗旣非無幻覺
<lb ed="TX" n="c029a08"/>及少分之隨計度分別，學者亦非無錯覺及少分之隨憶念分別。幻覺不知其幻，卽爲錯
<lb ed="TX" n="c029a09"/>覺之錯。若愛恩斯坦相對論，則庶幾能明幻覺之爲幻覺，而漸除於幻覺境上錯執爲實
<lb ed="TX" n="c029a10"/>之妄計。知其爲幻而觀其幻，如吾人之觀電影然，亦何害乎。詩歌、音樂、圖畫、戲
<lb ed="TX" n="c029a11"/>劇等文藝，皆覺其爲幻而樂其幻者；愚者執爲實事，則迷謬矣。故常俗曰人、曰佛陀、
<lb ed="TX" n="c029a12"/>曰甁、曰地球，而正知者亦隨順之曰人、曰佛陀、曰甁、曰地球，稱名雖同，而愚者
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c030a" n="c030a"/>
<lb ed="TX" n="c030a01"/>各執爲實物──事──，正知者了其爲假名──理──，猶愚者執電影爲實，智者則
<lb ed="TX" n="c030a02"/>知其爲幻影，固倜然不同也。爲此今正知現實者，雖同此現實而與一般學者之所知不
<lb ed="TX" n="c030a03"/>同；亦猶同此現實，而學者所知與常俗不同。然現實正知者，固希望常俗間之妄執謬
<lb ed="TX" n="c030a04"/>習，能漸爲學者間一分正理之所改轉。同時尤希望學者間一分謬執，能漸爲現實正知
<lb ed="TX" n="c030a05"/>者之所改轉。於是由似現比謬知，漸成眞比量之正知。依眞比量之正知，而內觀人間
<lb ed="TX" n="c030a06"/>，外察萬有，盡一切現實界，久之直覺皆如電影之幻，或增或損之種種迷謬執，無力
<lb ed="TX" n="c030a07"/>再得生起。由是漸能引發離執障之眞現量智，顯現證知一切事義自相之離言境──眞
<lb ed="TX" n="c030a08"/>如──，現知現實──現量實相──，自悟悟他。夫人間知識之猶在幼稚謬似之程度
<lb ed="TX" n="c030a09"/>內，稍能虛心不躁之學者，當無不自知且公認之。則未可執今世初步科學方法，而自
<lb ed="TX" n="c030a10"/>限知識之進步。且當精進於更進步之現實主義方法──高等科學方法──，求眞正之
<lb ed="TX" n="c030a11"/>知識，豈非今之學者所應努力者乎！</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c031a" n="c031a"/>
<lb ed="TX" n="c031a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第二節　算學略說</cb:mulu><head>第二節　算學略說</head>
<lb ed="TX" n="c031a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　算學槪說</cb:mulu><head>一　算學槪說</head>
<lb ed="TX" n="c031a03"/><p xml:id="pTX18pc031a0301">在現量中，事體義之自相，雖亦不無自量，但時空數量之各種計算方法，旣用不
<lb ed="TX" n="c031a04"/>著，亦用不進；故現量自相，爲超一切量之超量事。然吾人之思想──分別──、言
<lb ed="TX" n="c031a05"/>說──名相──，旣皆爲比量共相理，而用推比來決知時，首要之工具卽數量，否則
<lb ed="TX" n="c031a06"/>將無推比可能，何從以求決知！換言之，卽無運思想施言說之可能。故比量共相理之
<lb ed="TX" n="c031a07"/>思想言說，皆從數量起。野蠻及旁生──動物──等，縱無言語文字，知相而不知名
<lb ed="TX" n="c031a08"/>，然亦必有簡單數量思想，蓋猶在言語文字之前也。由<name role="" type="person">希臘</name>古哲學，有以數量爲發生
<lb ed="TX" n="c031a09"/>萬有之本者。較之老子以有名爲萬物之母，僅明人文思想之所由起，更爲深廣。近世
<lb ed="TX" n="c031a10"/>以批評哲學著名之康德，以十二範疇爲先天思想。而歷來科學皆以算學爲基礎，非無
<lb ed="TX" n="c031a11"/>故也。然皆比量理而未觸現量事也。老莊等強名現量事爲道爲一──或無名之樸及自
<lb ed="TX" n="c031a12"/>然──，而曰：「一生二、二生三、三生萬物」。二者、天地之二，三者、天地人之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c032a" n="c032a"/>
<lb ed="TX" n="c032a01"/>三才。以人仰天俛地而生萬億名物。老、孔共通之易，則一──太極──生二──陰
<lb ed="TX" n="c032a02"/>陽──。二生四──太陰、太陽、少陰、少陽──，四生八──八卦──，八生萬象
<lb ed="TX" n="c032a03"/>。殷周相承之洪範，則以一、三、五、七、九之奇數而推演。要皆以一爲生起之所
<lb ed="TX" n="c032a04"/>依。然眞現量中之自相事義，非多非一，一亦不存；而眞比量中之共相事義，亦一亦
<lb ed="TX" n="c032a05"/>多，多亦並著。故在比量理中，謂一生二以至多。其實亦應謂由多或二以生一。近人
<lb ed="TX" n="c032a06"/>考諸野蠻民族，有僅知以手指計數而知五者，五以上則謂之曰多。有僅知以爾我計數
<lb ed="TX" n="c032a07"/>而知二者，二以上則謂之曰多。然絕無有不知多與二，而但知一者。由此可知一、
<lb ed="TX" n="c032a08"/>多之思想，同時而並著，不得謂由一生二、生多也。而康德與歷來之科學者，僅知以
<lb ed="TX" n="c032a09"/>數理爲知識基礎，不知以超數量現量事爲知識之本源，故雖有比量理智，亦多迷謬也
<lb ed="TX" n="c032a10"/>。然此爲常俗及學者間似現比量之通病，不得責之一二人也。比量理中，能知十數，
<lb ed="TX" n="c032a11"/>十十以進，乃爲數理發達後之計算。觀之中國印度以及西洋，皆相一致，然算學非徒
<lb ed="TX" n="c032a12"/>計算數量也。除數量之計算，更有空量與時量之計算，特數量之計算，最爲普遍明確
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c033a" n="c033a"/>
<lb ed="TX" n="c033a01"/>──若二加二必爲四等──。數量中不必有空量──方、或空間形體之幾何學──、
<lb ed="TX" n="c033a02"/>時量──時間、或古今過現未之時代表──，空量、時量上，則必有數量。故有時統
<lb ed="TX" n="c033a03"/>稱算學爲數量，近人亦多合稱算學爲數學也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c033a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　數量槪說</cb:mulu><head>二　數量槪說</head>
<lb ed="TX" n="c033a05"/><p xml:id="pTX18pc033a0501">中國計數之十進位，一、十、百、千、萬、億、兆、京、垓、秭、壤、溝、澗、
<lb ed="TX" n="c033a06"/>正、載之十六位，實際上，億以上皆以萬數表之，若十萬、百萬、千萬等。而億兆等
<lb ed="TX" n="c033a07"/>名，已不常用之；京、垓等名，更等於虛設矣。不但中國如此，卽在今之人間，亦如此
<lb ed="TX" n="c033a08"/>也。故西洋之計數，雖或不止此十六位，然實際應用上，亦五六位耳。佛陀學之各
<lb ed="TX" n="c033a09"/>經論中，則常用洛叉、俱胝、那庾多、阿僧企耶等。其數量計算位，實超過人間常用之
<lb ed="TX" n="c033a10"/>數位。大小乘諸論，及佛所行讚，與法華經、華嚴經等，雖計算法及數目之次序多
<lb ed="TX" n="c033a11"/>少似不一致，但合觀之，則十進之加法、與倍進之乘法而已。今以代表初期小乘學
<lb ed="TX" n="c033a12"/>之上座部說──出今錫蘭島巴利文三藏之上座部對法論所傳──，代表後期小乘學之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c034a" n="c034a"/>
<lb ed="TX" n="c034a01"/>俱舍論說──一切有部之對法藏──，代表大乘學之華嚴經說，列爲三說，次第明
<lb ed="TX" n="c034a02"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c034a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　上座部之數量</cb:mulu><head>三　上座部之數量</head>
<lb ed="TX" n="c034a04"/><p xml:id="pTX18pc034a0401">錫蘭島之佛學，是阿輸迦王出家子姪<name role="" type="person">摩哂陀</name>所傳去，屬於上座部之一派。或上座
<lb ed="TX" n="c034a05"/>部、大衆部未分裂時，稱上座之原始佛徒派，故自稱其三藏之巴利文，是佛說法所用
<lb ed="TX" n="c034a06"/>之語，承佛親傳而來之正統派。今緬甸、暹羅之所傳，亦屬此派。西洋人所知之佛學
<lb ed="TX" n="c034a07"/>，亦皆以此爲本。其傳承之歷史，今尙不能淸楚。大抵千五百年前，曾有一佛鳴尊
<lb ed="TX" n="c034a08"/>者，訓釋三藏，等於薩婆多部在北方之訓釋三藏──大毗婆沙論等──，遂爲此派
<lb ed="TX" n="c034a09"/>從古迄今楷模。中國所傳譯，多從北方及印度而來。經律雖無大異，而此派對法藏論
<lb ed="TX" n="c034a10"/>之不同處，則於近代西洋人之著述乃稍知之。此派對於數量之說，據其共傳信者，從
<lb ed="TX" n="c034a11"/>十進百之十進位，共十六位。然較中國之數量位，已加二位；以中國之十六位，從一
<lb ed="TX" n="c034a12"/>數起算故。此或爲印度古來相傳之計數方法，非必爲佛陀學之所獨有。今表列其次序
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c035a" n="c035a"/>
<lb ed="TX" n="c035a01"/>如左：</p>
<lb ed="TX" n="c035a02"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc035a0201">　　十個十　　　　等於一百　　　　　　　　　　　　十個百　　　　等於一千
<lb ed="TX" n="c035a03"/>　　十個千　　　　等於一萬　　　　　　　　　　　　十個萬　　　　等於一洛叉（億也）
<lb ed="TX" n="c035a04"/>　　十個洛叉　　　等於一大洛叉（用俱舍譯語兆也）　十個大洛叉　　等於一俱胝（京也）
<lb ed="TX" n="c035a05"/>　　十個俱胝　　　等於一額部曇（垓也）　　　　　　十個額部曇　　等於一缽曇摩
<lb ed="TX" n="c035a06"/>　　十個缽曇摩　　等於一大阿庾多（用俱舍譯語）　　十個大阿庾多　等於一那庾多（同上）
<lb ed="TX" n="c035a07"/>　　十個那庾多　　等於一大缽曇摩　　　　　　　　　十個大缽曇摩　等於一缽羅庾多（用俱舍譯語）
<lb ed="TX" n="c035a08"/>　　十個缽羅庾多　等於一三慕達羅（正也）　　　　　十個三慕達羅　等於一末陀（載也）
<lb ed="TX" n="c035a09"/>　　十個末陀　　　等於一大矜羯羅（用俱舍譯語）　　十個大矜羯羅　等於一頻跋羅（用俱舍譯語）</p>
<lb ed="TX" n="c035a10"/>
<lb ed="TX" n="c035a11"/><p xml:id="pTX18pc035a1101">此十六位，加一數位及十數位，則十八位。至十八位，則爲十個萬萬萬萬。而中
<lb ed="TX" n="c035a12"/>國十六位之載，則爲千個萬萬萬也。大抵一個萬萬爲國民數，今日過一個萬萬民數之
<lb ed="TX" n="c035a13"/>國家，不過二三國耳，大都僅數百萬或數千萬而已。故諸國通用之數字，至於兆字而
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c036a" n="c036a"/>
<lb ed="TX" n="c036a01"/>止。一個萬萬萬，爲生物類數，佛陀學以有情衆生爲所觀境，故常用那庾多等數。而
<lb ed="TX" n="c036a02"/>中國之生生哲學，不能逾此，故至於千個萬萬萬而止，不能至於萬萬萬萬。萬萬萬萬
<lb ed="TX" n="c036a03"/>，爲人間肉眼所看見之形物──宇宙──數，故古近東西之常俗知識，至於萬萬萬萬
<lb ed="TX" n="c036a04"/>而止。而此原始佛徒傳於錫蘭等之印度思想，遂爲其代表而亦至於此。然文化發達後
<lb ed="TX" n="c036a05"/>之學者間，則猶不能以此爲止，故又有俱舍論之說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c036a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　俱舍論之數量</cb:mulu><head>四　俱舍論之數量</head>
<lb ed="TX" n="c036a07"/><p xml:id="pTX18pc036a0701">俱舍論之數量，亦十進法，今采列之於左：</p>
<lb ed="TX" n="c036a08"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc036a0801">　　十個一　　　　　等於一十　　　　　　　　　　十個十　　　　等於一百
<lb ed="TX" n="c036a09"/>　　十個百　　　　　等於一千　　　　　　　　　　十個千　　　　等於一萬
<lb ed="TX" n="c036a10"/>　　十個萬　　　　　等於一洛叉　　　　　　　　　十個洛叉　　　等於一大洛叉
<lb ed="TX" n="c036a11"/>　　十個大洛叉　　　等於一俱胝　　　　　　　　　十個俱胝　　　等於一末陀
<lb ed="TX" n="c036a12"/>　　十個末陀　　　　等於一阿庾多　　　　　　　　十個阿庾多　　等於一大阿庾多
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c037a" n="c037a"/>
<lb ed="TX" n="c037a01"/>　　十個大阿庾多　　等於一那庾多　　　　　　　　十個那庾多　　等於一大那庾多
<lb ed="TX" n="c037a02"/>　　十個大那庾多　　等於一缽羅庾多　　　　　　　十個缽羅庾多　等於一大缽羅庾多
<lb ed="TX" n="c037a03"/>　　十個大缽羅庾多　等於一矜羯羅　　　　　　　　十個矜羯羅　　等於一大矜羯羅
<lb ed="TX" n="c037a04"/>　　十個大矜羯羅　　等於一頻跋羅（錫蘭說齊此）　十個頻跋羅　　等於一大頻跋羅
<lb ed="TX" n="c037a05"/>　　十個大頻跋羅　　等於一阿芻婆　　　　　　　　十個阿芻婆　　等於一大阿芻婆
<lb ed="TX" n="c037a06"/>　　十個大阿芻婆　　等於一毗婆訶　　　　　　　　十個毗婆訶　　等於一大毗婆訶
<lb ed="TX" n="c037a07"/>　　十個大毗婆訶　　等於一嗢蹭伽　　　　　　　　十個嗢蹭伽　　等於一大嗢蹭伽
<lb ed="TX" n="c037a08"/>　　十個大嗢蹭伽　　等於一婆喝那　　　　　　　　十個婆喝那　　等於一大婆喝那
<lb ed="TX" n="c037a09"/>　　十個大婆喝那　　等於一地致婆　　　　　　　　十個地致婆　　等於一大地致婆
<lb ed="TX" n="c037a10"/>　　十個大地致婆　　等於一醯都　　　　　　　　　十個醯都　　　等於一大醯都
<lb ed="TX" n="c037a11"/>　　十個大醯都　　　等於一羯臘婆　　　　　　　　十個羯臘婆　　等於一大羯臘婆
<lb ed="TX" n="c037a12"/>　　十個大羯臘婆　　等於一印達羅　　　　　　　　十個印達羅　　等於一大印達羅
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c038a" n="c038a"/>
<lb ed="TX" n="c038a01"/>　　十個大印達羅　　等於一三摩缽耽　　　　　　　十個三摩缽耽　等於一大三摩缽耽
<lb ed="TX" n="c038a02"/>　　十個大三摩缽耽　等於一揭底　　　　　　　　　十個揭底　　　等於一大揭底
<lb ed="TX" n="c038a03"/>　　十個大揭底　　　等於一拈筏羅闍　　　　　　　十個拈筏羅闍　等於一大拈筏羅闍
<lb ed="TX" n="c038a04"/>　　十個大拈筏羅闍　等於一姥達羅　　　　　　　　十個姥達羅　　等於一大姥達羅
<lb ed="TX" n="c038a05"/>　　十個大姥達羅　　等於一跋藍　　　　　　　　　十個跋藍　　　等於一大跋藍
<lb ed="TX" n="c038a06"/>　　十個大跋藍　　　等於一珊若　　　　　　　　　十個珊若　　　等於一大珊若
<lb ed="TX" n="c038a07"/>　　十個大珊若　　　等於一毗步多　　　　　　　　十個毗步多　　等於一大毗步多
<lb ed="TX" n="c038a08"/>　　十個大毗步多　　等於一跋羅攙　　　　　　　　十個跋羅攙　　等於一大跋羅攙
<lb ed="TX" n="c038a09"/>　　十個大跋羅攙　　等於一阿僧企耶</p>
<lb ed="TX" n="c038a10"/>
<lb ed="TX" n="c038a11"/><p xml:id="pTX18pc038a1101">其最高五十一位阿僧企耶數位，卽千個萬萬萬萬萬萬萬萬萬萬萬萬萬之數也。佛
<lb ed="TX" n="c038a12"/>陀學通用之阿僧企耶數位，大抵指此數而言者。若華嚴經之阿僧祇，則非此十進位之
<lb ed="TX" n="c038a13"/>阿僧企耶也。此之數量，雖駭常俗，然在學者計算一太陽系之原子數，或計算一太陽
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c039a" n="c039a"/>
<lb ed="TX" n="c039a01"/>系生長變壞之秒數，及或計算天空中之恆星、彗星、遊星、衛星等星球數，應可不以
<lb ed="TX" n="c039a02"/>爲多而以爲便。故以俱舍之數量說而爲代表。然在眞現比量之現實主義中，猶有不足
<lb ed="TX" n="c039a03"/>之感，乃進探華嚴經之說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c039a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　華嚴經之數量</cb:mulu><head>五　華嚴經之數量</head>
<lb ed="TX" n="c039a05"/><p xml:id="pTX18pc039a0501">大方廣佛華嚴經之數量說，在阿僧祇品，茲采於左：</p>
<lb ed="TX" n="c039a06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc039a0601"><p xml:id="pTX18pc039a0601">一、俱胝<note place="inline">一百洛叉，數與前等，卽千萬也</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc039a0616"><p xml:id="pTX18pc039a0616" cb:place="inline">二、阿庾多</p></item>
<lb ed="TX" n="c039a07"/><item xml:id="itemTX18pc039a0701"><p xml:id="pTX18pc039a0701">三、那由他<note place="inline">卽那庾多</note><note place="inline">錫蘭說止此</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc039a0714"><p xml:id="pTX18pc039a0714" cb:place="inline">四、頻波羅<note place="inline">卽頻跋羅</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c039a08"/><item xml:id="itemTX18pc039a0801"><p xml:id="pTX18pc039a0801">五、矜羯羅<note place="inline">俱舍論者止此，過此以上之數，難計算之</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc039a0821"><p xml:id="pTX18pc039a0821" cb:place="inline">六、阿伽摩</p></item>
<lb ed="TX" n="c039a09"/><item xml:id="itemTX18pc039a0901"><p xml:id="pTX18pc039a0901">七、最勝</p></item><item xml:id="itemTX18pc039a0904"><p xml:id="pTX18pc039a0904" cb:place="inline">八、摩部羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c039a10"/><item xml:id="itemTX18pc039a1001"><p xml:id="pTX18pc039a1001">九、阿部羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc039a1005"><p xml:id="pTX18pc039a1005" cb:place="inline">十、多部羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c039a11"/><item xml:id="itemTX18pc039a1101"><p xml:id="pTX18pc039a1101">十一、界分</p></item><item xml:id="itemTX18pc039a1105"><p xml:id="pTX18pc039a1105" cb:place="inline">十二、普摩</p></item>
<lb ed="TX" n="c039a12"/><item xml:id="itemTX18pc039a1201"><p xml:id="pTX18pc039a1201">十三、彌摩</p></item><item xml:id="itemTX18pc039a1205"><p xml:id="pTX18pc039a1205" cb:place="inline">十四、阿部鈐</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c040a" n="c040a"/>
<lb ed="TX" n="c040a01"/><item xml:id="itemTX18pc040a0101"><p xml:id="pTX18pc040a0101">十五、彌伽婆</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0106"><p xml:id="pTX18pc040a0106" cb:place="inline">十六、毗攞伽</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a02"/><item xml:id="itemTX18pc040a0201"><p xml:id="pTX18pc040a0201">十七、毗伽婆</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0206"><p xml:id="pTX18pc040a0206" cb:place="inline">十八、僧羯羅摩</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a03"/><item xml:id="itemTX18pc040a0301"><p xml:id="pTX18pc040a0301">十九、毗薩羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0306"><p xml:id="pTX18pc040a0306" cb:place="inline">二十、毗贍婆</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a04"/><item xml:id="itemTX18pc040a0401"><p xml:id="pTX18pc040a0401">二十一、毗盛伽</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0407"><p xml:id="pTX18pc040a0407" cb:place="inline">二十二、毗素陀</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a05"/><item xml:id="itemTX18pc040a0501"><p xml:id="pTX18pc040a0501">二十三、毗婆訶</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0507"><p xml:id="pTX18pc040a0507" cb:place="inline">二十四、毗薄底</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a06"/><item xml:id="itemTX18pc040a0601"><p xml:id="pTX18pc040a0601">二十五、毗佉擔</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0607"><p xml:id="pTX18pc040a0607" cb:place="inline">二十六、稱量<note place="inline">一大千界可稱量之原子數</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c040a07"/><item xml:id="itemTX18pc040a0701"><p xml:id="pTX18pc040a0701">二十七、一持<note place="inline">一大千界不可稱量之力點數</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0718"><p xml:id="pTX18pc040a0718" cb:place="inline">二十八、異路</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a08"/><item xml:id="itemTX18pc040a0801"><p xml:id="pTX18pc040a0801">二十九、顚倒<note place="inline">一大千界之名相分別心數</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0817"><p xml:id="pTX18pc040a0817" cb:place="inline">三十、三末耶</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a09"/><item xml:id="itemTX18pc040a0901"><p xml:id="pTX18pc040a0901">三十一、毗睹羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a0907"><p xml:id="pTX18pc040a0907" cb:place="inline">三十二、奚婆羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a10"/><item xml:id="itemTX18pc040a1001"><p xml:id="pTX18pc040a1001">三十三、伺察</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a1006"><p xml:id="pTX18pc040a1006" cb:place="inline">三十四、周廣</p></item>
<lb ed="TX" n="c040a11"/><item xml:id="itemTX18pc040a1101"><p xml:id="pTX18pc040a1101">三十五、高出</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a1106"><p xml:id="pTX18pc040a1106" cb:place="inline">三十六、最妙<note place="inline">以上十信菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c040a12"/><item xml:id="itemTX18pc040a1201"><p xml:id="pTX18pc040a1201">三十七、泥婆羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc040a1207"><p xml:id="pTX18pc040a1207" cb:place="inline">三十八、訶理婆</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c041a" n="c041a"/>
<lb ed="TX" n="c041a01"/><item xml:id="itemTX18pc041a0101"><p xml:id="pTX18pc041a0101">三十九、一動</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0106"><p xml:id="pTX18pc041a0106" cb:place="inline">四十、訶理蒲</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a02"/><item xml:id="itemTX18pc041a0201"><p xml:id="pTX18pc041a0201">四十一、訶理三</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0207"><p xml:id="pTX18pc041a0207" cb:place="inline">四十二、奚魯伽</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a03"/><item xml:id="itemTX18pc041a0301"><p xml:id="pTX18pc041a0301">四十五、達攞步陀</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0308"><p xml:id="pTX18pc041a0308" cb:place="inline">四十六、訶魯那</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a04"/><item xml:id="itemTX18pc041a0401"><p xml:id="pTX18pc041a0401">四十七、摩魯陀</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0407"><p xml:id="pTX18pc041a0407" cb:place="inline">四十八、懺慕陀</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a05"/><item xml:id="itemTX18pc041a0501"><p xml:id="pTX18pc041a0501">四十九、瑿攞陀</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0507"><p xml:id="pTX18pc041a0507" cb:place="inline">五十、摩魯摩<note place="inline">以上三賢菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c041a06"/><item xml:id="itemTX18pc041a0601"><p xml:id="pTX18pc041a0601">五十一、調伏</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0606"><p xml:id="pTX18pc041a0606" cb:place="inline">五十二、離憍慢</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a07"/><item xml:id="itemTX18pc041a0701"><p xml:id="pTX18pc041a0701">五十三、不動</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0706"><p xml:id="pTX18pc041a0706" cb:place="inline">五十四、極量<note place="inline">以上加行菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c041a08"/><item xml:id="itemTX18pc041a0801"><p xml:id="pTX18pc041a0801">五十五、阿麼怛羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0808"><p xml:id="pTX18pc041a0808" cb:place="inline">五十六、勃麼怛羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a09"/><item xml:id="itemTX18pc041a0901"><p xml:id="pTX18pc041a0901">五十七、伽麼怛羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a0908"><p xml:id="pTX18pc041a0908" cb:place="inline">五十八、那麼怛羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a10"/><item xml:id="itemTX18pc041a1001"><p xml:id="pTX18pc041a1001">五十九、奚麼怛羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a1008"><p xml:id="pTX18pc041a1008" cb:place="inline">六十、鞞麼怛羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c041a11"/><item xml:id="itemTX18pc041a1101"><p xml:id="pTX18pc041a1101">六十一、缽羅麼怛羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a1109"><p xml:id="pTX18pc041a1109" cb:place="inline">六十二、尸婆麼怛羅<note place="inline">以上初地菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c041a12"/><item xml:id="itemTX18pc041a1201"><p xml:id="pTX18pc041a1201">六十三、翳羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc041a1206"><p xml:id="pTX18pc041a1206" cb:place="inline">六十四、薜羅</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c042a" n="c042a"/>
<lb ed="TX" n="c042a01"/><item xml:id="itemTX18pc042a0101"><p xml:id="pTX18pc042a0101">六十五、諦羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0106"><p xml:id="pTX18pc042a0106" cb:place="inline">六十七、偈羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a02"/><item xml:id="itemTX18pc042a0201"><p xml:id="pTX18pc042a0201">六十八、窣步羅<note place="inline">以上二地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0215"><p xml:id="pTX18pc042a0215" cb:place="inline">六十九、泥羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a03"/><item xml:id="itemTX18pc042a0301"><p xml:id="pTX18pc042a0301">七十、計羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0305"><p xml:id="pTX18pc042a0305" cb:place="inline">七十一、細羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a04"/><item xml:id="itemTX18pc042a0401"><p xml:id="pTX18pc042a0401">七十二、睥羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0406"><p xml:id="pTX18pc042a0406" cb:place="inline">七十三、謎羅<note place="inline">以上三地菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c042a05"/><item xml:id="itemTX18pc042a0501"><p xml:id="pTX18pc042a0501">七十四、娑攞茶</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0507"><p xml:id="pTX18pc042a0507" cb:place="inline">七十五、謎魯陀</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a06"/><item xml:id="itemTX18pc042a0601"><p xml:id="pTX18pc042a0601">七十六、契魯陀<note place="inline">以上四地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0615"><p xml:id="pTX18pc042a0615" cb:place="inline">七十七、摩睹羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a07"/><item xml:id="itemTX18pc042a0701"><p xml:id="pTX18pc042a0701">七十八、娑母羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0707"><p xml:id="pTX18pc042a0707" cb:place="inline">七十九、阿野婆<note place="inline">以上五地菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c042a08"/><item xml:id="itemTX18pc042a0801"><p xml:id="pTX18pc042a0801">八十、迦麼羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0806"><p xml:id="pTX18pc042a0806" cb:place="inline">八十一、摩迦婆</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a09"/><item xml:id="itemTX18pc042a0901"><p xml:id="pTX18pc042a0901">八十二、阿怛羅<note place="inline">以上六地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc042a0915"><p xml:id="pTX18pc042a0915" cb:place="inline">八十三、醯魯耶</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a10"/><item xml:id="itemTX18pc042a1001"><p xml:id="pTX18pc042a1001">八十四、薜魯婆</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a1007"><p xml:id="pTX18pc042a1007" cb:place="inline">八十五、羯羅波</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a11"/><item xml:id="itemTX18pc042a1101"><p xml:id="pTX18pc042a1101">八十六、訶婆婆<note place="inline">以上七地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc042a1115"><p xml:id="pTX18pc042a1115" cb:place="inline">八十七、毗婆羅</p></item>
<lb ed="TX" n="c042a12"/><item xml:id="itemTX18pc042a1201"><p xml:id="pTX18pc042a1201">八十八、那婆羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc042a1207"><p xml:id="pTX18pc042a1207" cb:place="inline">八十九、摩攞羅</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c043a" n="c043a"/>
<lb ed="TX" n="c043a01"/><item xml:id="itemTX18pc043a0101"><p xml:id="pTX18pc043a0101">九十、娑婆羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0106"><p xml:id="pTX18pc043a0106" cb:place="inline">九十一、迷攞普</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a02"/><item xml:id="itemTX18pc043a0201"><p xml:id="pTX18pc043a0201">九十二、者麼羅</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0207"><p xml:id="pTX18pc043a0207" cb:place="inline">九十三、馱摩羅<note place="inline">以上八地菩薩數學</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c043a03"/><item xml:id="itemTX18pc043a0301"><p xml:id="pTX18pc043a0301">九十四、缽攞麼陀</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0308"><p xml:id="pTX18pc043a0308" cb:place="inline">九十五、毗伽摩</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a04"/><item xml:id="itemTX18pc043a0401"><p xml:id="pTX18pc043a0401">九十六、烏波跋多</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0408"><p xml:id="pTX18pc043a0408" cb:place="inline">九十七、演說</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a05"/><item xml:id="itemTX18pc043a0501"><p xml:id="pTX18pc043a0501">九十八、無盡</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0506"><p xml:id="pTX18pc043a0506" cb:place="inline">九十九、出生</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a06"/><item xml:id="itemTX18pc043a0601"><p xml:id="pTX18pc043a0601">一〇〇、無我<note place="inline">以上九地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0614"><p xml:id="pTX18pc043a0614" cb:place="inline">一〇一、阿畔多</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a07"/><item xml:id="itemTX18pc043a0701"><p xml:id="pTX18pc043a0701">一〇二、靑蓮華</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0707"><p xml:id="pTX18pc043a0707" cb:place="inline">一〇三、缽頭摩</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a08"/><item xml:id="itemTX18pc043a0801"><p xml:id="pTX18pc043a0801">一〇四、僧祇</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0806"><p xml:id="pTX18pc043a0806" cb:place="inline">一〇五、趣</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a09"/><item xml:id="itemTX18pc043a0901"><p xml:id="pTX18pc043a0901">一〇六、至<note place="inline">以上十地菩薩數學</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc043a0913"><p xml:id="pTX18pc043a0913" cb:place="inline">一〇七、阿僧祇<note place="inline">無數也，乃超過菩薩之數學也</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c043a10"/><item xml:id="itemTX18pc043a1001"><p xml:id="pTX18pc043a1001">一〇八、阿僧祇轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a1008"><p xml:id="pTX18pc043a1008" cb:place="inline">一〇九、無量</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a11"/><item xml:id="itemTX18pc043a1101"><p xml:id="pTX18pc043a1101">一一〇、無量轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a1107"><p xml:id="pTX18pc043a1107" cb:place="inline">一一一、無邊</p></item>
<lb ed="TX" n="c043a12"/><item xml:id="itemTX18pc043a1201"><p xml:id="pTX18pc043a1201">一一二、無邊轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc043a1207"><p xml:id="pTX18pc043a1207" cb:place="inline">一一三、無等</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c044a" n="c044a"/>
<lb ed="TX" n="c044a01"/><item xml:id="itemTX18pc044a0101"><p xml:id="pTX18pc044a0101">一一四、無等轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0107"><p xml:id="pTX18pc044a0107" cb:place="inline">一一五、不可數</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a02"/><item xml:id="itemTX18pc044a0201"><p xml:id="pTX18pc044a0201">一一六、不可數轉<note place="inline">算學之眞量</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0213"><p xml:id="pTX18pc044a0213" cb:place="inline">一一七、不可稱</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a03"/><item xml:id="itemTX18pc044a0301"><p xml:id="pTX18pc044a0301">一一八、不可稱轉<note place="inline">質素之眞量</note></p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0313"><p xml:id="pTX18pc044a0313" cb:place="inline">一一九、不可思</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a04"/><item xml:id="itemTX18pc044a0401"><p xml:id="pTX18pc044a0401">一二〇、不可思轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0408"><p xml:id="pTX18pc044a0408" cb:place="inline">一二一、不可量</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a05"/><item xml:id="itemTX18pc044a0501"><p xml:id="pTX18pc044a0501">一二二、不可量轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0508"><p xml:id="pTX18pc044a0508" cb:place="inline">一二三、不可說</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a06"/><item xml:id="itemTX18pc044a0601"><p xml:id="pTX18pc044a0601">一二四、不可說轉</p></item><item xml:id="itemTX18pc044a0608"><p xml:id="pTX18pc044a0608" cb:place="inline">一二五、不可說不可說</p></item>
<lb ed="TX" n="c044a07"/><item xml:id="itemTX18pc044a0701"><p xml:id="pTX18pc044a0701">一二六、不可說不可說轉<note place="inline">以上眞比量之極量</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c044a08"/>
<lb ed="TX" n="c044a09"/><p xml:id="pTX18pc044a0901">此華嚴之數量，從阿僧企耶起，爲佛陀之數學，共二十位，其數之多，窮於計算。
<lb ed="TX" n="c044a10"/>俱胝以前，爲常俗數，用十進之加法。此中但取爲依，不復爲之追溯。俱胝以後，卽
<lb ed="TX" n="c044a11"/>爲學者之數，可依之以漸達佛陀之數，乃用倍倍相乘而進之法。四五位後，已難計算，
<lb ed="TX" n="c044a12"/>何況至於百二十六位耶？後之二十數位，諸菩薩地亦難自力比知，唯藉佛說而知。故華
<lb ed="TX" n="c044a13"/>嚴唯此品佛陀自說，餘皆菩薩說也。菩薩從佛習此數學，乃能算知無量由旬廣大沙聚
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c045a" n="c045a"/>
<lb ed="TX" n="c045a01"/>，悉知其內顆粒多少。亦能算知東方所有一切世界種種差別，次第安住；南西北方四
<lb ed="TX" n="c045a02"/>維上下，亦復如是。亦能算知十方所有一切世界廣狹大小及以名字，其中所有一切劫
<lb ed="TX" n="c045a03"/>名，一切佛名，一切法名，一切衆生名，一切業名，一切菩薩名，一切諦名，皆悉了
<lb ed="TX" n="c045a04"/>知。此自在主童子吿善財童子之一切工巧大神通智光明法門也。然始於一數，至不可
<lb ed="TX" n="c045a05"/>說不可說轉數，皆比量理，非現量事。而現量事旣爲一不能觸，亦爲不可說不可說轉
<lb ed="TX" n="c045a06"/>所不能到也。故曰「若能不觸當今諱，也勝前朝斷舌才」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c045a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">六　空量之計算</cb:mulu><head>六　空量之計算</head>
<lb ed="TX" n="c045a08"/><p xml:id="pTX18pc045a0801">空量計算，卽空間點線面積之計算，則幾何學是也。此種計算，佛陀學中，僅至
<lb ed="TX" n="c045a09"/>常俗與學者之計算而止，且較之近人所謂幾何學，或尙不逮，則因佛陀於此隨俗而說。
<lb ed="TX" n="c045a10"/>大乘學中，但汎言若干佛刹微塵數，而不詳言微塵之量，如何積聚以成佛刹。故言之
<lb ed="TX" n="c045a11"/>者，唯在於小乘學。以大乘直觀有情器界等，皆爲幻象不用分析觀空，而小乘則須用
<lb ed="TX" n="c045a12"/>分析以觀空也。故今亦唯取俱舍論爲代表以言之。點線面積之點，假定爲不可以長廣
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c046a" n="c046a"/>
<lb ed="TX" n="c046a01"/>厚度量之圓微，線可以量長而未能量廣，面可以量長廣而未能量厚薄，至積乃爲具體
<lb ed="TX" n="c046a02"/>形物，須量以長短廣狹厚薄之三度。凡度量一形物，必須有此三度；更加時量，則須
<lb ed="TX" n="c046a03"/>四五六度乃能得之。若僅有長短廣狹之二度，則如三直線相合而成一三角形式，此種
<lb ed="TX" n="c046a04"/>三角形式，但爲思想言說圖畫上之假設，而非事實上具體之形物。今取俱舍論說，表
<lb ed="TX" n="c046a05"/>演如下：</p>
<lb ed="TX" n="c046a06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc046a0601"><p xml:id="pTX18pc046a0601">最單點曰極微：假定極微爲最單點，但是圓量，無長廣厚可量，卽風界種；
<lb ed="TX" n="c046a07"/>風卽輕動之力，等於以太。</p></item>
<lb ed="TX" n="c046a08"/><item xml:id="itemTX18pc046a0801"><p xml:id="pTX18pc046a0801">七極微爲一微量：卽火界種；火卽光熱之力，等於電子，已有長廣厚之可
<lb ed="TX" n="c046a09"/>量。</p></item>
<lb ed="TX" n="c046a10"/><item xml:id="itemTX18pc046a1001"><p xml:id="pTX18pc046a1001">七微量爲一金微：卽地界種，等於原子。金卽堅韌之質。</p></item>
<lb ed="TX" n="c046a11"/><item xml:id="itemTX18pc046a1101"><p xml:id="pTX18pc046a1101">七金微爲一水微：卽水界種，等於分子。水卽溼粘之質，由此質成生物質
<lb ed="TX" n="c046a12"/>故。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c047a" n="c047a"/>
<lb ed="TX" n="c047a01"/><item xml:id="itemTX18pc047a0101"><p xml:id="pTX18pc047a0101">七水微爲一兔毛塵：卽生物之原形質也。亦曰生元。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a02"/><item xml:id="itemTX18pc047a0201"><p xml:id="pTX18pc047a0201">七兔毛塵爲一羊毛塵：無組織之細菌。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a03"/><item xml:id="itemTX18pc047a0301"><p xml:id="pTX18pc047a0301">七羊毛塵爲一牛毛塵：有組織之細菌。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a04"/><item xml:id="itemTX18pc047a0401"><p xml:id="pTX18pc047a0401">七牛毛塵爲一隙游塵：隙光中肉眼可見之微塵。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a05"/><item xml:id="itemTX18pc047a0501"><p xml:id="pTX18pc047a0501">七隙游塵爲一蟣：肉眼可見細蟲之幼蟲。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a06"/><item xml:id="itemTX18pc047a0601"><p xml:id="pTX18pc047a0601">七蟣爲一虱：肉眼可見之細蟲。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a07"/><item xml:id="itemTX18pc047a0701"><p xml:id="pTX18pc047a0701">七虱爲一<g ref="#CB00539">𪍿</g>麥：等於十分爲一寸之一分。若計重量，此亦等於一分。一虱等
<lb ed="TX" n="c047a08"/>於一毫，一蟣等於一釐。一絲等於一隙游塵，一隙游塵等於一牛毛塵，
<lb ed="TX" n="c047a09"/>而一指節以下，等於一錢、一兩、一斤，可知。</p></item>
<lb ed="TX" n="c047a10"/><item xml:id="itemTX18pc047a1001"><p xml:id="pTX18pc047a1001">七<g ref="#CB00539">𪍿</g>麥爲一指節：等於十寸爲一尺之一寸。而約計爲英寸四分之三。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c047a11"/><p xml:id="pTX18pc047a1101">從極微到<g ref="#CB00539">𪍿</g>麥，皆七七數相乘而進。有人計算<g ref="#CB00539">𪍿</g>麥爲一、九七五、二二六、七四
<lb ed="TX" n="c047a12"/>三個之極微。然此不應計其個數，以七極微爲一微量之言，乃指一微有一中心及六方
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c048a" n="c048a"/>
<lb ed="TX" n="c048a01"/>分以言，六方分卽長廣厚也。南北爲長，東西爲廣，上下爲厚。成唯識論所謂若有方
<lb ed="TX" n="c048a02"/>分，則可分析而非單體；不可分析，則無方分而超空量──謂非復占空間之存在物，
<lb ed="TX" n="c048a03"/>而但爲假想之境也──。可見其分析爲七之分析方法。然亦有計算一蘇迷盧爲若干極
<lb ed="TX" n="c048a04"/>微與若干斤兩者，要爲分析觀空之方便耳。由一指節更推進之，用以量長，卽爲長短
<lb ed="TX" n="c048a05"/>之量；用以量廣，卽爲廣狹之量；用以量厚或深，卽爲厚薄高低深淺之量。或謂僅以
<lb ed="TX" n="c048a06"/>量長度者，非也。其說如下：</p>
<lb ed="TX" n="c048a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc048a0701"><p xml:id="pTX18pc048a0701">三指節爲一指。</p></item>
<lb ed="TX" n="c048a08"/><item xml:id="itemTX18pc048a0801"><p xml:id="pTX18pc048a0801">二十四指爲一肘。</p></item>
<lb ed="TX" n="c048a09"/><item xml:id="itemTX18pc048a0901"><p xml:id="pTX18pc048a0901">四肘爲一弓：約六英尺，或一海尺。</p></item>
<lb ed="TX" n="c048a10"/><item xml:id="itemTX18pc048a1001"><p xml:id="pTX18pc048a1001">五百弓爲俱盧舍：約三千英尺，或五百海尺，卽一里也。或謂一踰繕那爲里
<lb ed="TX" n="c048a11"/>者，非也。</p></item>
<lb ed="TX" n="c048a12"/><item xml:id="itemTX18pc048a1201"><p xml:id="pTX18pc048a1201">八俱盧舍爲一踰繕那：踰繕那或譯由旬，卽一驛站也。由旬，爲佛陀學常用
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c049a" n="c049a"/>
<lb ed="TX" n="c049a01"/>之計量語。踰繕那有小、中、大之三種，此說小踰繕那。一小踰繕那，
<lb ed="TX" n="c049a02"/>當中國之二十里或十六里。一中踰繕那，當中國之四十里或三十二里。
<lb ed="TX" n="c049a03"/>一大踰繕那，當中國之八十里或六十四里。計蘇迷盧等之大物，則用大
<lb ed="TX" n="c049a04"/>踰繕那算之。計人間之行路，或小或中或大無定，故計算每不一。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c049a05"/>
<lb ed="TX" n="c049a06"/><p xml:id="pTX18pc049a0601">踰繕那以上，則大抵用若干踰繕那計之，不另爲專名矣。然量物更須有四度以上
<lb ed="TX" n="c049a07"/>乃能量得之者，故當進說時量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c049a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">七　時量槪說</cb:mulu><head>七　時量槪說</head>
<lb ed="TX" n="c049a09"/><p xml:id="pTX18pc049a0901">時量久暫，其粗顯者，寄於日之出沒，月之圓缺；其細密者，寄於人之心念生
<lb ed="TX" n="c049a10"/>滅。故從來之學者，大抵以空量爲物之特質，以時量爲心之特性。分空量、時量爲沒
<lb ed="TX" n="c049a11"/>交涉之二理，乃分物、心亦爲沒交涉之二事。近愛恩斯坦之相對論數理出，乃知無有
<lb ed="TX" n="c049a12"/>離時量之空量，亦無離空量之時量，時空一致，乃有心物。此空量中之時量，不同彼
<lb ed="TX" n="c049a13"/>空量中之時量；彼時量中之空量，不同此時量中之空量。換言之，則此心識中之形物
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c050a" n="c050a"/>
<lb ed="TX" n="c050a01"/>，不同彼心識中之形物；彼形物中之心識，不同此形物中之心識。漸成時、空、心、
<lb ed="TX" n="c050a02"/>物皆爲幻覺之幻象觀。且能推知超比量理之現量事，不得不謂科學者中之首出矣！英國
<lb ed="TX" n="c050a03"/>人湯姆生嘗論之曰：愛恩斯坦學說之特點，在置吾人於未有空間、時間、物質諸念以
<lb ed="TX" n="c050a04"/>前，以至於最原始之眞體──按：卽眞現量事──，卽吾人本之以構成如是之空間、時
<lb ed="TX" n="c050a05"/>間、物質諸念者也。今請揣其本而言之，其說自易明矣。試設一羌無經驗之靈性──卽
<lb ed="TX" n="c050a06"/>離隨憶念、隨計度等分別之現量──，忽焉置之於斯世之場野，其最初所覺察者，卽
<lb ed="TX" n="c050a07"/>此場野，及其中凡物之全體──幻覺之直覺──。吾人且將設此靈性爲人類之靈性，
<lb ed="TX" n="c050a08"/>少頃始能辨物──或錯覺，或比量正知──，隨卽辨認此場野之一部與其他部，且將
<lb ed="TX" n="c050a09"/>覺其本身與此場野爲二物也──心境始分──。又設此靈性具有軀體，以爲其致思之
<lb ed="TX" n="c050a10"/>之中心，於是始有彼此之分辨也──物我始分──。使此靈性適見一花，花中有蜂，
<lb ed="TX" n="c050a11"/>花之與蜂，初爲一渾然之個體，現於彼處耳。有間，其蜂飛出，而集此靈性之手，則
<lb ed="TX" n="c050a12"/>向之個體一部，昔在彼而今在此矣。又使彼蜂螫刺其手，則其事之發生，必在彼蜂與
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c051a" n="c051a"/>
<lb ed="TX" n="c051a01"/>彼花渾然爲一體之後。此也，彼也，先也，後也，空間，時間之觀念，於是起矣。且
<lb ed="TX" n="c051a02"/>此手中之蜂，原在空間者也。使其悟此，則物體占空間與時間之觀念，由是生焉。蓋
<lb ed="TX" n="c051a03"/>空間有不同處，時間有不同點，其理一也。如是推之，物質之槪念亦成矣。以「物質
<lb ed="TX" n="c051a04"/>槪念」爲空間、時間與某事合成之槪念，未合成時則無物質，足破以物質之原子爲本
<lb ed="TX" n="c051a05"/>生成萬物之謬。以空間槪念、時間槪念起於心境物我分辨後之某事──若蜂螫手之事
<lb ed="TX" n="c051a06"/>──，足破康德等以空間、時間等爲先天觀念之謬。然愛恩斯坦於現量事，猶是推設
<lb ed="TX" n="c051a07"/>之比知，尙未能觸證不分心境不辨物我之現量實相，則於現實，猶有一間之隔者也。
<lb ed="TX" n="c051a08"/>雖然，以言比量中之時空名物，則盡之矣。可以說現變實事現事實性矣。華嚴法界之
<lb ed="TX" n="c051a09"/>六相、十玄觀，亦在是矣。亦知識方法之傑哉！時量之計算法，中國說有一瞬一霎之小
<lb ed="TX" n="c051a10"/>單位，依肉眼及所見電光之最速度而言。然幾瞬幾霎以爲一須臾，則無計算之法。故
<lb ed="TX" n="c051a11"/>僅汎說而已。有計算者，則爲三十須臾爲一時辰，十二時辰爲一晝夜，約三十晝夜爲
<lb ed="TX" n="c051a12"/>一月，三月爲一時季，四季以爲一年，三十年爲一世，如此而止。今世所通行者，六
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c052a" n="c052a"/>
<lb ed="TX" n="c052a01"/>十忽爲一秒，六十秒爲一分，十五分爲一刻，四刻爲一小時，二十四小時爲一日，約
<lb ed="TX" n="c052a02"/>三十日以爲一月，約三百六十五日分十二月爲一年，百年爲一世紀。此爲人事上之時
<lb ed="TX" n="c052a03"/>量。生物學者，更有較久之生物紀，動經若干萬年。地質學者，更有較久之地層紀，
<lb ed="TX" n="c052a04"/>則動經若干千萬年。天體學者，更有較久之天體紀，則動經若干萬萬年。故在時量之
<lb ed="TX" n="c052a05"/>計算，限昔中國之計算──基督敎等亦然──，於佛陀學之大時量，以其程度相差太
<lb ed="TX" n="c052a06"/>遠，大都爲之不能想像。而近代科學者之時量計算，則漸能幾及之也。茲亦用俱舍論
<lb ed="TX" n="c052a07"/>之說以略明之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c052a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">八　小時量之計算</cb:mulu><head>八　小時量之計算</head>
<lb ed="TX" n="c052a09"/><p xml:id="pTX18pc052a0901">佛陀學中，大抵以「刹那」爲計算時量之最暫小單位。有說一念──卽心之一動也
<lb ed="TX" n="c052a10"/>──頃有九十刹那，計一分鐘爲四千五百個刹那。大毗婆沙論則說：一晝夜有六十四
<lb ed="TX" n="c052a11"/>萬萬六千六百零六萬六千六百八十個刹那也。然有諸經論，則說：除佛陀不能知刹那之
<lb ed="TX" n="c052a12"/>眞量。蓋以能知之心念量，粗細有殊，則所知之時量亦萬別千差也。今以俱舍論說，
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c053a" n="c053a"/>
<lb ed="TX" n="c053a01"/>表列如下：</p>
<lb ed="TX" n="c053a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc053a0201"><p xml:id="pTX18pc053a0201">刹那：比忽較暫。</p></item>
<lb ed="TX" n="c053a03"/><item xml:id="itemTX18pc053a0301"><p xml:id="pTX18pc053a0301">百二十刹那爲一怛刹那：比秒較久。</p></item>
<lb ed="TX" n="c053a04"/><item xml:id="itemTX18pc053a0401"><p xml:id="pTX18pc053a0401">六十怛刹那爲一臘縛：比分較久。</p></item>
<lb ed="TX" n="c053a05"/><item xml:id="itemTX18pc053a0501"><p xml:id="pTX18pc053a0501">三十臘縛爲一牟呼栗多：合今通用時計表之四十八分，卽當一刻。</p></item>
<lb ed="TX" n="c053a06"/><item xml:id="itemTX18pc053a0601"><p xml:id="pTX18pc053a0601">五呼呼栗多爲一迦攞：迦攞譯實時，卽當時，合中國古時辰二時，今通用時
<lb ed="TX" n="c053a07"/>計之四時。</p></item>
<lb ed="TX" n="c053a08"/><item xml:id="itemTX18pc053a0801"><p xml:id="pTX18pc053a0801">六迦攞爲一晝夜。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c053a09"/>
<lb ed="TX" n="c053a10"/><p xml:id="pTX18pc053a1001">依此計算，則一晝夜乃爲三千二百八十二萬個之刹那，較婆沙之計算，粗顯多也
<lb ed="TX" n="c053a11"/>。故此可通常俗及學者間之用。更細微之一動，殆非人間心量之所能覺察思辨矣。故
<lb ed="TX" n="c053a12"/>小時量，暫應以此所說刹那爲準。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c053a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">九　中時量之計算</cb:mulu><head>九　中時量之計算</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c054a" n="c054a"/>
<lb ed="TX" n="c054a01"/><p xml:id="pTX18pc054a0101">佛陀學中，常說晝夜六時，卽指六迦攞言。晝三時曰上日，中日，下日；夜三時
<lb ed="TX" n="c054a02"/>曰初夜，中夜，後夜。合晝三時、夜三時，爲晝夜六時。此大抵爲印度佛陀學者之所
<lb ed="TX" n="c054a03"/>通用。然亦有分爲晝四時，夜四時，合晝夜爲八時者。亦有以晝夜六時爲晝六時、夜
<lb ed="TX" n="c054a04"/>六時，而一晝夜同中國之十二時者。十二迦攞爲一晝夜，則牟呼栗多以至刹那，皆加
<lb ed="TX" n="c054a05"/>一倍矣。然此等但汎言而非定說，故仍當以俱舍爲標準耳。由之進推，則爲月季年
<lb ed="TX" n="c054a06"/>等。</p>
<lb ed="TX" n="c054a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc054a0701"><p xml:id="pTX18pc054a0701">三十晝夜爲一月：每月分爲兩個半月。曰黑半月，乃是中國之十六日至三十
<lb ed="TX" n="c054a08"/>日，用月光之初虧，以至全晦爲紀。曰白半月，乃是中國之初一日至十五
<lb ed="TX" n="c054a09"/>日，用月光之漸盈，以至圓朗爲紀。此律藏中常用之黑月、白月，或半月
<lb ed="TX" n="c054a10"/>半月是也。由此觀之，印度與中國雖同用月歷，然有不相同者，則中國之
<lb ed="TX" n="c054a11"/>初一，是印度之十六，中國之十五，是印度之三十也。如此黑月、白月兩
<lb ed="TX" n="c054a12"/>半分合成者，謂之一月。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c055a" n="c055a"/>
<lb ed="TX" n="c055a01"/><item xml:id="itemTX18pc055a0101"><p xml:id="pTX18pc055a0101">四月爲一季：<name role="" type="person">玄奘</name>所稱印度通行之分季法，卽每年分爲寒季，雨季，熱季是
<lb ed="TX" n="c055a02"/>。此分法與餘處不同，大抵出於環境關係，爲印度適於實際生活之分法。
<lb ed="TX" n="c055a03"/>或分二行，則依肉眼所觀日在天空運行方向而分。謂第一行中，日逐漸北
<lb ed="TX" n="c055a04"/>行；第二行中，日逐漸南行也。此大抵出於印度通俗之傳說。或分春、夏
<lb ed="TX" n="c055a05"/>、秋、冬四季，則全與中國同，亦爲佛陀學理論上之所注重，實爲一較妥
<lb ed="TX" n="c055a06"/>當較普遍之分法。或分五季，最不齊整。謂四個月爲冬季，四個月爲春季
<lb ed="TX" n="c055a07"/>，一個月爲雨季，一晝夜爲末季，又三個月爲夏季。此似有西洋日曆，用
<lb ed="TX" n="c055a08"/>一年日數分月之方法者。故以一日另爲一季，其一月或不限三十日也。而
<lb ed="TX" n="c055a09"/>毗奈耶律，則稱此分法爲當。或分六季，每季兩個月整，乃從三時各分爲
<lb ed="TX" n="c055a10"/>二而說。故其名稱，亦爲漸熱時，盛熱時，雨時，茂時，漸寒時，盛寒時
<lb ed="TX" n="c055a11"/>之六時也。或二季以至六季爲一年，然以十二月爲一年則同。</p></item>
<lb ed="TX" n="c055a12"/><item xml:id="itemTX18pc055a1201"><p xml:id="pTX18pc055a1201">十二月爲一年：十二度月光之盈虧，以爲一年。亦必有閏月法，否則數年之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c056a" n="c056a"/>
<lb ed="TX" n="c056a01"/>後，季候卽不齊等，勢難通用。然其閏月之法，猶不可知。而每年之十二
<lb ed="TX" n="c056a02"/>月，則各有專名：一制怛羅月，二呿舍怯月，三逝瑟吒月，四額沙茶月，
<lb ed="TX" n="c056a03"/>五<name role="" type="person">室羅伐</name>拏月，六婆達羅缽陀月，七額溫縛叟闍月，八迦<anchor xml:id="nkr_note_add_c056a0301" n="c056a0301"/><anchor xml:id="begc056a0301" n="c056a0301"/>刺<anchor xml:id="endc056a0301"/>底迦月，九末
<lb ed="TX" n="c056a04"/>伽始羅月，十報沙月，十一磨伽月，十二頗勒寠拏月。合如是十二月，則
<lb ed="TX" n="c056a05"/>爲一年。</p></item>
<lb ed="TX" n="c056a06"/><item xml:id="itemTX18pc056a0601"><p xml:id="pTX18pc056a0601">一百年爲一世：此觀於說釋迦時人壽爲百歲，及說初百年中，以至三百年中
<lb ed="TX" n="c056a07"/>、四百年中等，可知矣。</p></item>
<lb ed="TX" n="c056a08"/><item xml:id="itemTX18pc056a0801"><p xml:id="pTX18pc056a0801">五百年爲一變：此觀於說佛法住世初五百年如何，以至後五百年如何，可知
<lb ed="TX" n="c056a09"/>之矣。</p></item>
<lb ed="TX" n="c056a10"/><item xml:id="itemTX18pc056a1001"><p xml:id="pTX18pc056a1001">一千年爲一化：此觀於說正法住世千年，像法住世千年，可知。</p></item>
<lb ed="TX" n="c056a11"/><item xml:id="itemTX18pc056a1101"><p xml:id="pTX18pc056a1101">一萬二千年爲一周：此觀於佛法住世正、像、末共一萬二千年，可知之。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c056a12"/><p xml:id="pTX18pc056a1201">然歷來佛陀學者，詳於心念生滅相續史，及物界成壞相續史，故說小刹那及大劫
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c057a" n="c057a"/>
<lb ed="TX" n="c057a01"/>簸之時量。而對於人文相續史，則視之較漠然。故年以上之世變等，言之不甚詳確，
<lb ed="TX" n="c057a02"/>致今日以詳知其歷史爲難也。在公平觀之現實主義中，於此一點，不能不推中國及西
<lb ed="TX" n="c057a03"/>洋爲較勝。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c057a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十　大時量之計算</cb:mulu><head>十　大時量之計算</head>
<lb ed="TX" n="c057a05"/><p xml:id="pTX18pc057a0501">大時量卽佛陀學常用之「劫」字，具云劫簸，意譯大時。而此劫簸，又大抵分爲
<lb ed="TX" n="c057a06"/>小、中、大劫之三種。小劫以此地球人類壽量增減計算，中劫以此地球人類始有終
<lb ed="TX" n="c057a07"/>計算──住劫──，大劫以一恆星系之一度成住壞空計算。各大劫各有其名號，今
<lb ed="TX" n="c057a08"/>賢劫。其大致相同之劫量如下：</p>
<lb ed="TX" n="c057a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc057a0901"><p xml:id="pTX18pc057a0901">一、人壽一減一增爲一小劫：大地初成，屬於成劫，尙非住劫。居者爲天神
<lb ed="TX" n="c057a10"/>等，化生自然，非屬人類，不入此增減之計算。迨入住劫，乃人生類。初生
<lb ed="TX" n="c057a11"/>者，壽量八萬四千歲，身材長大約十餘丈。後百年生者，卽減壽一歲，身
<lb ed="TX" n="c057a12"/>亦漸爲短小。如此百年百年，遞減一歲一歲。至人壽六萬歲以前，則曰聖
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c058a" n="c058a"/>
<lb ed="TX" n="c058a01"/>世。天人交通，人皆聖善。從此百年百年，遞減一歲一歲，至於人壽四萬
<lb ed="TX" n="c058a02"/>歲時，則曰賢世。福利漸減，猶爲賢善之世。從此百年百年，遞減一歲一
<lb ed="TX" n="c058a03"/>歲，至於人壽二萬歲時，則曰盛世。猶有賢世善利之半。從此百年百年，
<lb ed="TX" n="c058a04"/>遞減一歲一歲，以至人壽百歲，極於十歲，則爲衰世。諸善益衰，諸惡增
<lb ed="TX" n="c058a05"/>長。此爲一減。減至十歲，身材僅尺餘長，類一猿猴。地曠人稀，更無惡
<lb ed="TX" n="c058a06"/>事可爲。惡機旣消，善心來復，由此仍以百年遞增一歲，遞增至八萬四千
<lb ed="TX" n="c058a07"/>歲，由衰世而聖世，是爲一增。如此一減一增所歷年數，曰一小劫。說此
<lb ed="TX" n="c058a08"/>地球人壽，已經八度減增，今在第九度之減中。釋迦出世，已爲衰世之人
<lb ed="TX" n="c058a09"/>，壽僅有百歲時。今當更減去二三十年矣，亦有於增壽作倍增計者，則十
<lb ed="TX" n="c058a10"/>餘萬年卽可增足矣。</p></item>
<lb ed="TX" n="c058a11"/><item xml:id="itemTX18pc058a1101"><p xml:id="pTX18pc058a1101">二、二十小劫爲一中劫：人壽一減一增所歷年數之小劫，二十度爲一住劫，
<lb ed="TX" n="c058a12"/>卽爲中劫之量。住劫之前，大地無人，住劫之後，大地無人。言住者，存
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c059a" n="c059a"/>
<lb ed="TX" n="c059a01"/>在也。此地球人類存在之時量，故曰住劫。然勿謂等於住劫劫量之中劫，
<lb ed="TX" n="c059a02"/>必須有人壽減增爲計算之也。人壽減增二十度之時量，但爲計算等於中劫
<lb ed="TX" n="c059a03"/>劫量之方法耳。然藉此方法計算，則知住劫之劫量，亦知等於住劫劫量之
<lb ed="TX" n="c059a04"/>成劫等劫量。</p></item>
<lb ed="TX" n="c059a05"/><item xml:id="itemTX18pc059a0501"><p xml:id="pTX18pc059a0501">三、四中劫爲一大劫：等於住劫劫量者，前有成劫，而後有壞劫、空劫。成
<lb ed="TX" n="c059a06"/>劫爲此世界之生長期，住劫爲此世界之壯盛期，壞劫爲此世界之老死期，
<lb ed="TX" n="c059a07"/>空劫爲此世界之滅無期。由空劫而再轉入於成劫，如是成住壞空相續而無
<lb ed="TX" n="c059a08"/>已時。一度成住壞空，爲一大劫。然一世界或同系統之千世界、百萬世界
<lb ed="TX" n="c059a09"/>、億萬世界成住壞空，非全宇宙中諸世界皆同時成住壞空也。或成、或壞
<lb ed="TX" n="c059a10"/>、或住、或空，故太空中常有無數之世界成而住，亦常有無數之世界壞而
<lb ed="TX" n="c059a11"/>空也。然此大劫依一個火壞劫而說，乃太陽分崩之一度壞滅。每一大劫，
<lb ed="TX" n="c059a12"/>有四中劫，八十小劫。每一中劫，二十小劫。茲爲一圖，以助小、中、大
<lb ed="TX" n="c059a13"/>三劫之記憶。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c060a" n="c060a"/>
<lb ed="TX" n="c060a01"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc060a0101">　　　　　　　　　　　　　　　┌──┐　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a02"/>　　　　　　　　　┌─────┤　　├─────┤
<lb ed="TX" n="c060a03"/>　　　　　　　　　│　　　　　└──┘　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a04"/>　　　　┌───┐│　　　　　┌──┐　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a05"/>　　　　│　　　├┴─────┤　　├─────┤
<lb ed="TX" n="c060a06"/>　　　　│　　　│　　　　　　└──┘　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a07"/>　　　　│　　　│　　　　　　┌──┐　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a08"/>　　　　│　　　├┬─────┤　　├─────┤
<lb ed="TX" n="c060a09"/>　　　　└───┘│　　　　　└──┘　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a10"/>　　　　（大劫）　│　　　　　┌──┐　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a11"/>　　　　　　　　　└─────┤　　├─────┤
<lb ed="TX" n="c060a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　└──┘　　　　　　：：：：：
<lb ed="TX" n="c060a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　（中劫）　　　　　　（小劫）</p></item>
<lb ed="TX" n="c060a14"/><item xml:id="itemTX18pc060a1401"><p xml:id="pTX18pc060a1401">四、七火壞劫──卽大劫──後有一水劫：地爲所壞，水、火、風爲能壞，
<lb ed="TX" n="c060a15"/>火壞經七度後，其第八度乃爲水壞。火壞壞盡初禪而止，不及二禪；水壞
<lb ed="TX" n="c060a16"/>乃能壞盡二禪。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c061a" n="c061a"/>
<lb ed="TX" n="c061a01"/><item xml:id="itemTX18pc061a0101"><p xml:id="pTX18pc061a0101">五、七水壞劫後有一風壞劫：經七度之水壞，其第八度乃爲風壞，水壞壞盡
<lb ed="TX" n="c061a02"/>二禪而止，不及三禪；風壞壞盡三禪，但四禪天爲不壞耳。每一風劫，有
<lb ed="TX" n="c061a03"/>七水劫，有五十六火劫。每一水劫，有七火劫。其式如下：</p>
<lb ed="TX" n="c061a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc061a0401">　　　　　　　　┌───────────┐︵
<lb ed="TX" n="c061a05"/>　　　　　　　　│　　　　　　　　　　　│風
<lb ed="TX" n="c061a06"/>　　　　　　　　│　　　　　　　　　　　│劫
<lb ed="TX" n="c061a07"/>　　　　　　　　│　　　　　　　　　　　│︶
<lb ed="TX" n="c061a08"/>　　　　　　　　│　　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c061a09"/>　　　　　　　　├──┬──┬──┬──┤
<lb ed="TX" n="c061a10"/>　　　　　┌──┤　　│　　│　　│　　├──┐
<lb ed="TX" n="c061a11"/>　　　　　│　　│　　│　　│　　│　　│　　│
<lb ed="TX" n="c061a12"/>　　　　　│　　│　　│　　│　　│　　│　　│　︵
<lb ed="TX" n="c061a13"/>　　　　┌┴┐┌┴┐┌┴┐┌┴┐┌┴┐┌┴┐┌┴┐水
<lb ed="TX" n="c061a14"/>　　　　│　││　││　││　││　││　││　│劫
<lb ed="TX" n="c061a15"/>　　　　└─┘└─┘└─┘└─┘└─┘└─┘└─┘︶
<lb ed="TX" n="c061a16"/>　　　　　：　　：　　：　　：　　：　　：　　：　︵
<lb ed="TX" n="c061a17"/>　　　　　：　　：　　：　　：　　：　　：　　：　火
<lb ed="TX" n="c061a18"/>　　　　　：　　：　　：　　：　　：　　：　　：　劫
<lb ed="TX" n="c061a19"/>　　　　　：　　：　　：　　：　　：　　：　　：　︶</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c061a20"/><p xml:id="pTX18pc061a2001">然佛陀學中常用之劫字，皆指每一度火壞之大劫而言。水劫、風劫，旣不常用，
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c062a" n="c062a"/>
<lb ed="TX" n="c062a01"/>而中、小劫亦必加稱小劫、中劫，無單稱曰劫者。故劫字乃專用爲大劫之稱呼，而亦
<lb ed="TX" n="c062a02"/>以大劫爲大時量之最大單位。以若干劫爲計算也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c062a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十一　相對之時量</cb:mulu><head>十一　相對之時量</head>
<lb ed="TX" n="c062a04"/><p xml:id="pTX18pc062a0401">然時量中小時量之最小刹那位，旣暫以此一人間心念生滅量而假定，在心念生滅
<lb ed="TX" n="c062a05"/>量更微密或更粗疏者，不定如此。而中時量，暫以日球對地球一度隱現之一日以爲計
<lb ed="TX" n="c062a06"/>算單位，亦屬假定。他星球上，人與太陽關係有殊；此地球上，亦有半年有太陽，半
<lb ed="TX" n="c062a07"/>年無太陽者，或幾常年有太陽者。故四王天以人間五十年爲一晝夜，<name role="" type="person">忉利天</name>以人間百
<lb ed="TX" n="c062a08"/>年爲一晝夜，則人間之一日，在彼不及一秒；況彼心念生滅更爲微密，人間一秒，彼
<lb ed="TX" n="c062a09"/>又不啻一時。蚍蜉不知晝夜，而大樁以八千歲爲春秋。相對觀之，如此延促相差，可
<lb ed="TX" n="c062a10"/>知今此時量，皆爲人間幻覺中之幻相，而彼等當別有不同之時量也。然彼等猶規定在
<lb ed="TX" n="c062a11"/>大時量中者。更若華嚴經說，此<name role="" type="person">娑婆世界</name>釋迦牟尼佛刹一劫──卽一大劫──，於極
<lb ed="TX" n="c062a12"/>樂世界阿彌陀佛刹爲一日夜──代表初地菩薩時量──；<name role="" type="person">極樂世界</name>一劫，於袈裟幢世
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c063a" n="c063a"/>
<lb ed="TX" n="c063a01"/>界金剛堅佛刹爲一日夜──代表二地菩薩時量──；袈裟幢世界一劫，於不退轉音聲
<lb ed="TX" n="c063a02"/>輪世界善勝光明蓮花開敷佛刹爲一日夜──代表三地菩薩時量──；不退轉音聲輪世
<lb ed="TX" n="c063a03"/>界一劫，於離垢世界法幢佛刹爲一日夜──代表四地菩薩時量──；離垢世界一劫，
<lb ed="TX" n="c063a04"/>於善燈世界獅子佛刹爲一日夜──代表五地菩薩時量──；善燈世界一劫，於妙光明
<lb ed="TX" n="c063a05"/>世界光明幢佛刹爲一日夜──代表六地菩薩時量──；妙光明世界一劫，於難超過世
<lb ed="TX" n="c063a06"/>界法光明蓮花開敷佛刹爲一日夜──代表七地菩薩時量──；難超過世界一劫，於莊
<lb ed="TX" n="c063a07"/>嚴慧世界一切神通光明佛刹爲一日夜──代表八地菩薩時量──；莊嚴慧世界一劫，
<lb ed="TX" n="c063a08"/>於鏡光明世界月智佛刹爲一日夜──代表九地菩薩時量──；從鏡光明世界、如是乃
<lb ed="TX" n="c063a09"/>至無數佛刹之最後一世界一劫，於勝蓮花世界賢勝佛刹爲一日夜，普賢菩薩及諸同行
<lb ed="TX" n="c063a10"/>菩薩充滿其中──代表十地菩薩時量──。自大觀之，此一大劫在彼殆不及一刹那；
<lb ed="TX" n="c063a11"/>自小觀之，此一刹那，在彼殆不啻一大劫。相對觀之，如此延促相差。可知今此時量
<lb ed="TX" n="c063a12"/>，皆爲此世界有情類幻覺中之幻相，而彼等當各有不同之時量也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c064a" n="c064a"/>
<lb ed="TX" n="c064a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十二　相對之空量</cb:mulu><head>十二　相對之空量</head>
<lb ed="TX" n="c064a02"/><p xml:id="pTX18pc064a0201">前曾假定極微爲不可以長廣厚量之微圓點，極微以上之微量等，則爲可以長廣厚
<lb ed="TX" n="c064a03"/>量而有六方分者；又假定以十萬萬恆星系──恆星系卽太陽系，億萬恆星系，卽大千
<lb ed="TX" n="c064a04"/>界──爲最大量，然亦暫以人間之比量所知境，爲此言耳。相對觀之，人身中之細胞
<lb ed="TX" n="c064a05"/>有情，則以人身爲彼地球，而地球爲彼不能想像之宇宙。然色究竟天之有情，身高十
<lb ed="TX" n="c064a06"/>八萬踰繕那，大於地球者若干倍，則人於彼又細胞之不若；況彼觀察力強，細胞可大
<lb ed="TX" n="c064a07"/>於人，而細胞中又有無數之細胞依以生活，不啻人之依地球住！如此小大相差，長短
<lb ed="TX" n="c064a08"/>廣狹厚薄以及南北東西上下之量，固相對無定也。則奈端等以地球中心吸力所立之地
<lb ed="TX" n="c064a09"/>文算學，以日球中心吸力所立之天文算學，雖可暫適人間實用，究爲人間幻覺中之幻
<lb ed="TX" n="c064a10"/>象。然此等猶規定於大空量中者。進如華嚴經說：『諸佛子！此不可說佛刹微塵數香
<lb ed="TX" n="c064a11"/>水海中，有不可說佛刹微塵數──佛刹微塵數，卽一大千界之微塵數──，世界種安
<lb ed="TX" n="c064a12"/>住；一一世界種，復有不可說佛刹微塵數世界──一世界假定爲億萬之恆星系──
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c065a" n="c065a"/>
<lb ed="TX" n="c065a01"/>。諸佛子！彼諸世界種，於世界海中各各依住，各各形狀，各各體性，各各方所，各
<lb ed="TX" n="c065a02"/>各趣入，各各莊嚴，各各分齊，各各行列，各各無差別，各各力加持。諸佛子！此世
<lb ed="TX" n="c065a03"/>界種，或有依大蓮花海住，或有依無邊色寶華海住，或有依一切眞珠藏瓔珞海住，或
<lb ed="TX" n="c065a04"/>有依<name role="" type="person">香水海</name>住，或有依一切華海住，或有依摩尼寶網海住，或有依漩流光海住──漩
<lb ed="TX" n="c065a05"/>流光海，似近人所說之「以太」──，或有依菩薩寶莊嚴冠海住，或有依種種衆生身
<lb ed="TX" n="c065a06"/>海住，或有依一切佛音聲摩尼王海住。如是等、若廣說者，有世界海微塵數。諸佛子
<lb ed="TX" n="c065a07"/>！彼一切世界種，或有作<name role="" type="person">須彌山</name>形，或作江河形，或作漩流形，或作迴轉形──此太
<lb ed="TX" n="c065a08"/>陽系似之──，或作輪輞形，或作壇墠形，或作樹林形，或作樓閣形，或作山幢形，
<lb ed="TX" n="c065a09"/>或作普方形，或作胎藏形，或作蓮花形，或作佉勒迦形，或作衆生身形，或作雲形，或
<lb ed="TX" n="c065a10"/>作諸佛相好形，或作圓滿光明形，或作種種珠網形，或作一切門闥形，或作諸莊嚴具
<lb ed="TX" n="c065a11"/>形。如是等、若廣說者，有世界海微塵數。諸佛子！彼一切世界種，或有以十方摩尼
<lb ed="TX" n="c065a12"/>爲體，或有以衆色焰爲體──此太陽系似之──，或有以諸光明爲體，或有以寶香焰
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c066a" n="c066a"/>
<lb ed="TX" n="c066a01"/>爲體，或有以一切寶莊嚴多羅華爲體，或有以菩薩影像爲體，或有以諸佛光明爲體，
<lb ed="TX" n="c066a02"/>或有以佛色相爲體，或有以一寶光爲體，或有以衆寶光爲體，或有以一切衆生福德海
<lb ed="TX" n="c066a03"/>音聲爲體，或有以一切衆生諸業海音聲爲體，或有以一切佛境界淸淨音聲爲體，或有
<lb ed="TX" n="c066a04"/>以一切菩薩大願海音聲爲體，或有以一切佛方便音聲爲體，或有以一切刹莊嚴具成壞
<lb ed="TX" n="c066a05"/>音聲爲體，或有以無邊佛音聲爲體，或有以一切佛變化音聲爲體。如是等、若廣說者
<lb ed="TX" n="c066a06"/>，有世界海微塵數』。則自大而觀之，一太陽系不啻一極微矣，然曰一微塵中有無數
<lb ed="TX" n="c066a07"/>刹（一刹卽億萬太陽系），無數刹中有無數佛，一一佛身各毛孔中有無數刹，刹中佛
<lb ed="TX" n="c066a08"/>身，佛身毛孔，毛孔中刹，重重無盡。則自小而觀之，一極微之大於太陽系，又不知
<lb ed="TX" n="c066a09"/>若干倍矣。相對之空間量，相差如此之遠，則知今此空量，皆爲此世界有情類幻覺中
<lb ed="TX" n="c066a10"/>之幻相，而彼等當各有不同之空量也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c066a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十三　相對絕對之算學</cb:mulu><head>十三　相對絕對之算學</head>
<lb ed="TX" n="c066a12"/><p xml:id="pTX18pc066a1201">前於數量，說常俗與學者及現實主義者三種，已明其相對之差矣。然此要皆各有
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c067a" n="c067a"/>
<lb ed="TX" n="c067a01"/>情類比量共相中之差別事義，未足以通現量中自相事，及現比量中之普遍義也。爲此
<lb ed="TX" n="c067a02"/>當進明相對絕對之算學，以通勝義──卽諸法無我及眞如等勝義──及現量事。茲引
<lb ed="TX" n="c067a03"/>華嚴敎觀以略明之。彼於所觀法，分敎義與理事等十對；能觀法分三門十玄。今取所
<lb ed="TX" n="c067a04"/>觀法中之第二理事對，以能觀法第三門中之十玄說明之。彼所用之理、事二名，與今
<lb ed="TX" n="c067a05"/>現實主義不同，故先應解釋之。彼以現比量中之普通義──卽無我眞如等──爲理，
<lb ed="TX" n="c067a06"/>而以現比量中之自、共、差別、因、果相事爲事。理指一分勝義，事包一切事及差別
<lb ed="TX" n="c067a07"/>義等。明彼理事二名之界，乃可言之。</p>
<lb ed="TX" n="c067a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc067a0801"><p xml:id="pTX18pc067a0801">一、理如事法門；謂全理爲事，理亦如事而無盡故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c067a09"/><item xml:id="itemTX18pc067a0901"><p xml:id="pTX18pc067a0901">二、事如眞理門；謂事不異理，事亦隨理而圓遍故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c067a10"/><item xml:id="itemTX18pc067a1001"><p xml:id="pTX18pc067a1001">三、事含理事門；不唯理含事理，亦且事含理事故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c067a11"/><item xml:id="itemTX18pc067a1101"><p xml:id="pTX18pc067a1101">四、通局無礙門；不唯全遍十方，而亦不動本位故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c067a12"/><item xml:id="itemTX18pc067a1201"><p xml:id="pTX18pc067a1201">五、廣狹無礙門；不唯廣容刹海，而亦不壞一微故。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c068a" n="c068a"/>
<lb ed="TX" n="c068a01"/><item xml:id="itemTX18pc068a0101"><p xml:id="pTX18pc068a0101">六、遍容無礙門；以一望多，則一法遍一切時，還復容彼一切，蓋由普遍卽
<lb ed="TX" n="c068a02"/>是廣容故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c068a03"/><item xml:id="itemTX18pc068a0301"><p xml:id="pTX18pc068a0301">七、攝入無礙門；以多望一，則一切攝一法時，還復入彼一法，蓋由攝他卽
<lb ed="TX" n="c068a04"/>是入他故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c068a05"/><item xml:id="itemTX18pc068a0501"><p xml:id="pTX18pc068a0501">八、交涉無礙門；一多俱爲能入攝故。一攝一入一，一攝一切入一切，一切
<lb ed="TX" n="c068a06"/>攝一入一，一切攝一切入一切，一能攝入與多攝入交涉無礙。</p></item>
<lb ed="TX" n="c068a07"/><item xml:id="itemTX18pc068a0701"><p xml:id="pTX18pc068a0701">九、相在無礙門；多一俱爲所攝故。攝一入一，攝一切入一切，攝一入一切
<lb ed="TX" n="c068a08"/>，攝一切入一，多所攝入在於一所攝入，互相無礙。</p></item>
<lb ed="TX" n="c068a09"/><item xml:id="itemTX18pc068a0901"><p xml:id="pTX18pc068a0901">十、普融無礙門；一多遍容，能所攝入，普皆圓融無盡。一能攝入，融於多
<lb ed="TX" n="c068a10"/>所攝入，普無障礙。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c068a11"/><p xml:id="pTX18pc068a1101">依此十觀比量事義，及現量事之別別不同者，一一等於現比量中之普遍勝義故
<lb ed="TX" n="c068a12"/>──現量勝義，卽離言眞如；比量勝義，及依言眞如──。別別事義，一一各含一
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c069a" n="c069a"/>
<lb ed="TX" n="c069a01"/>切事義。大──長、廣、厚、高、深、重──含小──短、狹、薄、低、淺、輕──
<lb ed="TX" n="c069a02"/>中，於大不迫而小不壞，故卽空量而超空量。久──大劫──含暫──刹那──中，
<lb ed="TX" n="c069a03"/>於久不促而暫不延，故卽時量而超時量。多含一中，於多不失而一不雜，故卽數量而
<lb ed="TX" n="c069a04"/>超數量。何以如此？現量證知故，比量決知故，緣起無性故，法性融通故，事如幻夢
<lb ed="TX" n="c069a05"/>故，變化無限故；總之，則現實如此故。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="c069a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第三節　聲明略說</cb:mulu><head>第三節　聲明略說</head>
<lb ed="TX" n="c069a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　聲明槪說</cb:mulu><head>一　聲明槪說</head>
<lb ed="TX" n="c069a08"/><p xml:id="pTX18pc069a0801">聲明卽語言文字學，文字根於語言，語言本乎聲韻，故以明語言文字之學曰聲明
<lb ed="TX" n="c069a09"/>。語言文字爲有情類情意想念互相交通之具，猶身器交通之道路及舟車也。未成語言
<lb ed="TX" n="c069a10"/>之前，固嘗先有聲勢、容勢──手勢面容等──等以互表情想。一群之同類者，習熟
<lb ed="TX" n="c069a11"/>聲音曲屈之趣，世代相傳而語言起。未成文字之前，固嘗先有結繩、圖象等以相持意
<lb ed="TX" n="c069a12"/>念，一群之同類者，習熟形聲契合之趣──單文及字母，卽爲形之符號或聲之符號
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c070a" n="c070a"/>
<lb ed="TX" n="c070a01"/>──，世代相傳而文字起。演而益進，語文蔚興。亦猶椎輪大輅，踵爲汽車。語言如
<lb ed="TX" n="c070a02"/>點，功在暫親表示；文字如線，功在遞久傳持。語言如身運足行路，文字如身乘舟致
<lb ed="TX" n="c070a03"/>遠。非語言文字，則自心衆心無以相涉歷而通恕。恕者推衆心如自心，比自心如衆心
<lb ed="TX" n="c070a04"/>，卽爲推比之所由起。欲由推比而求決知，語言文字之爲必要工具，亦不亞於數學，
<lb ed="TX" n="c070a05"/>故曰有名爲物之母也。然語言文字，不限於人類，佛本行經說六十四種書──書卽語
<lb ed="TX" n="c070a06"/>文之學──：梵天所傳書，佉盧瑟吒書，富沙迦羅書，阿迦羅書，瞢伽羅書（上五皆
<lb ed="TX" n="c070a07"/>印度古語文學），邪寐尼書（<name role="" type="person">希臘</name>拉丁系語文學），盎瞿梨書，邪那尼伽書，娑伽羅
<lb ed="TX" n="c070a08"/>書，波羅尼書，波流沙書，父與書，毗多荼書，陀毗荼國書（達羅毗荼系語文學），
<lb ed="TX" n="c070a09"/>脂羅低書（楔形文字），度其差那婆多書，優波伽書，僧佉書，阿婆勿陀書，阿<anchor xml:id="nkr_note_add_c070a0901" n="c070a0901"/><anchor xml:id="begc070a0901" n="c070a0901"/><g ref="#CB00144">㝹</g><anchor xml:id="endc070a0901"/>盧
<lb ed="TX" n="c070a10"/>摩書，毗寐奢羅書，阿陀羅多書（烏拉阿爾系語文學），珂沙書（失勒或勒特系文
<lb ed="TX" n="c070a11"/>語），脂那國書（中國文語），摩那書，末荼叉羅書，毗多悉底書，富數波書，提婆
<lb ed="TX" n="c070a12"/>書（天語），那伽書（龍語），夜叉書（鬼神語），乾闥婆書（鬼神語），阿修羅書
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c071a" n="c071a"/>
<lb ed="TX" n="c071a01"/>（神語），迦樓羅書（妙翅鳥語），緊那羅書（疑人語），摩睺羅伽書（神蛇語），
<lb ed="TX" n="c071a02"/>彌伽遮迦書（諸獸語），迦迦婁多書（諸鳥語），浮摩地婆書（地居天語），安多梨
<lb ed="TX" n="c071a03"/>叉提婆書（空居天語），<name role="" type="person">鬱多羅</name>拘盧書（他星球人語），逋婁婆毘提訶書（他星球人
<lb ed="TX" n="c071a04"/>語），西瞿耶尼書（他星球人語），烏差婆書，膩差波書，娑伽羅書，跋闍羅書，梨
<lb ed="TX" n="c071a05"/>伽波羅低黎伽書，毗棄多書，阿<anchor xml:id="nkr_note_add_c071a0501" n="c071a0501"/><anchor xml:id="begc071a0501" n="c071a0501"/><g ref="#CB00144">㝹</g><anchor xml:id="endc071a0501"/>浮多書，奢婆多羅跋多書，伽那那跋多書，優差波
<lb ed="TX" n="c071a06"/>跋多書，尼差婆跋多書，波陀梨佉書，毗拘多羅波陀那地書，邪婆陀書，多羅書，末
<lb ed="TX" n="c071a07"/>荼婆哂尼書，梨沙耶婆多波慘比多書（仙語），陀羅尼卑叉梨書（地質史），伽伽那
<lb ed="TX" n="c071a08"/>卑麗叉尼書（天體史），薩蒲沙地尼山陀書（生物史），沙羅僧伽阿尼書（諸書總覽
<lb ed="TX" n="c071a09"/>），薩婆婁多書（一切種音）。其在提婆書以下之三十六種，大抵非此地球人類之語
<lb ed="TX" n="c071a10"/>言文字也。在此地球人類各種文字，據傳略分三式：一、右行式，梵文及西洋文屬之
<lb ed="TX" n="c071a11"/>；二、左行式，印度之佉盧書，或他州族有之；三、下行式，中國文字屬之。是中所
<lb ed="TX" n="c071a12"/>傳此人間之語文，雖莫詳其分系，對觀今世通行之語文學，亦可髣彿見之。茲錄韋爾
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c072a" n="c072a"/>
<lb ed="TX" n="c072a01"/>斯所著人類語言表以爲參考。其所列者，皆屬各民族之單純語系。混合語言，未列屬
<lb ed="TX" n="c072a02"/>焉。</p>
<lb ed="TX" n="c072a03"/><p xml:id="pTX18pc072a0301"><figure><graphic url="../figures/TX/TX18pc072_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="TX" n="c072a04"/>
<lb ed="TX" n="c072a05"/>
<lb ed="TX" n="c072a06"/>
<lb ed="TX" n="c072a07"/>
<lb ed="TX" n="c072a08"/>
<lb ed="TX" n="c072a09"/>
<lb ed="TX" n="c072a10"/>
<lb ed="TX" n="c072a11"/>
<lb ed="TX" n="c072a12"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c073a" n="c073a"/>
<lb ed="TX" n="c073a01"/><p xml:id="pTX18pc073a0101">此中各族之語言文字學，今不專論，而語言文字之統一，實爲今而后人類之需要
<lb ed="TX" n="c073a02"/>。察地球之大勢，華文系、梵文系、及英文系三，爲最廣流行語系。取此爲經，參以
<lb ed="TX" n="c073a03"/>各族文語爲緯，織成一地球之語錦，爲今世語言文字學者之鴻業。英文由<name role="" type="person">希臘</name>拉丁文孳
<lb ed="TX" n="c073a04"/>乳而生；華文之起頗早，始於象形，繼以指事、諧聲、會意、版圖擴大，多族同化，
<lb ed="TX" n="c073a05"/>集各方語文，互相轉注而殺其有餘，藉遞代語文，因應假借而補其不足，所謂六書，
<lb ed="TX" n="c073a06"/>卽六種依語言而製文字之方法所製成之文字也。凡各文字，皆有聲韻、形體、意義之
<lb ed="TX" n="c073a07"/>三方面。說文解字、爾雅韻府等，爲研究之專門書，近世戴、段、錢、王、俞、章之
<lb ed="TX" n="c073a08"/>考證學，集其大成，茲難具述，惟略言佛陀學根柢之梵文耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c073a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　梵文與聲明</cb:mulu><head>二　梵文與聲明</head>
<lb ed="TX" n="c073a10"/><p xml:id="pTX18pc073a1001">印度古代文字，通名「梵書」──巴利文等通俗梵文，亦梵文之支流──，俗傳
<lb ed="TX" n="c073a11"/>是劫初梵王造，謂有百萬頌釋。今可考之聲明古籍，當推六吠陀分中論字源──梵云
<lb ed="TX" n="c073a12"/>尼祿多──等書，作者爲耶斯迦。其書中雖傳有古作家迦多婆之名──卽舊傳之迦單
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c074a" n="c074a"/>
<lb ed="TX" n="c074a01"/>設羅仙，略古聲明爲萬二千頌者──，今亦無考。後、梵語於吠陀語外，別成一種「
<lb ed="TX" n="c074a02"/>雅語」。二千四百年前大語學者波尼儞出，整理雅語，遂爲聲明別闢一新時期。如定
<lb ed="TX" n="c074a03"/>字母爲四十七，別爲字母各聲，虛實諸詞，囀聲各異，十羅三世，秩序井然。凡此大
<lb ed="TX" n="c074a04"/>端，皆爲後來語學者之所本，今略擧其著作如次。</p>
<lb ed="TX" n="c074a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc074a0501"><p xml:id="pTX18pc074a0501">第一、蘇呾囉，凡八篇三十二章，三千九百七十六則，爲聲明論之根本典。
<lb ed="TX" n="c074a06"/>唐人傳爲八千頌之根本經者是也。其籍現存。</p></item>
<lb ed="TX" n="c074a07"/><item xml:id="itemTX18pc074a0701"><p xml:id="pTX18pc074a0701">第二、伽那婆他，語彙之類。</p></item>
<lb ed="TX" n="c074a08"/><item xml:id="itemTX18pc074a0801"><p xml:id="pTX18pc074a0801">第三、馱都婆他，爲三荒章之一，有八百頌。大聲字義之義，舊譯八界論者
<lb ed="TX" n="c074a09"/>是也。</p></item>
<lb ed="TX" n="c074a10"/><item xml:id="itemTX18pc074a1001"><p xml:id="pTX18pc074a1001">第四、溫那地，舊傳三荒章之一，有一千頌，論字緣。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c074a11"/>
<lb ed="TX" n="c074a12"/><p xml:id="pTX18pc074a1201">後之三種，爲前一種補充遺義之作。波氏以後作者，大多從事注釋，其略如次：
<lb ed="TX" n="c074a13"/>二千二百年前，迦多耶也那作本經之釋文，略爲千二百四十五則。二千一百年前，缽
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c075a" n="c075a"/>
<lb ed="TX" n="c075a01"/>塡闍梨作大婆沙，約爲千一百十三則；此書現存，義淨傳爲朱彌有二十四千頌者是也
<lb ed="TX" n="c075a02"/>。自後作者中絕，凡數百年。一千六百年前，旃陀羅作二二四章記論，別成一派。一
<lb ed="TX" n="c075a03"/>千四百年前，闍耶佚底與縛摩那共作迦尸迦頌，義淨傳爲蘇呾囉中最妙有十八千頌者
<lb ed="TX" n="c075a04"/>是也。稍後、伐緻訶黎作伐緻訶黎論，二十五千頌，釋大婆沙薄迦論七百頌，叙聖敎
<lb ed="TX" n="c075a05"/>量及比量蓽拏頌三千頌。時護法論師作蓽拏頌釋十四千頌，又作雜寶聲明論二萬五千
<lb ed="TX" n="c075a06"/>頌，爲梵文雅語最究竟之作。自後印度別行俗語法，則精嚴稍遜前矣，亦印度文化衰落
<lb ed="TX" n="c075a07"/>之徵也。此爲梵文學之略史。佛陀學將古代學術，總分五科，謂之五明──梵語播遮
<lb ed="TX" n="c075a08"/>吠陀──，猶云五種之科學也。學者習之，自記論始──記論，梵云毗阿羯<anchor xml:id="nkr_note_add_c075a0801" n="c075a0801"/><anchor xml:id="begc075a0801" n="c075a0801"/>刺<anchor xml:id="endc075a0801"/>拏，卽
<lb ed="TX" n="c075a09"/>舊傳毗伽羅論──。記論乃分別聲韻，訓釋文例者，近於今所謂文典等，爲研習他種
<lb ed="TX" n="c075a10"/>學術之基礎。佛學中始明此學曰聲明。次因明，則論理學也。次醫明，則醫藥學也。
<lb ed="TX" n="c075a11"/>次工巧明，則算學及人間實際應用諸學皆是──若農、工、政、法等，觀華嚴經善財
<lb ed="TX" n="c075a12"/>所聞自在主說可知──。西域記謂印度開蒙誘進，先遵循十二章；七歲之後，漸授五
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c076a" n="c076a"/>
<lb ed="TX" n="c076a01"/>明大論，一曰聲明云云。則聲明者，猶近代考證學者所云之小學是也。佛陀學傳華後
<lb ed="TX" n="c076a02"/>，翻譯至於唐代，精嚴遂臻其極。章句之間，往往存梵文之形式。不習聲明，卽時苦
<lb ed="TX" n="c076a03"/>其詰屈難讀。兼以辨別主賓，應知囀聲之例；審定名義，必從離合之方；毫釐之差，
<lb ed="TX" n="c076a04"/>不厭研覈。惜聲明之學，唐賢傳譯未詳備，後之學者無所依據。今則轉藉歐譯，稍便
<lb ed="TX" n="c076a05"/>尋究，然猶不易言也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c076a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　何謂名句文身</cb:mulu><head>三　何謂名句文身</head>
<lb ed="TX" n="c076a07"/><p xml:id="pTX18pc076a0701">詮表單事、單義之單名曰名，若中國字典、辭典所列之各字、各辭；二個名字以
<lb ed="TX" n="c076a08"/>上，聚寫一處，則曰名身──梵云那摩迦耶──，或多名身。綴二名以上，詮表彼事
<lb ed="TX" n="c076a09"/>義與此事義關係者之一辭曰句，例云「人死」或「人皆有死」等；二個名辭以上，聚
<lb ed="TX" n="c076a10"/>寫一處，則曰句身──梵云缽陀迦耶──，或多句身。不詮事義而但爲附麗聲音曲屈
<lb ed="TX" n="c076a11"/>之符號者曰文，亦曰字母，例ａｂｃｄ等；佛陀學中或賦與玄密之意義，非其本也。
<lb ed="TX" n="c076a12"/>二個字母以上，聚寫一處，則曰文身，或多文身──梵云便繕那迦耶。便繕那，原義
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c077a" n="c077a"/>
<lb ed="TX" n="c077a01"/>爲鹽等，故舊譯味──。中國文字，有名而無字母，此與西洋文及梵文異者。而梵文
<lb ed="TX" n="c077a02"/>之有字母，則與西洋文同也。身者、聚也，意顯聚集多名說多名物，聚集多句說多句
<lb ed="TX" n="c077a03"/>意，聚集多文表多聲韻，故謂之身。然文身仍爲文而非名、句，名身亦仍爲名而非文
<lb ed="TX" n="c077a04"/>、句，句身亦仍爲句而非名、文，其界不相混也。推名、句之所依，乃及文身，故置
<lb ed="TX" n="c077a05"/>後說。若循學習之序，應曰文、名、句身。先學字母，乃及字母拼成之名，名綴成之
<lb ed="TX" n="c077a06"/>句故。亦有以「文」爲成篇之文章者，非其本義。瑜伽說聲明處有六種施設建立相：
<lb ed="TX" n="c077a07"/>一曰法，謂名身、句身、文身，及不鄙陋、輕易、雄朗、相應、義善之五德相應聲，
<lb ed="TX" n="c077a08"/>以聲爲體，文、名、句是聲上音韻屈曲之用，體用兼彰，則爲名、句、文、聲四法。二
<lb ed="TX" n="c077a09"/>曰義，謂十種義：根、大種、業、尋求、非法、法、興盛、衰損、受用、守護。又六
<lb ed="TX" n="c077a10"/>種義：自性、因、果、作用、差別、轉。三曰補特伽羅──數取趣，有情或人也──
<lb ed="TX" n="c077a11"/>，謂建立男、女、非男非女聲相差別，或復初、中、上士聲相差別。四曰時，謂三時
<lb ed="TX" n="c077a12"/>聲相差別：過去過去殊勝，未來未來殊勝，現在現在殊勝。五曰數，謂三數聲相：一
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c078a" n="c078a"/>
<lb ed="TX" n="c078a01"/>數、二數、多數。六曰處所根栽，處所謂相續、名號、總略、彼益、宣說，五皆諸聲
<lb ed="TX" n="c078a02"/>明本籍中品名，故謂爲處所。根栽謂界頌等，及論字之爲餘義所根者。是六相者，槪
<lb ed="TX" n="c078a03"/>括一切能詮所詮差盡，聲明所明，要不外是。然第二義相，屬一切所詮，遍餘明處；
<lb ed="TX" n="c078a04"/>聲明正屬能詮，故當就第一法相、第二補特伽羅相等五相以論之。此言名句文身，正
<lb ed="TX" n="c078a05"/>是第一法相，亦是聲明之總相也。下之所論，不出於此。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c078a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　文及文身</cb:mulu><head>四　文及文身</head>
<lb ed="TX" n="c078a07"/><p xml:id="pTX18pc078a0701">辨文身音韻及拼法者，及悉曇章。西域記謂童蒙所習，在五明論之外；寄歸傳則視
<lb ed="TX" n="c078a08"/>爲聲明五論之一。眞言宗傳中國之後，以須意觀梵字，口誦梵音之故，辨字音之悉曇，
<lb ed="TX" n="c078a09"/>成爲專學。古今著述，頗有能詳盡者。悉曇、譯云成就，乃寫字母時用爲篇首之標章
<lb ed="TX" n="c078a10"/>，表學之有所成就之吉祥意者。後人因寫字母先韻後聲，韻母前卽標悉曇，遂誤悉曇
<lb ed="TX" n="c078a11"/>爲字母，寖假而用爲字母之總稱。故諸學者，常擧悉曇字母──梵云悉曇摩呾理迦
<lb ed="TX" n="c078a12"/>──爲言，而於論字母連綴聲音轉變之書，亦名爲悉曇章也。舊傳字母之數，多寡
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c079a" n="c079a"/>
<lb ed="TX" n="c079a01"/>不一，瑜伽則定字身爲四十九。倫記引奘師云：『傳有三說：一說<g ref="#CB00733">𧙃</g>、阿、壹、伊、
<lb ed="TX" n="c079a02"/>鄔、烏、紇、呂、紇、閭、呂、<g ref="#CB05029">𦟐</g>、汚、隩，爲十四韻別，加闇惡爲助句辭，超聲有
<lb ed="TX" n="c079a03"/>八，毗聲有二十五，加標首之悉曇，爲四十九。一說悉曇但是總標，不入字數，別加
<lb ed="TX" n="c079a04"/>濫時鮔意，餘同。一說韻有十六，闇惡亦入韻數，餘同』。涅槃經文字品，說三十五
<lb ed="TX" n="c079a05"/>字爲聲母，十四字爲韻母，故共四十九字。然按華譯涅槃有五十字，中一「羅」字，
<lb ed="TX" n="c079a06"/>係疊聲之濫入，故唯四十九字爲定。字母分爲韻──梵云摩多──、聲──梵云毗衍
<lb ed="TX" n="c079a07"/>闍南──之二。其間部別煩複，波尼儞之所分別者，其目如次：</p>
<lb ed="TX" n="c079a08"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc079a0801">　　　　　　　　　　┌單韻<g ref="#CB00733">𧙃</g>等
<lb ed="TX" n="c079a09"/>　　　　　　　　┌韻┤複韻<g ref="#CB30155">㖶</g>等
<lb ed="TX" n="c079a10"/>　　　　　　　　│　└半韻也等
<lb ed="TX" n="c079a11"/>　　　　一切字母┤　┌喉聲迦等────┐
<lb ed="TX" n="c079a12"/>　　　　　　　　│　│顎聲者等　　　　│
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c080a" n="c080a"/>
<lb ed="TX" n="c080a01"/>　　　　　　　　└聲┤舌聲吒等　　　　├捨沙婆呵
<lb ed="TX" n="c080a02"/>　　　　　　　　　　│齒聲<g ref="#CB00714">䫂</g>等　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a03"/>　　　　　　　　　　└唇聲跛等────┘</p>
<lb ed="TX" n="c080a04"/><p xml:id="pTX18pc080a0401">或別聲爲七類：一迦等五，二者等五，三吒等五，四<g ref="#CB00714">䫂</g>等五，五跛等五，六也等
<lb ed="TX" n="c080a05"/>四，七捨等四，依此分類，表列古今所譯字音如左：</p>
<lb ed="TX" n="c080a06"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc080a0601">　　　　┌────┬────┬─────┬──────┐
<lb ed="TX" n="c080a07"/>　　　　│聲韻分類│奘師傳者│涅槃經者　│近人譯者　　│
<lb ed="TX" n="c080a08"/>　　　　├─┬──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c080a09"/>　　　　│　│　　│<g ref="#CB00733">𧙃</g>　　　│短阿　　　│阿　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a10"/>　　　　│　│單　│　　　　│　　　　　│　　阿　　　│
<lb ed="TX" n="c080a11"/>　　　　│韻│　　│阿　　　│長阿　　　│阿　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a12"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a13"/>　　　　│　│　　│壹　　　│短伊　　　│伊　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a14"/>　　　　│　│韻　│　　　　│　　　　　│　　伊　　　│
<lb ed="TX" n="c080a15"/>　　　　│　│　　│伊　　　│長伊　　　│伊　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a16"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a17"/>　　　　│　│　　│鄔　　　│短憂　　　│烏　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a18"/>　　　　│　│六　│　　　　│　　　　　│　　烏　　　│
<lb ed="TX" n="c080a19"/>　　　　│　│　　│烏　　　│長憂　　　│烏　　　　　│
<lb ed="TX" n="c080a20"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c081a" n="c081a"/>
<lb ed="TX" n="c081a01"/>　　　　│　│　　│<g ref="#CB30155">㖶</g>　　　│<g ref="#CB30155">㖶</g>　　　　│厄　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a02"/>　　　　│　│複　│　　　　│　　　　　│　　厄　　　│
<lb ed="TX" n="c081a03"/>　　　　│　│　　│藹　　　│黳　　　　│厄　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a04"/>　　　　│　│韻　│　　　　│　　　　　│　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a05"/>　　　　│　│　　│汚　　　│烏　　　　│鄂　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a06"/>　　　　│　│四　│　　　　│　　　　　│　　鄂　　　│
<lb ed="TX" n="c081a07"/>　　　　│　│　　│隩　　　│炮　　　　│鄂　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a08"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c081a09"/>　　　　│　│　　│紇　　　│魯　　　　│唎　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a10"/>　　　　│　│別　│　　呂　│　　　　　│　　伊　　　│
<lb ed="TX" n="c081a11"/>　　　　│　│　　│紇　　　│流　　　　│唎　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a12"/>　　　　│　│韻　│　　　　│　　　　　│　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a13"/>　　　　│　│　　│呂　　　│盧　　　　│利　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a14"/>　　　　│　│四　│　　閭　│　　　　　│　　伊　　　│
<lb ed="TX" n="c081a15"/>　　　　│　│　　│<g ref="#CB05029">𦟐</g>　　　│樓　　　　│利　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a16"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c081a17"/>　　　　│聲│隨韻│闇　　　│菴　　　　│昂　　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a18"/>　　　　│　│止聲│惡　　　│疴　　　　│阿斯　　　　│
<lb ed="TX" n="c081a19"/>　　　　├─┼──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c081a20"/>　　　　│　│喉　│迦　　　│迦　　　　│嘎　　　　　│
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c082a" n="c082a"/>
<lb ed="TX" n="c082a01"/>　　　　│毗│　　│佉　　　│呿　　　　│喀　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a02"/>　　　　│　│聲　│伽　　　│伽　　　　│噶　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a03"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　哈　　　│
<lb ed="TX" n="c082a04"/>　　　　│　│五　│鍵　　　│伽（重音）│噶　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a05"/>　　　　│　│　　│（缺）　│俄　　　　│迎阿（二合）│
<lb ed="TX" n="c082a06"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c082a07"/>　　　　│　│鄂　│者　　　│遮　　　　│匝　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a08"/>　　　　│　│　　│綽　　　│車　　　　│擦　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a09"/>　　　　│　│聲　│闍　　　│闍　　　　│雜　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a10"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　哈　　　│
<lb ed="TX" n="c082a11"/>　　　　│　│五　│（缺）　│闍（重音）│雜　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a12"/>　　　　│　│　　│（缺）　│若　　　　│尼鴉（二合）│
<lb ed="TX" n="c082a13"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c082a14"/>　　　　│　│舌　│吒　　　│吒　　　　│查　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a15"/>　　　　│　│　　│搋　　　│佗　　　　│叉　　　　　│
<lb ed="TX" n="c082a16"/>　　　　│　│聲　│茶　　　│茶　　　　│楂　　　　　│
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c083a" n="c083a"/>
<lb ed="TX" n="c083a01"/>　　　　│　│　　│擇　　　│茶（重音）│楂　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a02"/>　　　　│　│五　│拏　　　│拏　　　　│那（哈）　　│
<lb ed="TX" n="c083a03"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c083a04"/>　　　　│　│齒　│多頁　　│多　　　　│答　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a05"/>　　　　│　│　　│他　　　│他　　　　│塔　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a06"/>　　　　│　│聲　│柁　　　│陀　　　　│達　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a07"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　哈　　　│
<lb ed="TX" n="c083a08"/>　　　　│　│五　│達　　　│陀（重音）│達　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a09"/>　　　　│　│　　│娜　　　│那　　　　│納　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a10"/>　　　　│　├──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c083a11"/>　　　　│　│唇　│跛　　　│波　　　　│巴　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a12"/>　　　　│　│　　│頗　　　│頗　　　　│葩　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a13"/>　　　　│　│聲　│婆　　　│婆　　　　│拔　　　　　│
<lb ed="TX" n="c083a14"/>　　　　│　│　　│　　　　│　　　　　│　　哈　　　│
<lb ed="TX" n="c083a15"/>　　　　│聲│五　│薄　　　│婆（重音）│拔　　　　　│
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c084a" n="c084a"/>
<lb ed="TX" n="c084a01"/>　　　　│　│　　│磨　　　│摩　　　　│嘛　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a02"/>　　　　├─┼──┼────┼─────┼──────┤
<lb ed="TX" n="c084a03"/>　　　　│　│　　│也　　　│耶　　　　│鴉　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a04"/>　　　　│超│前　│洛　　　│囉　　　　│喇　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a05"/>　　　　│　│四　│砢　　　│羅　　　　│拉　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a06"/>　　　　│　│亦　│縛　　　│和　　　　│斡　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a07"/>　　　　│　│曰　│捨　　　│賒　　　　│沙　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a08"/>　　　　│　│半　│沙　　　│沙　　　　│卡　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a09"/>　　　　│聲│韻　│娑　　　│娑　　　　│薩　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a10"/>　　　　│　│　　│呵　　　│呵　　　　│哈　　　　　│
<lb ed="TX" n="c084a11"/>　　　　└─┴──┴────┴─────┴──────┘</p>
<lb ed="TX" n="c084a12"/><p xml:id="pTX18pc084a1201">若字形屈曲之寫法，古今變遷不一，近人多用提婆那伽利書，與今所傳，不無殊
<lb ed="TX" n="c084a13"/>異。此外綴音生字之法則等，詳在悉曇字記。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c085a" n="c085a"/>
<lb ed="TX" n="c085a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　名及名身</cb:mulu><head>五　名及名身</head>
<lb ed="TX" n="c085a02"/><p xml:id="pTX18pc085a0201">瑜伽及顯揚等，均以聲明六相爲名身六依處。蓋聲明雖包括名、句、文身，而名
<lb ed="TX" n="c085a03"/>實爲主要。謂之名明，亦無不可。廓充之，若中國且合因明稱曰名學，可知「名」之
<lb ed="TX" n="c085a04"/>關係大也。然在華文，於此乃無專著，比跡尋之，略有可述。一者、名之構造，所謂
<lb ed="TX" n="c085a05"/>字界字緣。二者、靜詞囀變，所謂蘇漫多聲。三者、動詞轉變，所謂底彥多聲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c085a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">六　字界字緣</cb:mulu><head>六　字界字緣</head>
<lb ed="TX" n="c085a07"/><p xml:id="pTX18pc085a0701">梵文名身，多有語根，及最簡單之「名」，而爲「餘名」所從演繹，謂之字界，
<lb ed="TX" n="c085a08"/>字之因也。於語根之首尾，附加單名，謂之字緣。字緣附字因後，字因原義，或變或
<lb ed="TX" n="c085a09"/>否，乃成語幹，謂之字體。成唯識論有云：『毗助末底，是疑義故；末底、般若，義
<lb ed="TX" n="c085a10"/>無異故』。此說主張「疑」是「慧」之一種。末底、般若，均譯爲慧，以「毗字緣」
<lb ed="TX" n="c085a11"/>，加助「末底字界」，成「毗末底」，則爲「疑」義。主張字界原義不變，則疑仍爲
<lb ed="TX" n="c085a12"/>慧之一種。若主張字界原義已隨字緣而轉變，則疑非慧。辨此糾紛，在明字界、字緣
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c086a" n="c086a"/>
<lb ed="TX" n="c086a01"/>，毗是字緣，末底是字界也。取譬明之，字界、字緣，皆若華文單字，例人與言；字
<lb ed="TX" n="c086a02"/>界字緣合成字體，則若華文二字合成一辭，亦同會意之字，例「人言」之爲「信」。
<lb ed="TX" n="c086a03"/>人言固爲言之一種，可仍是言，然合爲信，則別指信德而非指言矣。此爲二名構成一
<lb ed="TX" n="c086a04"/>名之式。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c086a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">七　蘇漫多聲</cb:mulu><head>七　蘇漫多聲</head>
<lb ed="TX" n="c086a06"/><p xml:id="pTX18pc086a0601">於字體上，更於其末聲韻變化，以表此名與他名之中介等關係，及「名」在「句
<lb ed="TX" n="c086a07"/>」中之位次者，有八囀聲：一、體聲，梵云你利提勢，表能作者；或一事一物之當體
<lb ed="TX" n="c086a08"/>，居句中之主位，例云「農人」。二、業聲，梵云鄔波提舍泥，表所作卽動作所止，
<lb ed="TX" n="c086a09"/>居句中之賓位，例云務農。前二汛說之詞。三、具聲，梵云羯咥唎迦囉泥，此表動作
<lb ed="TX" n="c086a10"/>之所由藉，居句中之附加主位，例云由耕種力。此明自因。四、爲聲，梵云三缽囉陀
<lb ed="TX" n="c086a11"/>你雞，此表動作之何所爲，居句中之第二賓位，例云爲資生故。此明目的。五、從聲
<lb ed="TX" n="c086a12"/>，梵云裒波陀泥，此表動作之所從來，例云從師學來。此明他緣。六、屬聲，梵云沙
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c087a" n="c087a"/>
<lb ed="TX" n="c087a01"/>弭婆者你，表動作者繫屬所在，例云務農中國。此明統屬。七、依聲，梵云珊你陀那
<lb ed="TX" n="c087a02"/>囉梯，此表動作之所依對，例云依農具等；或於田中。此明助緣。八、呼聲，梵云阿
<lb ed="TX" n="c087a03"/>曼怛羅泥，此表所呼召者；獨擧其名，與餘無涉，故在句中爲獨立格，例呼某人。今
<lb ed="TX" n="c087a04"/>更問答明之。例如觀一農作，問曰作者誰？答曰農人。工作何事？答曰務農。用何務
<lb ed="TX" n="c087a05"/>農？答曰由耕種力。爲何務農？答曰爲資生活。何能務農？答曰從師學來。務農何屬
<lb ed="TX" n="c087a06"/>？答曰務農中國。將何務農？答曰依農具等，及於田地。爾何姓名？答曰某某。集成
<lb ed="TX" n="c087a07"/>一文，卽「農人務農，由耕種力，爲資生活，依犁、田等，從師傳習，務農中國，名
<lb ed="TX" n="c087a08"/>爲某某」也。於此文中，各名關係及其位次，在梵文皆以各名之尾聲變化示其區別。
<lb ed="TX" n="c087a09"/>察其尾聲區別，知示何種關係，居何位次，謂之囀聲──參閱瑜伽論及雜集論等──
<lb ed="TX" n="c087a10"/>。唐譯經論，應用其八囀聲者甚多，茲不繁引。</p>
<lb ed="TX" n="c087a11"/><p xml:id="pTX18pc087a1101">梵語中具囀聲變化之名，皆有數目，其別凡三：一數爲一言，梵云翳迦囀遮拏；
<lb ed="TX" n="c087a12"/>二數爲二言，梵云陀毗囀遮拏；三數上爲多言，梵云波呼囀遮拏。此三亦以字尾囀聲
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c088a" n="c088a"/>
<lb ed="TX" n="c088a01"/>爲別。但歷來譯文，殊少明白標出者。但亦有時以數目差別，不能不辨者。例成唯識
<lb ed="TX" n="c088a02"/>論解「二各二」云：『上一二字，顯兩種二：第一種悔眠二，第二種尋伺二』。蓋特
<lb ed="TX" n="c088a03"/>嚩炎是一言之二，特嚩曳是二言之二，特嚩是多言之二。「二各二」句，上一「二」字
<lb ed="TX" n="c088a04"/>，是一言二，則但二法。是多言二，則可多法。今此上一「二」字，是二言「二」，
<lb ed="TX" n="c088a05"/>表有四法，故統兩種二法。前八囀聲，各以此一言、二言、多言之三囀乘之，則成二
<lb ed="TX" n="c088a06"/>十四種囀聲。聲尾示單數、多數之區別，英文亦有，但華文則無耳。</p>
<lb ed="TX" n="c088a07"/><p xml:id="pTX18pc088a0701">名、代、形容等囀聲名，又有男聲──梵云蓬棱伽──，女聲──梵云尸吒唎棱伽
<lb ed="TX" n="c088a08"/>──，中聲──梵云紇梨波棱伽，譯不分男女聲，或作非男非女聲──之別。歐文亦有
<lb ed="TX" n="c088a09"/>此種區別，中國近亦仿之。如以他字呼男，她字呼女，牠字汛呼者是。此等雖以物之
<lb ed="TX" n="c088a10"/>性質爲別，然梵語於尾聲變化，不厭其繁。男女聲韻，長短差異，故其字體亦變爲他
<lb ed="TX" n="c088a11"/>種聲而供應用。大抵男聲尾爲短韻，女聲之尾則爲長韻。每四句頌，短韻長韻，相間
<lb ed="TX" n="c088a12"/>而用，猶中國之律詩別平仄然，以聲韻爲區別。故諸囀聲，皆可有此三別。唯識樞要
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c089a" n="c089a"/>
<lb ed="TX" n="c089a01"/>釋成唯識謂：梵音毗若底（識），摩呾<anchor xml:id="nkr_note_add_c089a0101" n="c089a0101"/><anchor xml:id="begc089a0101" n="c089a0101"/>刺<anchor xml:id="endc089a0101"/>多（唯），悉提（成），於女聲內呼之。若
<lb ed="TX" n="c089a02"/>用男聲，則爲毗若那（識），摩呾<anchor xml:id="nkr_note_add_c089a0201" n="c089a0201"/><anchor xml:id="begc089a0201" n="c089a0201"/>刺<anchor xml:id="endc089a0201"/>（唯），悉達（成），卽其例也。以茲三囀乘前
<lb ed="TX" n="c089a03"/>二十四囀，則有七十二囀。此前三共七十二種囀聲，皆明名、代、形容諸靜詞尾聲變
<lb ed="TX" n="c089a04"/>化者，總曰蘇漫多聲，多以蘇聲居後而成其囀聲故。且此在汎常文語中亦多用之，故
<lb ed="TX" n="c089a05"/>基師云：『見於汎文』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c089a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">八　底彥多聲</cb:mulu><head>八　底彥多聲</head>
<lb ed="TX" n="c089a07"/><p xml:id="pTX18pc089a0701">梵文除介詞、助動詞、連詞等名，無聲韻變化之應用外，其餘靜詞、動詞等名字
<lb ed="TX" n="c089a08"/>體──原名、或字界字緣合成名──，雖不變動，然每視所應表白而變其尾聲。前已
<lb ed="TX" n="c089a09"/>明諸靜詞之囀聲矣，今更進明動詞囀聲。梵語動詞中時之區別甚繁複，波尼儞嘗擧語
<lb ed="TX" n="c089a10"/>尾羅聲之種種，表時變化，曰十羅聲。名義如次：</p>
<lb ed="TX" n="c089a11"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc089a1101">　　　　　　　　　　┌汎說…………羅吒………汎說現作
<lb ed="TX" n="c089a12"/>　　　　（一）現在時┤願望…………稜…………說現願作
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c090a" n="c090a"/>
<lb ed="TX" n="c090a01"/>　　　　　　　　　　└命令…………路吒………命他現作
<lb ed="TX" n="c090a02"/>　　　　　　　　　　┌正過去………藍…………汎說已作
<lb ed="TX" n="c090a03"/>　　　　（二）過去時┤已過去………梨吒………說久已作
<lb ed="TX" n="c090a04"/>　　　　　　　　　　│　　　　　┌汎說………魯頞…………汎說非現時作
<lb ed="TX" n="c090a05"/>　　　　　　　　　　└不定過去…┤
<lb ed="TX" n="c090a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　└希求………悉囉稜………表已願作
<lb ed="TX" n="c090a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　┌汎說………魯吒…………汎說當作
<lb ed="TX" n="c090a08"/>　　　　　　　　　　┌單純未來…┤
<lb ed="TX" n="c090a09"/>　　　　（三）未來時┤　　　　　└假設過去…羅林…………假說已作實是當來
<lb ed="TX" n="c090a10"/>　　　　　　　　　　└複述未來…………………羅唎吒………藉餘語以顯其當作</p>
<lb ed="TX" n="c090a11"/><p xml:id="pTX18pc090a1101">此種分別，亦近<name role="" type="person">希臘</name>語系諸國文語。華譯於過去用「已」、「訖」等，未來用「
<lb ed="TX" n="c090a12"/>當」等，命令用「應」等，願望用「願欲」等。雖甚瞭然，攝略未盡。此表時別異之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c091a" n="c091a"/>
<lb ed="TX" n="c091a01"/>動詞，亦用聲尾囀音爲表，卽二九韻，或十八囀聲也。先分爲自而言、爲他而言二種
<lb ed="TX" n="c091a02"/>，每種有汎說、說自、說他之三種，則成六囀；每種又有一言、二言、三言之別，乃
<lb ed="TX" n="c091a03"/>成十八囀聲。其式如次：</p>
<lb ed="TX" n="c091a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc091a0401">　　　　　　　┌汎說………一言………二言………多言
<lb ed="TX" n="c091a05"/>　　　　爲自言┤說自………一言………二言………多言
<lb ed="TX" n="c091a06"/>　　　　　　　└說他………一言………二言………多言
<lb ed="TX" n="c091a07"/>　　　　　　　┌汎說………一言………二言………多言
<lb ed="TX" n="c091a08"/>　　　　爲他言┤說自………一言………二言………多言
<lb ed="TX" n="c091a09"/>　　　　　　　└說他………一言………二言………多言</p>
<lb ed="TX" n="c091a10"/><p xml:id="pTX18pc091a1001">此十八囀，多以底聲居後而成其囀聲者，故曰底彥多聲。汎常文語，不甚嚴別，
<lb ed="TX" n="c091a11"/>惟學者間取爲準繩。故基師曰「則以莊嚴文句」，非謂汎文無動詞變化也。底彥多聲
<lb ed="TX" n="c091a12"/>中爲他言九韻，梵云般羅颯迷，卽動詞所表動作及於他身他物者。其爲自言九韻，梵
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c092a" n="c092a"/>
<lb ed="TX" n="c092a01"/>云阿答末泥，卽動詞所表之動作仍返於自身而止者。爲他之言，汎用較多，爲自之言
<lb ed="TX" n="c092a02"/>，多用令文巧妙。文語俗雅、樸華，雖不離絕，然亦往往因之而判。又瑜伽論初、中
<lb ed="TX" n="c092a03"/>、上士，初士梵云烏他摩補魯殺，此卽汎說；中士梵云摩馱摩補魯殺，卽此說他；上
<lb ed="TX" n="c092a04"/>士梵云缽羅檀補魯殺，卽此說自。初以汎說，中以說他，後乃說自。不同歐西以自名
<lb ed="TX" n="c092a05"/>第一人，以他名第二人，以汎名第三人。先汎後自，爲順序之知識；先私後公，乃顚
<lb ed="TX" n="c092a06"/>倒之思想，此亦梵歐之一殊也。初言未辨他、自，類如小兒；次言辨他忘自，則類庸
<lb ed="TX" n="c092a07"/>人；後言察餘明自，乃類達者，故基師以之爲喩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c092a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">九　名句間之六合釋</cb:mulu><head>九　名句間之六合釋</head>
<lb ed="TX" n="c092a09"/><p xml:id="pTX18pc092a0901">構名成句，有時還用構成之句用之若名。此名句綴合之成語，汎文之應用者殊廣
<lb ed="TX" n="c092a10"/>，遠爲歐羅巴系等文語所不及。而各有其構成之法則，因此含義周詳，可省無數繁文
<lb ed="TX" n="c092a11"/>複韻。然譯爲華文者，未能著其條例；有之、則其一部分之六合釋──梵云殺三摩娑
<lb ed="TX" n="c092a12"/>──耳（參考法苑義林章等）。此六合釋，亦曰六離合釋，蓋欲尋一合成語句之義，
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c093a" n="c093a"/>
<lb ed="TX" n="c093a01"/>當先離析以爲二名或三四名，然後察其以何方式合成，定其訓釋之義。茲先列其六種
<lb ed="TX" n="c093a02"/>方式，乃援例證成之。</p>
<lb ed="TX" n="c093a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc093a0301"><p xml:id="pTX18pc093a0301">一、依士釋，又曰依主。句中前分爲後分依，對之有領屬關係者。</p></item>
<lb ed="TX" n="c093a04"/><item xml:id="itemTX18pc093a0401"><p xml:id="pTX18pc093a0401">二、持業釋，又曰同依。句中前分汎用諸名以叙述後分者。</p></item>
<lb ed="TX" n="c093a05"/><item xml:id="itemTX18pc093a0501"><p xml:id="pTX18pc093a0501">三、帶數釋，亦曰雙物。句中前分專用數名以叙述後分者。</p></item>
<lb ed="TX" n="c093a06"/><item xml:id="itemTX18pc093a0601"><p xml:id="pTX18pc093a0601">四、不變釋，亦曰鄰近。句中前分爲助動詞等，餘句亦用如助動詞者。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c093a07"/><p xml:id="pTX18pc093a0701">前四皆爲句中以前分限定後分之義者。</p>
<lb ed="TX" n="c093a08"/><p xml:id="pTX18pc093a0801">五、有財釋，亦云多榖。全句如一形容詞者。此多由前類合成句轉成，亦爲
<lb ed="TX" n="c093a09"/>第二次合成句。</p>
<lb ed="TX" n="c093a10"/><p xml:id="pTX18pc093a1001">六、相違釋，亦云對偶。句中兩名，立於平等並立之位，前分後分無關屬
<lb ed="TX" n="c093a11"/>者。</p>
<lb ed="TX" n="c093a12"/><p xml:id="pTX18pc093a1201">（一）依士釋多屬第六轉聲，然亦不拘限之。例成唯識論述記云：『由抉擇所得
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c094a" n="c094a"/>
<lb ed="TX" n="c094a01"/>滅，名爲擇滅，由第三囀上依士釋』。梵云缽囉底僧佉耶，此云決擇；梵云尼路馱，
<lb ed="TX" n="c094a02"/>此云滅。由決擇而得滅，合成「擇滅」之語。末用第三囀聲，故以依士釋之。（二）
<lb ed="TX" n="c094a03"/>持業釋，句中前後分名，雖各詮其一義，然同目於一事，故亦謂之同依。前分或爲名
<lb ed="TX" n="c094a04"/>詞，或爲形容詞、助動詞，例成唯識論云：『七持業釋，如藏識名，識卽意故。六依
<lb ed="TX" n="c094a05"/>主釋，如眼識等，識異意故』。意者，梵云末那，思量爲義；識者，梵云毗若那諵，
<lb ed="TX" n="c094a06"/>分別爲義。曰意曰識，同目第七之用，故曰七持業識。若第六、雖同名意識，依第七
<lb ed="TX" n="c094a07"/>意而名意識，故曰六依主釋。（三）帶數釋，等於持業，但前分爲數詞而已。例云六
<lb ed="TX" n="c094a08"/>識，七識。（四）不變釋，不變者，謂其句語無尾聲囀變，全語用如助動詞也。例云
<lb ed="TX" n="c094a09"/>「念住」，實住定慧。若云於定慧住，屬依主釋；然不云定慧住曰念住者，念易知故
<lb ed="TX" n="c094a10"/>，近定慧故。具足應云近於「念」之「定慧」中住；猶云近於「長安」之「終南」住
<lb ed="TX" n="c094a11"/>。欲人易知，但曰「近長安住」，或「近念住」。「念」顯定慧所近之處，用顯住於
<lb ed="TX" n="c094a12"/>定慧，故爲助動詞而尾聲不囀，同不變釋，或引伸之曰鄰近釋。（五）有財釋，多用
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c095a" n="c095a"/>
<lb ed="TX" n="c095a01"/>他語轉以形容別一名者，例云「覺者」。覺是菩提，者指佛陀，用「有菩提」形容「
<lb ed="TX" n="c095a02"/>佛陀」，故曰覺者。或但以「覺」釋「佛」，則並所形容之一名省去，所謂以他爲自
<lb ed="TX" n="c095a03"/>，全受他稱者也。故前分末之男女、一多等囀聲，必與所形容者全相一致。義林章云
<lb ed="TX" n="c095a04"/>：『論以唯識爲所成，名成唯識論，亦有財釋』。用「成唯識」三字，爲「論」字之
<lb ed="TX" n="c095a05"/>形容，指之曰「成唯識論」；或「能有成立唯識理之用」者，故有財釋。分析其式如
<lb ed="TX" n="c095a06"/>下：</p>
<lb ed="TX" n="c095a07"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc095a0701">　　　　︵　　　　　︵　　　　　　︵　　　　　　︵︵　　　　　　︵
<lb ed="TX" n="c095a08"/>　　　　名　　　　　名　　　　　　形　　　　　　一名　　　　　　一
<lb ed="TX" n="c095a09"/>　　　　　　毗若底　　　摩呾<anchor xml:id="nkr_note_add_c095a0901" n="c095a0901"/><anchor xml:id="begc095a0901" n="c095a0901"/>刺<anchor xml:id="endc095a0901"/>多　容　悉　　地　言　　奢薩呾羅　言
<lb ed="TX" n="c095a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　體　　　　　　　體
<lb ed="TX" n="c095a11"/>　　　　詞　　　　　詞　　　　　　詞　　　　　　聲詞　　　　　　聲
<lb ed="TX" n="c095a12"/>　　　　︶─────︶──────︶──────︶︶──────︶
<lb ed="TX" n="c095a13"/>　　　　　　識　　　　　唯（或量）　　　　　成　　　　　論
<lb ed="TX" n="c095a14"/>　　　　　　└──┬──┘　　　　　　　　　│　　　　　│
<lb ed="TX" n="c095a15"/>　　　　　　　　　持　　　　　　　　　　　　│　　　　　│
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c096a" n="c096a"/>
<lb ed="TX" n="c096a01"/>　　　　　　　　　業　　　　　　　　　　　　│　　　　　│
<lb ed="TX" n="c096a02"/>　　　　　　　　　└──────┬─────┘　　　　　│
<lb ed="TX" n="c096a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　依　　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c096a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　　主　　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c096a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　└─────┬─────┘
<lb ed="TX" n="c096a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　有
<lb ed="TX" n="c096a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　財</p>
<lb ed="TX" n="c096a08"/><p xml:id="pTX18pc096a0801">以識卽量，故持業識──或識之唯，亦依主釋──。唯識之成，故依主釋。以能
<lb ed="TX" n="c096a09"/>「成唯識」爲「論」形容詞，故有財釋。若云「成立唯識之論」，亦依主釋。蓋一語
<lb ed="TX" n="c096a10"/>句，析之可爲多釋，有財釋於「成唯識論」之句內，特爲多釋中之一釋，故曰亦有財
<lb ed="TX" n="c096a11"/>釋。（六）相違釋，並列二名以至多名，不相關屬成一語者。例云立破眞似。謂能立與
<lb ed="TX" n="c096a12"/>能破，及眞能立、眞能破，與似能立、似能破也。雖或不用「與」「及」等連介詞嵌
<lb ed="TX" n="c096a13"/>入解釋之時，則同有「與」「及」等連介詞者。以六合釋本，通用於「名」「與」
<lb ed="TX" n="c096a14"/>「句」間者也。「立破眞似」亦謂之句，猶「能立與能破」之成爲一句也。句及句
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c097a" n="c097a"/>
<lb ed="TX" n="c097a01"/>身等構成例，近刊有阿彌陀經、楞伽經等梵文原典，當以梵文文典考其成例，茲不詳
<lb ed="TX" n="c097a02"/>述。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c097a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十　聲明之用與體</cb:mulu><head>十　聲明之用與體</head>
<lb ed="TX" n="c097a04"/><p xml:id="pTX18pc097a0401">聲明包擧語言文字，文字以語爲根，語言之用在名、句、味──味卽字母，亦卽
<lb ed="TX" n="c097a05"/>文身，乃聲音之符號──。名、句、味乃聲上屈曲音韻，聲爲事體，名、句、味乃聲
<lb ed="TX" n="c097a06"/>之「分位差別」，聲實、名句文假，故諸文語以聲爲體。或曰：語言雖用耳聞，文字乃由
<lb ed="TX" n="c097a07"/>眼見。點畫等爲色之曲屈形狀，色爲事體，點畫等乃色之分位差別，色實、點畫等假
<lb ed="TX" n="c097a08"/>，故未有文字前，所聞語言以聲爲體，旣有文字，則聞語言音樂，或見文字圖畫，皆
<lb ed="TX" n="c097a09"/>能解其所詮表義，故以聲、色爲體。或曰：就「能詮表於義」之事以明其體，則云聲、
<lb ed="TX" n="c097a10"/>色爲體，亦但循此人間之常俗耳。聾啞者之解義，則唯以「色」爲體，盲者多以聲觸爲
<lb ed="TX" n="c097a11"/>體，在旁生等，多以聲、香、味、觸爲體。他有情界，或光色等，或香味等，或夢法
<lb ed="TX" n="c097a12"/>等，皆得爲體。故以「色、聲、香、味、觸、法」爲體。或曰：文言有二：一者、顯
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c098a" n="c098a"/>
<lb ed="TX" n="c098a01"/>義文言，色、聲、法等爲體；二者、顯境文言，諸識心等爲體。且色聲等卽爲識心之
<lb ed="TX" n="c098a02"/>所顯境，境含現量、比量一切所知事義，將所顯爲能顯，故唯以「識」爲體。或曰：
<lb ed="TX" n="c098a03"/>窮究其本，諸識分別及所分別，皆以無分別之「現量實相」爲依，故皆應以現實──
<lb ed="TX" n="c098a04"/>眞如──爲體。或曰：體用重重，可別論之：眞如爲體，識等爲用；諸識爲體，色等
<lb ed="TX" n="c098a05"/>爲用；色、聲等事爲體，名等假位爲用。不至眞如，顯體不盡；不至假名，明用不周
<lb ed="TX" n="c098a06"/>。以用顯體，依體明用，體用重重，乃能周盡，圓滿融徹，如前相對絕對之算學觀，
<lb ed="TX" n="c098a07"/>乃爲現實主義之聲明也。語言文字如此，借觀餘法亦無不然。要之，皆爲現變實事，
<lb ed="TX" n="c098a08"/>皆爲現事實性，皆爲現性實覺，皆爲現覺實變。能知現實所用工具，還卽現實而已。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="c098a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第四節　立破眞似</cb:mulu><head>第四節　立破眞似</head>
<lb ed="TX" n="c098a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　立破眞似槪說</cb:mulu><head>一　立破眞似槪說</head>
<lb ed="TX" n="c098a11"/><p xml:id="pTX18pc098a1101">立破眞似，都指比量而言。有「爲自求知」之比量，如前現比眞似節中所說。有
<lb ed="TX" n="c098a12"/>「爲他令知」之比量，則當於此節中說之。詳此法者，曰因明學，廣有專書，茲但略
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c099a" n="c099a"/>
<lb ed="TX" n="c099a01"/>陳綱要。立謂能立，以宗因喩爲能立具，立自所知令他知故。破謂能破，以宗因喩爲能
<lb ed="TX" n="c099a02"/>破具，破他邪知令正知故。此能立破，皆以因喩成於宗義。若宗、若因、若喩，有諸
<lb ed="TX" n="c099a03"/>過謬，則爲似能立、似能破；善離過謬，則爲眞能立、眞能破。此中要意，在於離諸
<lb ed="TX" n="c099a04"/>謬似，眞能立自所知、令他亦知，眞能破他邪知、令成正知。蓋依第一節中眞現比量
<lb ed="TX" n="c099a05"/>，及比量中所用算數文語工具，於某事義之自共相，在自心中旣成正知，觀他心中尙
<lb ed="TX" n="c099a06"/>有未知，爲曉喩他，乃有所立。或觀他心，於某事義所知錯謬，爲改正他，乃有所破
<lb ed="TX" n="c099a07"/>。若立若破，總爲悟他。而悟他之工具雖非一事──若測算及圖表等事──，主重之
<lb ed="TX" n="c099a08"/>端，乃在言語文字。言語文字，發端在名，綴名成句，積句成論，至論、乃成悟他究
<lb ed="TX" n="c099a09"/>竟之用。然則建論悟他，將以顯眞祛似，應有原於現知自然，而歸於比知必然之論法
<lb ed="TX" n="c099a10"/>，以爲共同遵循軌式，是非邪正，乃可判別。譬之弈棋，必依格子定數及其著法，乃有
<lb ed="TX" n="c099a11"/>輸贏之結果可言也。明此立論法式，在西洋曰邏輯，在印度曰因明，而中國之名學，
<lb ed="TX" n="c099a12"/>則交紐於現比眞似與立破眞似間，兩者皆未完成。蓋因明學雖以量論爲據，而其所主
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c100a" n="c100a"/>
<lb ed="TX" n="c100a01"/>，則在立論之法，故屬於論理學。至量論，則爲哲學中之知識論，其大部分屬於五明
<lb ed="TX" n="c100a02"/>中之內明。然陳那之量論，注重爲因明之依據，故於內明之知識論猶未窮極，窮極內
<lb ed="TX" n="c100a03"/>明之知識論，乃在於法相唯識學。前於現比眞似節中已略言之，而此節則言佛陀學中
<lb ed="TX" n="c100a04"/>之因明學也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c100a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　佛陀學之因明</cb:mulu><head>二　佛陀學之因明</head>
<lb ed="TX" n="c100a06"/><p xml:id="pTX18pc100a0601">佛陀學嘗總括諸學藝曰五明：內明，聲明，因明，工巧明，醫藥明是也。內明爲
<lb ed="TX" n="c100a07"/>體，聲明等四爲用。明者、學藝之謂。初節爲內明之一分，乃因明之依據，次卽聲明
<lb ed="TX" n="c100a08"/>一分，第三節爲工巧明之一分，亦爲因明所依。佛陀學中之因明學，完成在釋迦後千
<lb ed="TX" n="c100a09"/>年之陳那等。考此學成立之因緣，其內因在佛說之內明知識論，卽四答、十四不記、墮
<lb ed="TX" n="c100a10"/>負等論法。阿含、楞伽、深密曁小乘諸阿毗達磨，已兆其端。龍樹師弟諸論，廣破外
<lb ed="TX" n="c100a11"/>小，漸具軌式，曾專集爲方便心論。次及無著、<name role="" type="person">世親</name>，復擯惡空，散見瑜珈、顯揚諸
<lb ed="TX" n="c100a12"/>論。復有如實論之編纂。而在外緣，則有淵源於太古足目論師，而成立於釋迦後之正
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c101a" n="c101a"/>
<lb ed="TX" n="c101a01"/>理論，爲今印度哲學中之正理一派，說四宗、五分、九因、二十二墮負處等。聲論、
<lb ed="TX" n="c101a02"/>數論等派，依其法皆有理論之發展，與佛陀學者相辯論。集此內因外緣，加以陳那在
<lb ed="TX" n="c101a03"/>內明之深悟，遂刱爲佛陀學之因明學。復得其弟子天主之闡揚，護法、淸辯、德慧、
<lb ed="TX" n="c101a04"/>戒賢諸論師，乃皆依爲立論之標準。承此論法，分傳爲支那及印度、西藏之兩流派。
<lb ed="TX" n="c101a05"/>在支那，則爲慈恩師資之推闡。在印度，則爲法稱、天喜、寶稱、無憂、寶作、靜法上
<lb ed="TX" n="c101a06"/>等之詳審。此佛陀因明學之大抵可言者，今則更有日本及西洋諸學者，取資演繹歸納
<lb ed="TX" n="c101a07"/>之邏輯學，比較攻錯，以相發明。在有智者，當重詳其短長所在，以成爲世界之論法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c101a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　佛陀因明學之實用</cb:mulu><head>三　佛陀因明學之實用</head>
<lb ed="TX" n="c101a09"/><p xml:id="pTX18pc101a0901">佛陀學中，旣以「爲自求知」之方法，屬於「現比眞似」之量論──通內明、因
<lb ed="TX" n="c101a10"/>明，或通五明之正不正知──，而以「立破眞似」之因明學，專重在「爲他令知」之
<lb ed="TX" n="c101a11"/>方法。故其實用，不同邏輯之用。其格式不以自求知識，而在設言論以立眞破似曉悟
<lb ed="TX" n="c101a12"/>他人。故邏輯之歸納、演繹，大抵爲依現量成比量、依比量成比量之量論──卽知識
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c102a" n="c102a"/>
<lb ed="TX" n="c102a01"/>論──；而於因明學爲他令知之實用方法，多未完密。於此一端，近之學者皆未認淸
<lb ed="TX" n="c102a02"/>，故於邏輯與因明之比較研究，不能知其要領。因明學旣專在建論以立眞破似而令他
<lb ed="TX" n="c102a03"/>正知，後法稱諸賢，於自悟量論則得，於悟他因明猶失也。故陳那以前之古因明學，
<lb ed="TX" n="c102a04"/>若瑜伽、顯揚、集論等，就立論之實際立場，先加注重。蓋立論之實際立場，賓主對
<lb ed="TX" n="c102a05"/>揚，盛興論議，將以判決是非，辨定勝負，宜有共循之軌：一者首應區別論之性質，
<lb ed="TX" n="c102a06"/>曰論體性，大別有四：一、隨俗習之論，二、故詭諍之論，三、顯正理之論，四、爲
<lb ed="TX" n="c102a07"/>敎導之論。若審知立場之論衆，其所欲立之論在前一種，則當隨俗和光，置而不言；在
<lb ed="TX" n="c102a08"/>第二種，則爲詭辯，故興諍謗，可謝絕曰：旣唯詭諍，恕不參加。在第三種，則爲立
<lb ed="TX" n="c102a09"/>論對辯之眞目的，乃應如法論辨。在第四種，乃爲先知知後知、先覺覺後覺之事，著
<lb ed="TX" n="c102a10"/>書立說，端在乎此。故在佛陀學之立論，唯取後之二種，所謂由大悲智顯揚正理與敎
<lb ed="TX" n="c102a11"/>導學徒而曉悟他也。二者、則應審察立論處所。凡立論處，除「立論者」，應更有「
<lb ed="TX" n="c102a12"/>對辯者」與「證義者」及「旁聽衆」。證義者之裁決，旁聽衆之贊否，皆有重大關係
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c103a" n="c103a"/>
<lb ed="TX" n="c103a01"/>。故凡論辯眞理，應在能決是非者前，及在樂解法義衆前。其證義者，應更諳知下二
<lb ed="TX" n="c103a02"/>輪軌，所批判者乃得其當。三者、論者應有「善成所立論」之功德：一、善知自他宗
<lb ed="TX" n="c103a03"/>，二、音圓滿，三、無畏，四、辯才，五、敦肅，六、應眞；善自他宗否爲尤要。故
<lb ed="TX" n="c103a04"/>天主於宗因二支諸過，多有依自他宗義之相對上施設者。法稱不知因明乃專重對他立
<lb ed="TX" n="c103a05"/>論者，遂議廢棄。四者、論墮負相。論議結果，在立論者或對辯者，自知所論辯者有
<lb ed="TX" n="c103a06"/>屈於理，重眞理故，發言謝過，捨自所論，曰捨負相。此爲光明磊落之易可知負相。
<lb ed="TX" n="c103a07"/>設或情不甘服，聲請暫時思滯，容更考慮，亦爲捨言負相，則須證義者爲裁決其墮負
<lb ed="TX" n="c103a08"/>也。如弈棋者，託言再弈，不認爲輸，卽爲輸也。其或理言俱屈，矯設其他取巧言語
<lb ed="TX" n="c103a09"/>以圖混亂於證聽者；或僞爲靜默等形容以掩飾其窮相，曰屈負相；則如弈者託事置而
<lb ed="TX" n="c103a10"/>不弈。甚或發諸不善言辭以強爭軋，所謂：雜亂語，粗獷語，含糊語，繁簡失當語，非
<lb ed="TX" n="c103a11"/>義相應語，前後不次語，屢自立毀語，不規則語，不相續語等，曰過負相；如弈棋者
<lb ed="TX" n="c103a12"/>之亂其子、翻其枰等，皆須由證義者爲裁決其負也。捨、於論德爲上，屈、猶不失中
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c104a" n="c104a"/>
<lb ed="TX" n="c104a01"/>德，過斯下也。按瑜伽等說論處七：一、論體性，言論等六；二、論處所，王家等六
<lb ed="TX" n="c104a02"/>；三、論所依，所成二、能成八；四、論莊嚴，善自他宗等五；五、論墮負，捨言、
<lb ed="TX" n="c104a03"/>言屈、言過；六、論出離，觀察得失等言；七、論多所作法。第三論所依，通「現比
<lb ed="TX" n="c104a04"/>眞似及宗因喩支」之所說；餘之六處，合爲今之四軌。非此四種共循論軌，則雖可以
<lb ed="TX" n="c104a05"/>因三相自比求知，或閉門著書敎導學徒，然未足登論壇以論辯也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c104a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　爲他比量之三支</cb:mulu><head>四　爲他比量之三支</head>
<lb ed="TX" n="c104a07"/><p xml:id="pTX18pc104a0701">佛陀因明學之實用，在於爲顯正理，及爲敎導之立論以悟他。此「爲他令知」者
<lb ed="TX" n="c104a08"/>，卽宗因喩之三支比量也。其所立之主義，梵云皤囉提若，此譯爲宗。在敎導時之聽
<lb ed="TX" n="c104a09"/>受衆，若能解信而無疑諍，則雖不更出因喩亦可矣。唯在論場辨揚正理，且其所辨揚
<lb ed="TX" n="c104a10"/>之正理，又必非常識皆了之「聲是所聞」等義──此種立等不立，曰相符極成過，亦等
<lb ed="TX" n="c104a11"/>闕宗支過──，則必有其疑而對辯之者。例曰「聲是無常」，立此宗時，其疑而對辯
<lb ed="TX" n="c104a12"/>者，可詰之曰：汝說聲是無常，以何理由知聲是無常耶？若無理由，何以知聲不是常
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c105a" n="c105a"/>
<lb ed="TX" n="c105a01"/>耶？我今亦可不須理由，說聲是常。我言旣立，汝言則壞。由是立聲是無常者，繼此
<lb ed="TX" n="c105a02"/>須說何故聲是無常之「因」，始能令信。乃曰「所作性故」，或「衆緣所生故」，或
<lb ed="TX" n="c105a03"/>「勤勇無間所發故」。凡所擧爲「因」者，必擇一爲對辯者及聽衆所已知或易知之宗
<lb ed="TX" n="c105a04"/>上「有法」所有法，乃能使對辯者悟，或不能不許。然雖已出其因，而對辯者疑猶未
<lb ed="TX" n="c105a05"/>決，則辯亦未能已。如曰：我亦固知聲是所作性也，然何以知聲是所作性故，聲不是
<lb ed="TX" n="c105a06"/>常而是無常？此若未決，則雖說所作性爲因，聲是無常之宗仍未成立。故立論者，至
<lb ed="TX" n="c105a07"/>此又必加引同喩──卽同一律──，乃曰「如甁等現見是所作而是無常」。然疑辯者
<lb ed="TX" n="c105a08"/>猶可諍論，詰以甁等所作性者雖是無常，汝未盡知諸所作者皆是無常，安知聲雖所作
<lb ed="TX" n="c105a09"/>，而聲不是常耶？立論者至此，又必更加引異喩──卽矛盾律──曰：「如虛空等是
<lb ed="TX" n="c105a10"/>常者，現見非所作」。今說聲是所作性故無常，現有甁等可證；汝說聲雖所作是常，無
<lb ed="TX" n="c105a11"/>可爲證。今說若常，則非所作，現有空等可證；汝說聲是常而所作，無可爲證。我言
<lb ed="TX" n="c105a12"/>有證，汝言無證；汝旣無證，我可證爲：凡所作者，皆是無常，聲旣所作，定是無常
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c106a" n="c106a"/>
<lb ed="TX" n="c106a01"/>。故應捨汝無證之虛言，信我誠證之正理。至此、則對辯者，於未能尋出是「常」而又
<lb ed="TX" n="c106a02"/>是「所作」之證據時，則不能不捨諍皈服，或聲請再思矣──屬捨負相──。故「喩
<lb ed="TX" n="c106a03"/>」梵云「烏陀訶羅諵」，直譯云「見邊」。曰見邊者，謂同異喩正反相成，極世間智見
<lb ed="TX" n="c106a04"/>共喩之邊際，至此更不容異知見之存留也。由此應可令他疑斷信立，捨邪成正。縱使
<lb ed="TX" n="c106a05"/>邪疑尙存，然於邪辯、不能不爲之屈，故於正論可云已盡其能事也。然立論之活潑應
<lb ed="TX" n="c106a06"/>用，不必皆有因喩，或但擧宗而置因喩，或但宗因而不擧喩，均無不可，要在令他信
<lb ed="TX" n="c106a07"/>解所立之理而止。因明學以闕支爲過，若闕宗支，虛言無所立義，則誠過也。若但擧
<lb ed="TX" n="c106a08"/>宗義或宗因，他人已能信解，不待喩或因喩，則雖闕而非過。此其立論法之伸縮自由
<lb ed="TX" n="c106a09"/>，可因對他所宜，爲靈便之應用，實爲因明學之特色。不同邏輯，以現量成比量之歸
<lb ed="TX" n="c106a10"/>納法，以比量成比量之演繹法，但能用爲比求自知，用之爲他令知，實際則頗爲呆滯
<lb ed="TX" n="c106a11"/>也。然在立論遺世以悟無限之他，則固應以三支圓滿爲善。三支有闕，必將遺人以起
<lb ed="TX" n="c106a12"/>疑辯，故於闕支，皆可言過。因明學者，歷久研求，至約至精，乃成定式。在三支中
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c107a" n="c107a"/>
<lb ed="TX" n="c107a01"/>，宗爲立所信義，因爲出義所由，喩爲譬曉因義，因喩合爲成立宗義之具。然對「顯
<lb ed="TX" n="c107a02"/>自知中欲令他知之理」，則在立量、設量、救量，宗、因、喩言皆爲能立；在破量亦
<lb ed="TX" n="c107a03"/>宗因喩言皆爲能破，似能立破，則又皆爲所破。蓋眞能破，卽破似能力、似能破之論
<lb ed="TX" n="c107a04"/>，以顯其爲眞能破也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c107a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　宗支之構成</cb:mulu><head>五　宗支之構成</head>
<lb ed="TX" n="c107a06"/><p xml:id="pTX18pc107a0601">宗者，所信所崇所立之主義也。古分四類：一遍所許，二先稟承，三傍準義，四
<lb ed="TX" n="c107a07"/>不顧論。陳那以後，惟取後一：或發微言，不顧前三；或破他宗，故違舊立，隨自意
<lb ed="TX" n="c107a08"/>樂，皆第四類。雖立宗非爲與世間興諍及就自敎詭辯，必不悖於世智共許，所稟自敎
<lb ed="TX" n="c107a09"/>，比知，現證，而後所宗乃得成立。然旣遍許，不須重立；先稟遺敎，猶應抉擇；傍
<lb ed="TX" n="c107a10"/>比所準，非今正意；故惟依現所知正理，隨自信崇，不顧一切，或立或破，令他曉悟
<lb ed="TX" n="c107a11"/>未知之義，建設「宗」言。使世共許及先稟敎與旁所準之義而爲正理，必能不違今此
<lb ed="TX" n="c107a12"/>宗義。若其彼此相違，非彼前三有違正理，必此宗義有違正理。樂正理故，不留情故
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c108a" n="c108a"/>
<lb ed="TX" n="c108a01"/>，捨彼捨此，都無容心。故非於「不顧他論」宗外，別有前三類宗也。宗有二分：一分
<lb ed="TX" n="c108a02"/>是體，句中主語，正名「有法」，能有餘法以爲義故──若以句中所叙述者，及所出
<lb ed="TX" n="c108a03"/>因，皆爲其所有法──；一分是義，句中叙述，正名「能別」，差別有法成別義故。
<lb ed="TX" n="c108a04"/>二名互相影顯，有法亦名「所別」，能別亦得名「法」。此宗二分，爲總宗之所依，
<lb ed="TX" n="c108a05"/>謂之宗依，亦名別宗。合此二分，成爲一句，謂之宗體，亦名總宗。依別宗之二名，
<lb ed="TX" n="c108a06"/>成總宗之一句。在別宗之二名，必爲遍所許之名理，故非立敵諍論所在──非遍所許
<lb ed="TX" n="c108a07"/>，則須寄言簡別，否則成過──；而總宗之一句，必爲立知餘未知之句理──否則立
<lb ed="TX" n="c108a08"/>等不立，墮相符極成過──，乃生起敵論之諍辯。故「宗所依」之二別名，必須極成
<lb ed="TX" n="c108a09"/>；正爲「宗體」之一總句，必應有異共知，否則不生敵論，卽不應有因喩。無能成因
<lb ed="TX" n="c108a10"/>喩以相對，則亦無所成之宗可名也。以叙述辭差別主辭，例云「聲是無常」，以「無
<lb ed="TX" n="c108a11"/>常義」軌範「聲」故，使「聲」離別於「常義」外。故無常義爲能別，而聲爲所別。
<lb ed="TX" n="c108a12"/>雖屬二名合成一句，於一句中「聲」亦軌範於「無常義」，使「無常義」不出「聲」外
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c109a" n="c109a"/>
<lb ed="TX" n="c109a01"/>。可云互爲能別所別，以相差別。然在名句之序列上，本以叙述語解主語，不以主語
<lb ed="TX" n="c109a02"/>解叙述語；立意亦在立「聲」屬「無常義」，不在立「無常義」屬「聲」，故以叙述
<lb ed="TX" n="c109a03"/>爲能差別，主語爲所差別。依此能所差別序列上之不相離差別義，是爲所構成之宗體
<lb ed="TX" n="c109a04"/>，亦卽立敵論諍之所在。表解如下：</p>
<lb ed="TX" n="c109a05"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc109a0501">　　　　　　　　　　　（所別）
<lb ed="TX" n="c109a06"/>　　　　聲…………………有法…………┐（宗所依）　（可據爲立宗材料之所以）
<lb ed="TX" n="c109a07"/>　　　　　　　　　　　　（法）　　　├別　　依………必已極成非諍所在
<lb ed="TX" n="c109a08"/>　　　　無常………………能別…………┘
<lb ed="TX" n="c109a09"/>　　　　（或聲無常）　　　　　　　　　（宗正體）　（須更用因喩成立之所以）
<lb ed="TX" n="c109a10"/>　　　　聲是無常……………………………總　　體………必未極成爲諍所在</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c109a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">六　因支之構成</cb:mulu><head>六　因支之構成</head>
<lb ed="TX" n="c109a12"/><p xml:id="pTX18pc109a1201">對「宗」曰「因」，因此能成立於彼宗義故。三支之中，因是總樞。非因、則前
<lb ed="TX" n="c109a13"/>之宗不成，非因、則後之喩不生；故三支學，獨曰因明。因有生因、了因之別：如種
<lb ed="TX" n="c109a14"/>生芽，種爲生因；如光顯色，光爲了因。今以因言證了宗義，以宗義之證成爲果，則
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c110a" n="c110a"/>
<lb ed="TX" n="c110a01"/>唯了因。若以成他理智爲果，總括三支曰因，因果重重，故亦得論言生智耳。今取對
<lb ed="TX" n="c110a02"/>宗曰因，乃唯了因。因之成宗，其相有三：一、遍是宗法相：遍謂於宗之「有法」上遍
<lb ed="TX" n="c110a03"/>有其法，例遍一切聲有所作性故。宗之有法，雖爲宗上二分之一，二分別宗，亦得名
<lb ed="TX" n="c110a04"/>宗。且宗上有法爲主語，正是能有於他法者，故「此因」亦爲「彼有法」之所有法。設此
<lb ed="TX" n="c110a05"/>因法非遍是彼有法之所有法，則所出因與彼無關，而不足爲因也。宗上所立有法之法
<lb ed="TX" n="c110a06"/>，以自知而他有未知，故爲敵論所諍。今別出一彼有法上共知之法，以此共知成未共
<lb ed="TX" n="c110a07"/>知，故爲能立彼宗之因。「因」無此相，則墮「不成」諸過。二、同品定有相：品指宗
<lb ed="TX" n="c110a08"/>上所立之「能別義」──例無常──，於宗之「有法」──例聲──外，其餘事──例甁
<lb ed="TX" n="c110a09"/>等──上「同有此之能別義」處，謂之同品。此因法之所在，必須有彼「同品決定俱
<lb ed="TX" n="c110a10"/>有」之相。就因法言，應改稱「定有同品相」，卽若有因法處，定有彼能別義；例若
<lb ed="TX" n="c110a11"/>有所作性處，定有彼無常義也。由此於因不了，更須證以後之同喩。蓋宗之有法上之
<lb ed="TX" n="c110a12"/>有因法，本爲共所知者；然有法上有此因法，何以決知有法上卽必有「宗上所立之能
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c111a" n="c111a"/>
<lb ed="TX" n="c111a01"/>別義」，猶有未知，若皆已知，則不須乎喩也。然此實爲最要，邏輯之大前提，亦依
<lb ed="TX" n="c111a02"/>此相而立。「因」無此相，則墮「相違」「不定」諸過。三、異品遍無相：品亦指宗
<lb ed="TX" n="c111a03"/>上所立能別義；無「彼宗上所立能別義」處，謂之異品。彼異品中，必須遍無此之因
<lb ed="TX" n="c111a04"/>法，若異品中亦可有此因法，則成「不定」之過。然對辯者若於此相未知，就前例言
<lb ed="TX" n="c111a05"/>，將曰：聲雖有所作性，安知聲心無常不是常耶？是故引生後之異喩。要之，所擧「
<lb ed="TX" n="c111a06"/>因」言，必須備此三相。無第一相，則此因非有法上決定有之法，不成與宗有關之因
<lb ed="TX" n="c111a07"/>。無第二相，不能決成在總宗所立義之「是」。無第三相，不能盡遮與總宗相違義之
<lb ed="TX" n="c111a08"/>「非」。成是遮非，俱在「因」言，而喩不過重揭因中所含隱之義耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c111a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">七　喩支之構成</cb:mulu><head>七　喩支之構成</head>
<lb ed="TX" n="c111a10"/><p xml:id="pTX18pc111a1001">喩云見邊，以共同曉喩法，極顯因之後二相也。宗因喩三：宗出其義，因正能立
<lb ed="TX" n="c111a11"/>，喩則助顯於因，故喩亦爲「因分」。陳那後廢「合」「結」二支，但存宗因喩三支者
<lb ed="TX" n="c111a12"/>，以正反相成之喩支旣擧，已知因所在處定有「宗義同品」，復知因所在處遍無「宗
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c112a" n="c112a"/>
<lb ed="TX" n="c112a01"/>義異品」，則疑難之問題已決，而知識之分別已周，故合、結可省矣。喩有同法喩、
<lb ed="TX" n="c112a02"/>異法喩之二：顯因於同品定有相者，曰同法喩；顯因於異品遍無相者，曰異法喩。法
<lb ed="TX" n="c112a03"/>指因言，因法定有於同義品，謂之同法；於異義品遍無因法，謂之異法。凡擧喩支，
<lb ed="TX" n="c112a04"/>先合顯因義相，謂之喩體；次擧因義所依，謂之喩依。復次，在同法喩之喩體中，乃
<lb ed="TX" n="c112a05"/>合因定有於同品，應先合能立因，後合所立義，以見「說因宗所隨」。例前聲是無常
<lb ed="TX" n="c112a06"/>所作性故之比量，同喩體應言：「若是所作，見彼無常」。又異法喩之喩體中，乃離
<lb ed="TX" n="c112a07"/>因於異品遍無，應先離所立義，後離能立因，以見「宗無因不有」。例云：「若非無
<lb ed="TX" n="c112a08"/>常──或若是常──，見非所作。」極顯因之定有同品及異品遍無相，同合、異離，次
<lb ed="TX" n="c112a09"/>第應爾；否則有倒合、倒離過。復次，此同法喩之喩依，例「猶如甁等」，乃指現見
<lb ed="TX" n="c112a10"/>因義所依之法爲證；此異法喩之喩依，例「猶如空等」，亦指現見因義所依之法爲證
<lb ed="TX" n="c112a11"/>；卽事證、物證等證據。證據旣已指出，則「因有宗有」、「宗無因無」之喩體，確然不
<lb ed="TX" n="c112a12"/>可搖動，故因於宗遂能成立。然喩體所依之事物，唯取其有因法必有宗法、無宗法必
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c113a" n="c113a"/>
<lb ed="TX" n="c113a01"/>無因法之相同點以爲證，非取其事物──例甁等──中一切所有點以槪同，故於喩依
<lb ed="TX" n="c113a02"/>，但應分別是否有所作而無常，或是否常而非所作，不應分別宗因上所未說之聲不可
<lb ed="TX" n="c113a03"/>見持、甁可見持等義。譬於「佛面猶如淨滿月」言，但取光淨圓滿相似爲比，不應責
<lb ed="TX" n="c113a04"/>月有眉目等，責佛面有朔望晦等亦齊同也。若全責齊，殆無全同全異之物堪引爲比。
<lb ed="TX" n="c113a05"/>凡立喩依，應知此意！然此中之喩體，略似邏輯之大前提；細按之，則彼粗此精，不
<lb ed="TX" n="c113a06"/>可等視。一、由因明一比量中有同異喩，在邏輯則分成正負之二，各自獨立。在正無
<lb ed="TX" n="c113a07"/>負以爲之限，旣未盡知全宇宙中諸有所作性者，安知所作性者不或常耶？在負無正以
<lb ed="TX" n="c113a08"/>爲之限，旣未盡知全宇宙中諸是常者，安知是常者不或有所作性耶？故於因可有不定
<lb ed="TX" n="c113a09"/>過。二、由在邏輯言「凡所作性，皆是無常」，雖可除不定過，然旣曰「凡」、曰「
<lb ed="TX" n="c113a10"/>皆」，則「宗上有法及法」，亦已槪括於「凡」「皆」之內，非以已知成立未知，但
<lb ed="TX" n="c113a11"/>依已知戲論已知，故於宗可有「相符極成」過。在因明言若是所作，見彼無常，言「若
<lb ed="TX" n="c113a12"/>」、言「見」，故無斯過。三、由邏輯之演繹法旣多缺點，雖有歸納法爲彌補，二者
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c114a" n="c114a"/>
<lb ed="TX" n="c114a01"/>各立，未能連貫爲一，故於演繹法有不經實證之弊，於歸納法亦有不便推論之短。在
<lb ed="TX" n="c114a02"/>因明法，若是某某見彼某某如某某等之喩，則已連貫演繹、歸納爲一；有「如某某等
<lb ed="TX" n="c114a03"/>」爲實證，復有「若是某某見彼某某」以爲推論，二俱完足。旣可推其已知以成未知
<lb ed="TX" n="c114a04"/>，亦容廣驗未知以發新知。此三勝點，皆在因明之喩，故今附論及之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c114a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">八　爲他比量之第一分類</cb:mulu><head>八　爲他比量之第一分類</head>
<lb ed="TX" n="c114a06"/><p xml:id="pTX18pc114a0601">爲他令知之比量式，先從或立或破之用辭上，可分三類：一曰共比，是正立量；
<lb ed="TX" n="c114a07"/>二曰他比，是正破量；三曰自比，是立量中之救量，或破量中之設量，介於立破之間
<lb ed="TX" n="c114a08"/>。此三分類，由所用爲「有法」、「能別」、「因」及「喩依」之四單辭，極成或不
<lb ed="TX" n="c114a09"/>極成，有所簡而區別。極成、謂共許者，不極成、謂不共許者。此四單辭，本應共許
<lb ed="TX" n="c114a10"/>，乃可用爲構成不共許之總宗；復以共許因喩成立不共許總宗。爲共許故以共比爲
<lb ed="TX" n="c114a11"/>正立量。然在破量所用某辭，若唯他許而非自許，可用「汝執」爲簡別之。在救量或
<lb ed="TX" n="c114a12"/>設量所用某辭，若非他許而唯自許，可用自許爲簡別之。故於他比及自比中，亦可用
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c115a" n="c115a"/>
<lb ed="TX" n="c115a01"/>不極成之單辭也。然在正立量中，若唯取一分超俗間之共許辭，可用「勝義」而簡別
<lb ed="TX" n="c115a02"/>之。若唯取一分共許者爲共許辭，可用「極成」而簡別之。然亦爲立量中防難之救量
<lb ed="TX" n="c115a03"/>也。由此故成多式。茲擧數例爲證：</p>
<lb ed="TX" n="c115a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc115a0401"><p xml:id="pTX18pc115a0401">眞故極成色，不離眼識<note place="inline">宗</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c115a05"/><item xml:id="itemTX18pc115a0501"><p xml:id="pTX18pc115a0501">自許初三攝、眼所不攝故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c115a06"/><item xml:id="itemTX18pc115a0601"><p xml:id="pTX18pc115a0601">若是自許初三攝眼所不攝者見其不離眼識<note place="inline">同喩體</note>猶如眼識<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c115a07"/>
<lb ed="TX" n="c115a08"/><p xml:id="pTX18pc115a0801">此爲立量而兼救量之例。此中「色」是有法，「眼識」是法，「色不離眼識」是
<lb ed="TX" n="c115a09"/>「總宗」。色上「眞故」，明依勝義不依世俗。旣有此簡，可防俗間之難，以此所言
<lb ed="TX" n="c115a10"/>，非俗間所執離眼識而存在之色故。「極成」，明依大小乘所共許之一分色，不依小
<lb ed="TX" n="c115a11"/>乘不許之他方佛色等。旣有此簡，可防小乘之難，以此所言，非小乘所不許之他方佛
<lb ed="TX" n="c115a12"/>色等故。因上「自許」，明依大乘自許初三，初三卽眼界、色界、眼識界，於色界中
<lb ed="TX" n="c115a13"/>，簡非依「小乘所許佛有漏色」等。然大乘自許色界中，除他方佛色等，仍有爲小乘
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c116a" n="c116a"/>
<lb ed="TX" n="c116a01"/>共許之一分「餘色」，屬初三攝眼所不攝爲宗上有法之所有。旣有此簡，可防小乘之
<lb ed="TX" n="c116a02"/>難，遂於喩上亦以「自許」簡之。然因上亦可兼用「自許」與「極成」爲簡，如有例
<lb ed="TX" n="c116a03"/>云：</p>
<lb ed="TX" n="c116a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc116a0401"><p xml:id="pTX18pc116a0401">諸大乘經皆是佛說<note place="inline">宗</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c116a05"/><item xml:id="itemTX18pc116a0501"><p xml:id="pTX18pc116a0501">自許極成非佛語所不攝故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c116a06"/><item xml:id="itemTX18pc116a0601"><p xml:id="pTX18pc116a0601">若是自許極成非佛語不攝者，見是佛說<note place="inline">同喩體</note>如增壹等<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c116a07"/>
<lb ed="TX" n="c116a08"/><p xml:id="pTX18pc116a0801">此中因上「自許」、「極成」之簡別言，亦爲救小乘之妨難而設，故此皆爲兼救
<lb ed="TX" n="c116a09"/>量之立量。若純正之立量，如「聲是無常<note place="inline">宗</note>，所作性故<note place="inline">因</note>，若是所作、見彼無常，猶
<lb ed="TX" n="c116a10"/>如甁等<note place="inline">喩</note>」，所用單辭皆是極成，不須寄言爲簡別也。凡在破量，必須以他之矛，攻
<lb ed="TX" n="c116a11"/>他之盾，故皆以「汝執」言爲簡，明非「自許」。然因喩或用共許者亦可，共許卽含
<lb ed="TX" n="c116a12"/>有一分他許故。唯究以取「但他許者」爲要。而用辭上則「汝執」言，但寄宗上，卽
<lb ed="TX" n="c116a13"/>可連貫因喩，例云：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c117a" n="c117a"/>
<lb ed="TX" n="c117a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc117a0101"><p xml:id="pTX18pc117a0101">「汝所執」我應不隨身受苦樂等<note place="inline">宗</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c117a02"/><item xml:id="itemTX18pc117a0201"><p xml:id="pTX18pc117a0201">常遍故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c117a03"/><item xml:id="itemTX18pc117a0301"><p xml:id="pTX18pc117a0301">若是常遍應不隨身受苦樂等<note place="inline">同喩體</note>猶如虛空<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c117a04"/>
<lb ed="TX" n="c117a05"/><p xml:id="pTX18pc117a0501">「汝執」一言，雖寄宗上，可貫因喩。因上亦可言「汝許常遍故」，喩依上亦可
<lb ed="TX" n="c117a06"/>言「如汝所許之虛空等」。然亦有於因或喩上，複加「汝執」、「汝許」、「汝計」
<lb ed="TX" n="c117a07"/>等言以簡別者，例云：</p>
<lb ed="TX" n="c117a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc117a0801"><p xml:id="pTX18pc117a0801">汝明論聲應非常住<note place="inline">宗</note>許能詮故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c117a09"/><item xml:id="itemTX18pc117a0901"><p xml:id="pTX18pc117a0901">汝計我與身合無和合義<note place="inline">宗</note>無方分故<note place="inline">因</note>如汝所許色等諸德<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c117a10"/>
<lb ed="TX" n="c117a11"/><p xml:id="pTX18pc117a1101">「許能詮故」，卽於因上複加「汝許」爲簡之例。「如汝所許色等諸德」，卽於
<lb ed="TX" n="c117a12"/>喩上複加「汝許」爲簡之例。此皆純正破量。然或有加「我意」言簡──我意猶云自
<lb ed="TX" n="c117a13"/>許──，「設量」以先定其執而後破之者，則爲兼設量之破量。例云：</p>
<lb ed="TX" n="c117a14"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc117a1401"><p xml:id="pTX18pc117a1401">汝明論聲應非常住<note place="inline">宗</note></p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c118a" n="c118a"/>
<lb ed="TX" n="c118a01"/><item xml:id="itemTX18pc118a0101"><p xml:id="pTX18pc118a0101">我意汝應許是能詮聲故<note place="inline">因</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c118a02"/>
<lb ed="TX" n="c118a03"/><p xml:id="pTX18pc118a0301">如彼含義，許是能詮，而未明言是能詮者，則可用「我意汝應許是能詮聲故」以
<lb ed="TX" n="c118a04"/>規定其執，逼其承認爲「所許因」，助成破量。又破數論量云：</p>
<lb ed="TX" n="c118a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc118a0501"><p xml:id="pTX18pc118a0501">我意汝計眼等爲非積聚他用，然汝所計爲他用之眼等應爲積聚他用<note place="inline">宗</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c118a06"/><item xml:id="itemTX18pc118a0601"><p xml:id="pTX18pc118a0601">汝許積聚性故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c118a07"/><item xml:id="itemTX18pc118a0701"><p xml:id="pTX18pc118a0701">如汝所計爲眼等用之臥具等<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c118a08"/>
<lb ed="TX" n="c118a09"/><p xml:id="pTX18pc118a0901">又破勝論量云：</p>
<lb ed="TX" n="c118a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc118a1001"><p xml:id="pTX18pc118a1001">我意汝計有性作大有緣性，說非實非德非業，然汝所計非實非德非業之有性
<lb ed="TX" n="c118a11"/>應作非有緣性<note place="inline">宗</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c118a12"/><item xml:id="itemTX18pc118a1201"><p xml:id="pTX18pc118a1201">汝計有一實故，有德業故<note place="inline">因</note></p></item>
<lb ed="TX" n="c118a13"/><item xml:id="itemTX18pc118a1301"><p xml:id="pTX18pc118a1301">如汝所計之同異性<note place="inline">同喩依</note></p></item></list>
<lb ed="TX" n="c118a14"/>
<lb ed="TX" n="c118a15"/><p xml:id="pTX18pc118a1501">凡此兼設量之破量，皆因所須破除或用以爲破者，不在其「言陳」而在其「意許
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c119a" n="c119a"/>
<lb ed="TX" n="c119a01"/>」，故須用「我意」汝言之含義如何，揭出其「意許」而先定其執，然後破之；以從
<lb ed="TX" n="c119a02"/>其「言陳」上，殆無瑕可疵也。由此立宗，可開四式:</p>
<lb ed="TX" n="c119a03"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc119a0301">　　　　　　┌立法體…………………………………………………有法自相
<lb ed="TX" n="c119a04"/>　　　　立宗┤　　　┌言陳…………………………………………法自相
<lb ed="TX" n="c119a05"/>　　　　　　└立法義┤　　┌立法上差別義………………………法差別
<lb ed="TX" n="c119a06"/>　　　　　　　　　　└意許┤
<lb ed="TX" n="c119a07"/>　　　　　　　　　　　　　└立有法上差別義……………………有法差別</p>
<lb ed="TX" n="c119a08"/><p xml:id="pTX18pc119a0801">雖此種應用極不多，亦必備此一式乃全其用。綜上所論，爲他比量第一分類，分
<lb ed="TX" n="c119a09"/>列如左：</p>
<lb ed="TX" n="c119a10"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc119a1001">　　　　（卽能立）┌正立量…………辭皆極成，無須寄簡。
<lb ed="TX" n="c119a11"/>　　　　立　　　量┤
<lb ed="TX" n="c119a12"/>　　　　　　　　　└準正量…………於宗等上用「勝義」或「極成」簡之。
<lb ed="TX" n="c119a13"/>　　　　　　　　　　├─（兼救量之立量）
<lb ed="TX" n="c119a14"/>　　　　　　　　　┌救自量…………於宗等上用「自許」簡以助立量。
<lb ed="TX" n="c119a15"/>　　　　助　　　量┤
<lb ed="TX" n="c119a16"/>　　　　　　　　　└設他量…………於宗等上用「我意」簡以助破量。
<lb ed="TX" n="c119a17"/>　　　　（卽能破）　　　　　　　　（兼設量之破量）
<lb ed="TX" n="c119a18"/>　　　　破　　　量……………………於宗等上用「汝執」、「汝許」、「汝計」等簡之。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c120a" n="c120a"/>
<lb ed="TX" n="c120a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">九　爲他比量之第二分類</cb:mulu><head>九　爲他比量之第二分類</head>
<lb ed="TX" n="c120a02"/><p xml:id="pTX18pc120a0201">就用辭上，遮表立遣，別所詮法體之有無，是爲第二分類。大抵有體用於立量，
<lb ed="TX" n="c120a03"/>無體用於破量。就宗有體、無體，可成四式：</p>
<lb ed="TX" n="c120a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc120a0401">　　　　一、聲是無常………………有法之聲有體，能別無常表立┐
<lb ed="TX" n="c120a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　├有體宗
<lb ed="TX" n="c120a06"/>　　　　二、眼等識非異熟心………眼等識有體，非異熟心遮立─┘
<lb ed="TX" n="c120a07"/>　　　　　　（此但破量）
<lb ed="TX" n="c120a08"/>　　　　三、汝我有用應無常………外執之我無體，能別無常表立┐
<lb ed="TX" n="c120a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　├無體宗
<lb ed="TX" n="c120a10"/>　　　　四、眞性有爲是空…………眞性有爲無體，能別之空表遣┘</p>
<lb ed="TX" n="c120a11"/><p xml:id="pTX18pc120a1101">因順成宗，表立遮遣，所詮法體，亦判有無。然於因法，廣百論釋，分爲三類：
<lb ed="TX" n="c120a12"/>一、有體因，如所作等；二、無體因，非所作等；三、俱有體無體因，如所知性等。
<lb ed="TX" n="c120a13"/>由此乃成六式：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c121a" n="c121a"/>
<lb ed="TX" n="c121a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc121a0101"><p xml:id="pTX18pc121a0101">一、有體因成有體宗………………………如「所作性」成「聲無常」</p></item>
<lb ed="TX" n="c121a02"/><item xml:id="itemTX18pc121a0201"><p xml:id="pTX18pc121a0201">二、有體因成無體宗（此但破量）………如「有一實故」成「汝有應非有」</p></item>
<lb ed="TX" n="c121a03"/><item xml:id="itemTX18pc121a0301"><p xml:id="pTX18pc121a0301">三、無體因成有體宗………………………如聲論以「非所生故」成「聲是常」</p></item>
<lb ed="TX" n="c121a04"/><item xml:id="itemTX18pc121a0401"><p xml:id="pTX18pc121a0401">四、無體因成無體宗（亦但破量）………如「非有實等諸法攝故」成「汝執和合
<lb ed="TX" n="c121a05"/>定非實有」</p></item>
<lb ed="TX" n="c121a06"/><item xml:id="itemTX18pc121a0601"><p xml:id="pTX18pc121a0601">五、俱二因成有體宗………………………如「所知性故」成「聲不離識」</p></item>
<lb ed="TX" n="c121a07"/><item xml:id="itemTX18pc121a0701"><p xml:id="pTX18pc121a0701">六、俱二因成無體宗………………………如「所量性故」成「兔角不離識」</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c121a08"/><p xml:id="pTX18pc121a0801">同喩、異喩之對於宗，合立、離遣，所詮法體有無亦須順成。故有體宗，同喩亦
<lb ed="TX" n="c121a09"/>須有體，異喩可通有體無體有法無法；又無體宗，同喩亦須無體，異喩可通有體無體
<lb ed="TX" n="c121a10"/>有法無法。其例如下：</p>
<lb ed="TX" n="c121a11"/><p xml:id="pTX18pc121a1101">聲是無常，所作性故，同喩如甁，異喩如空。</p>
<lb ed="TX" n="c121a12"/><p xml:id="pTX18pc121a1201">同喩之甁有體，順成於有體宗；異喩之空，實空論者有體，無空論者無體，然皆
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c122a" n="c122a"/>
<lb ed="TX" n="c122a01"/>遣無常義，故有體無體皆得成離遣。</p>
<lb ed="TX" n="c122a02"/><p xml:id="pTX18pc122a0201">第一義中，彼內入等皆有自體；由起自他差別言說因故；譬如因長有短、長
<lb ed="TX" n="c122a03"/>爲短因。</p>
<lb ed="TX" n="c122a04"/><p xml:id="pTX18pc122a0401">此量般若燈論破云：第一義中短長無故，同喩不成。此出以無體同喩成有體宗過。</p>
<lb ed="TX" n="c122a05"/><p xml:id="pTX18pc122a0501">數論立「我是思」，不出同喩。</p>
<lb ed="TX" n="c122a06"/><p xml:id="pTX18pc122a0601">廣百論釋破云：「以其思相，唯在於我，不共餘相」，缺同喩法。此出同喩無法
<lb ed="TX" n="c122a07"/>，成缺喩過。</p>
<lb ed="TX" n="c122a08"/><p xml:id="pTX18pc122a0801">汝執和合句義定非實有；如畢竟無。</p>
<lb ed="TX" n="c122a09"/><p xml:id="pTX18pc122a0901">同喩之畢竟無、無體，順成於無體宗。此在破他之量應爾。</p>
<lb ed="TX" n="c122a10"/><p xml:id="pTX18pc122a1001">眞性有爲空，緣生故，如幻。無異喩法。</p>
<lb ed="TX" n="c122a11"/><p xml:id="pTX18pc122a1101">掌珍論自解云：「爲遮異品立異喩法，異品無故，遮義已成，是故不說」。故無
<lb ed="TX" n="c122a12"/>異喩法，不成缺支過。綜上所論，爲他比量第二分類。分列如左：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c123a" n="c123a"/>
<lb ed="TX" n="c123a01"/><p xml:id="pTX18pc123a0101"><figure><graphic url="../figures/TX/TX18pc123_01.gif"/></figure></p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c123a02"/>
<lb ed="TX" n="c123a03"/>
<lb ed="TX" n="c123a04"/>
<lb ed="TX" n="c123a05"/>
<lb ed="TX" n="c123a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十　爲他比量之構成</cb:mulu><head>十　爲他比量之構成</head>
<lb ed="TX" n="c123a07"/><p xml:id="pTX18pc123a0701">由上所言，可知爲他比量之構成式。凡在論壇對揚及立論傳世等，皆必具足三支
<lb ed="TX" n="c123a08"/>，及離三支諸過。缺支，又有缺支言、缺支體之過。言謂能詮之言，體謂所詮之法。
<lb ed="TX" n="c123a09"/>支言、支體兩俱無缺，爲他比量乃得構成。所構成者，於宗支又須具五條件如左枋，
<lb ed="TX" n="c123a10"/>違則不成：</p>
<lb ed="TX" n="c123a11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc123a1101"><p xml:id="pTX18pc123a1101">一、不悖世智；<note place="inline">但可用「勝義」以寄簡</note>。</p></item>
<lb ed="TX" n="c123a12"/><item xml:id="itemTX18pc123a1201"><p xml:id="pTX18pc123a1201">二、不悖立宗所依敎義；<note place="inline">但破他量，可用汝執等簡</note>。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c124a" n="c124a"/>
<lb ed="TX" n="c124a01"/><item xml:id="itemTX18pc124a0101"><p xml:id="pTX18pc124a0101">三、宗中之有法及能別爲言相順。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a02"/><item xml:id="itemTX18pc124a0201"><p xml:id="pTX18pc124a0201">四、有法及能別辭，皆屬極成；<note place="inline">但可用勝義、極成、自許等簡之</note>。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a03"/><item xml:id="itemTX18pc124a0301"><p xml:id="pTX18pc124a0301">五、不顧遍許等宗。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c124a04"/><p xml:id="pTX18pc124a0401">於因支亦須具下四條件，違則不成：</p>
<lb ed="TX" n="c124a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc124a0501"><p xml:id="pTX18pc124a0501">一、立敵俱許遍是宗法。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a06"/><item xml:id="itemTX18pc124a0601"><p xml:id="pTX18pc124a0601">二、因法自體俱許成就；<note place="inline">但可用自許、極成、汝執等簡之</note>。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a07"/><item xml:id="itemTX18pc124a0701"><p xml:id="pTX18pc124a0701">三、因體有無與宗相順；<note place="inline">於破他量或不相順</note>。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a08"/><item xml:id="itemTX18pc124a0801"><p xml:id="pTX18pc124a0801">四、同品定有，異品遍無。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c124a09"/><p xml:id="pTX18pc124a0901">於喩支中，亦須具三條件，違則不成：</p>
<lb ed="TX" n="c124a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc124a1001"><p xml:id="pTX18pc124a1001">一、同喩法宜有能立因、所立義，異喩法宜離能立因、所立義。</p></item>
<lb ed="TX" n="c124a11"/><item xml:id="itemTX18pc124a1101"><p xml:id="pTX18pc124a1101">二、同法喩顯因義言，宜先合能立而後所立；異法喩顯因義言，宜先離所立
<lb ed="TX" n="c124a12"/>而後離能立。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c125a" n="c125a"/>
<lb ed="TX" n="c125a01"/><item xml:id="itemTX18pc125a0101"><p xml:id="pTX18pc125a0101">三、同喩法體有無宜順宗體；異喩有無不拘。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c125a02"/><p xml:id="pTX18pc125a0201">三支言體無缺，於宗因喩具此十二條件，或能預作方便，言簡離過，則「爲他比
<lb ed="TX" n="c125a03"/>量」乃完全構成，可眞能立及眞能破。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c125a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十一　似爲他比量之過謬</cb:mulu><head>十一　似爲他比量之過謬</head>
<lb ed="TX" n="c125a05"/><p xml:id="pTX18pc125a0501">除去缺支言過──缺支體過，卽在宗等過中──，宗支違上五條件故，乃有九種
<lb ed="TX" n="c125a06"/>過謬：</p>
<lb ed="TX" n="c125a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc125a0701"><p xml:id="pTX18pc125a0701">一、違世智現知，曰現量相違過；<note place="inline">例</note>聲非所聞。</p></item>
<lb ed="TX" n="c125a08"/><item xml:id="itemTX18pc125a0801"><p xml:id="pTX18pc125a0801">二、違世智比知，曰比量相違過；<note place="inline">例</note>甁等是常。</p></item>
<lb ed="TX" n="c125a09"/><item xml:id="itemTX18pc125a0901"><p xml:id="pTX18pc125a0901">三、違世智共許，曰世間相違過；<note place="inline">例</note>懷兔非月。</p></item>
<lb ed="TX" n="c125a10"/><item xml:id="itemTX18pc125a1001"><p xml:id="pTX18pc125a1001">四、違立量言所依宗義，曰自敎相違過；<note place="inline">例</note>勝論師立聲是常。</p></item>
<lb ed="TX" n="c125a11"/><item xml:id="itemTX18pc125a1101"><p xml:id="pTX18pc125a1101">五、宗中之有法與能別爲言不順，曰自語相違過；<note place="inline">例</note>我母是石女。</p></item>
<lb ed="TX" n="c125a12"/><item xml:id="itemTX18pc125a1201"><p xml:id="pTX18pc125a1201">六、宗中能別辭不極成，曰能別不極成過；<note place="inline">例</note>佛徒對數論立聲壞滅。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c126a" n="c126a"/>
<lb ed="TX" n="c126a01"/><item xml:id="itemTX18pc126a0101"><p xml:id="pTX18pc126a0101">七、宗中有法辭不極成，曰有法不極成過；<note place="inline">例</note>數論對佛徒立我是思。</p></item>
<lb ed="TX" n="c126a02"/><item xml:id="itemTX18pc126a0201"><p xml:id="pTX18pc126a0201">八、能別辭、有法辭俱不極成，曰俱不極成過；<note place="inline">例</note>勝論對佛徒立我爲和合因
<lb ed="TX" n="c126a03"/>緣。</p></item>
<lb ed="TX" n="c126a04"/><item xml:id="itemTX18pc126a0401"><p xml:id="pTX18pc126a0401">九、總宗隨世遍許或隨他意，曰相符極成過；<note place="inline">例</note>聲是所聞。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c126a05"/><p xml:id="pTX18pc126a0501">此中八、九，亦缺宗過。因支違上四條件故，有十四過，又分三類：一、不成過
<lb ed="TX" n="c126a06"/>有四：</p>
<lb ed="TX" n="c126a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc126a0701"><p xml:id="pTX18pc126a0701">一、立敵兩俱不許因是宗法，曰兩俱不成過；<note place="inline">例</note>佛徒對聲論立聲無常宗，眼
<lb ed="TX" n="c126a08"/>所見故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c126a09"/><item xml:id="itemTX18pc126a0901"><p xml:id="pTX18pc126a0901">二、立敵隨一不許因是宗法，曰隨一不成過；<note place="inline">例</note>佛徒對聲顯論立聲無常宗，
<lb ed="TX" n="c126a10"/>所作性故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c126a11"/><item xml:id="itemTX18pc126a1101"><p xml:id="pTX18pc126a1101">三、因法自體疑似未定，曰猶預不成過；<note place="inline">例</note>立遠處有火宗，有煙霧等故因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c126a12"/><item xml:id="itemTX18pc126a1201"><p xml:id="pTX18pc126a1201">四、因有、宗無體不相順，曰所依不成過；<note place="inline">例</note>勝論對無空論立虛空是有宗，
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c127a" n="c127a"/>
<lb ed="TX" n="c127a01"/>德所依故爲因。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c127a02"/><p xml:id="pTX18pc127a0201">四不成過，皆從因法非遍是宗上有法之法而成過。犯因三相第一相者，皆同缺因
<lb ed="TX" n="c127a03"/>支過。二、不定過有六：</p>
<lb ed="TX" n="c127a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc127a0401"><p xml:id="pTX18pc127a0401">五、同異二品俱有此因，曰共不定過；<note place="inline">例</note>聲論對佛徒立聲是常宗，所量性故
<lb ed="TX" n="c127a05"/>爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c127a06"/><item xml:id="itemTX18pc127a0601"><p xml:id="pTX18pc127a0601">六、除有法外，於同異品俱無此因，曰不共不定過；<note place="inline">例</note>聲論對佛徒立聲常宗
<lb ed="TX" n="c127a07"/>，所聞性故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c127a08"/><item xml:id="itemTX18pc127a0801"><p xml:id="pTX18pc127a0801">七、同品分有，異品全有，曰同品一分轉異品遍轉過；<note place="inline">例</note>聲生論對勝論立聲
<lb ed="TX" n="c127a09"/>非勤勇無間所發宗，無常性故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c127a10"/><item xml:id="itemTX18pc127a1001"><p xml:id="pTX18pc127a1001">八、與前相反，曰同品遍轉異品一分轉過；<note place="inline">例</note>勝論對聲生論立聲是勤勇無間
<lb ed="TX" n="c127a11"/>所發宗，無常性故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c127a12"/><item xml:id="itemTX18pc127a1201"><p xml:id="pTX18pc127a1201">九、同品異品俱一分轉，曰俱品一分轉過；<note place="inline">例</note>聲論對勝論立聲常宗，無質礙
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c128a" n="c128a"/>
<lb ed="TX" n="c128a01"/>故爲因。</p></item>
<lb ed="TX" n="c128a02"/><item xml:id="itemTX18pc128a0201"><p xml:id="pTX18pc128a0201">十、因相雖具，然相違因亦具三相，使成猶預，曰相違決定過；<note place="inline">例</note>勝論對聲
<lb ed="TX" n="c128a03"/>生立聲是無常宗，所作性故爲因，如甁等爲同喩。聲生違其量，聲是常
<lb ed="TX" n="c128a04"/>宗，所聞性故爲因，如聲性喩。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c128a05"/><p xml:id="pTX18pc128a0501">六不定過，皆從因法非同品定有、異品遍無而成過，犯因三相第二第三相者。然
<lb ed="TX" n="c128a06"/>第六相違決定過，則以能引生相違宗之因，而亦成過。若佛徒對聲生論立，則不成過
<lb ed="TX" n="c128a07"/>，佛徒不許有所聞性之聲性故。三、相違過有四：</p>
<lb ed="TX" n="c128a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc128a0801"><p xml:id="pTX18pc128a0801">十一、反成相違宗，曰法自相相違過；<note place="inline">例</note>聲論立聲常宗，所作性故。此因成相
<lb ed="TX" n="c128a09"/>違宗，可違之云：聲是無常，所作性故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c128a10"/><item xml:id="itemTX18pc128a1001"><p xml:id="pTX18pc128a1001">十二、成法自相雖似無過，然能成「法差別」之相違宗，曰法差別相違過；<note place="inline">例</note>
<lb ed="TX" n="c128a11"/>數論對佛徒立眼等必爲他用宗，積聚性故爲因，如臥具等。數論在成「
<lb ed="TX" n="c128a12"/>必爲非積聚性他用」，然佛徒可違其量云：眼等必爲積聚他用，積聚性
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c129a" n="c129a"/>
<lb ed="TX" n="c129a01"/>故，如臥具等。</p></item>
<lb ed="TX" n="c129a02"/><item xml:id="itemTX18pc129a0201"><p xml:id="pTX18pc129a0201">十三、違害有法，遣彼自體，曰有法自相相違過；<note place="inline">例</note>勝論師對弟子立有性非實
<lb ed="TX" n="c129a03"/>德業宗，有實德業故爲因。此因違遣有法自體，佛徒曾設量云：汝之有
<lb ed="TX" n="c129a04"/>性應非有性，有汝實德業故，如汝之同異性。</p></item>
<lb ed="TX" n="c129a05"/><item xml:id="itemTX18pc129a0501"><p xml:id="pTX18pc129a0501">十四、因成於法雖似無過，然亦能成有法差別之相違宗，遂壞所立，曰有法差
<lb ed="TX" n="c129a06"/>別相違過；例前量之有法上有差別義，立者意在作「有」緣性，可違之
<lb ed="TX" n="c129a07"/>云：汝言有性應作「非有」緣性，有實德業故，如汝之同異性。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c129a08"/><p xml:id="pTX18pc129a0801">四相違過，總爲同品不轉、異品遍轉分轉之過，亦犯因三相之第二第三相者。喩
<lb ed="TX" n="c129a09"/>支違上三條件故，有十過謬。先出同喩五過：</p>
<lb ed="TX" n="c129a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc129a1001"><p xml:id="pTX18pc129a1001">一、喩上無能立法，曰能立不成過；<note place="inline">例</note>聲論對勝論立聲常宗，無質礙故因，
<lb ed="TX" n="c129a11"/>猶如極微喩。</p></item>
<lb ed="TX" n="c129a12"/><item xml:id="itemTX18pc129a1201"><p xml:id="pTX18pc129a1201">二、喩中無所立法，曰所立不成過；<note place="inline">例</note>前量改喩如覺。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c130a" n="c130a"/>
<lb ed="TX" n="c130a01"/><item xml:id="itemTX18pc130a0101"><p xml:id="pTX18pc130a0101">三、喩中能所立法俱無，曰俱不成過；<note place="inline">例</note>前量改喩如甁，曰有體俱不成；又
<lb ed="TX" n="c130a02"/>對無空論者改喩如空，曰無體俱不成。</p></item>
<lb ed="TX" n="c130a03"/><item xml:id="itemTX18pc130a0301"><p xml:id="pTX18pc130a0301">四、喩中雖有能所立法，而缺合言，曰無合過；<note place="inline">例</note>聲是無常，所作性故，喩
<lb ed="TX" n="c130a04"/>云如甁見所作性及無常性。</p></item>
<lb ed="TX" n="c130a05"/><item xml:id="itemTX18pc130a0501"><p xml:id="pTX18pc130a0501">五、喩上雖有合言而違次第，曰倒合過；<note place="inline">例</note>前量喩云：諸無常者皆是所作，
<lb ed="TX" n="c130a06"/>如甁。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c130a07"/><p xml:id="pTX18pc130a0701">正喩例云：「若所作性，見是無常，如甁」。此皆不爾，結成五過。次出異喩五
<lb ed="TX" n="c130a08"/>過：</p>
<lb ed="TX" n="c130a09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc130a0901"><p xml:id="pTX18pc130a0901">六、喩上有所立法，曰所立不遣過；<note place="inline">例</note>聲常，無質礙故，異喩如極微。</p></item>
<lb ed="TX" n="c130a10"/><item xml:id="itemTX18pc130a1001"><p xml:id="pTX18pc130a1001">七、喩上有能立法，曰能立不遣過；<note place="inline">例</note>前量異喩如業。</p></item>
<lb ed="TX" n="c130a11"/><item xml:id="itemTX18pc130a1101"><p xml:id="pTX18pc130a1101">八、喩於能所立法俱有，曰俱不遣過；<note place="inline">例</note>前量對有部異喩云如虛空。</p></item>
<lb ed="TX" n="c130a12"/><item xml:id="itemTX18pc130a1201"><p xml:id="pTX18pc130a1201">九、雖遣能所立法，無有離言，曰不離過；<note place="inline">例</note>前量異喩云：如甁見無常性有
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c131a" n="c131a"/>
<lb ed="TX" n="c131a01"/>質礙性。</p></item>
<lb ed="TX" n="c131a02"/><item xml:id="itemTX18pc131a0201"><p xml:id="pTX18pc131a0201">十、雖有離言而不次第，曰倒離過；<note place="inline">例</note>前量異喩：諸質礙者皆是無常，如
<lb ed="TX" n="c131a03"/>甁。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c131a04"/><p xml:id="pTX18pc131a0401">正喩例云：「若是無常，見非所作，如空」。此皆不爾，結成五過。綜上宗因喩
<lb ed="TX" n="c131a05"/>過，有三十三。並缺支過，在窺師之因明大疏，廣分「全分自他」，綺互複沓，演成
<lb ed="TX" n="c131a06"/>多過，茲不詳述。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c131a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十二　似能立與似能破</cb:mulu><head>十二　似能立與似能破</head>
<lb ed="TX" n="c131a08"/><p xml:id="pTX18pc131a0801">於佛陀因明學能立能破之式，旣經明晰，乃可觀察於似能立似能破量，以離似過
<lb ed="TX" n="c131a09"/>，及爲所破。能立之立量爲悟他以正，能破之破量爲破他之謬，皆爲對他令知正謬而
<lb ed="TX" n="c131a10"/>設。若所立非正，所破非謬，或對他而不善他宗及不當他機，其立量遂爲似能立。自
<lb ed="TX" n="c131a11"/>立不成，反被他破；其破量亦爲似能破，破他不成，反被他破。或缺支言成過，缺一
<lb ed="TX" n="c131a12"/>支之過有三種，於宗因喩隨缺一故。綺互缺二支過亦有三種，於宗因喩綺互隨缺二故。
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c132a" n="c132a"/>
<lb ed="TX" n="c132a01"/>在缺支言，不成「缺三有一」之過，以三俱缺，同默然無說故；旣默然無說，則無從
<lb ed="TX" n="c132a02"/>出其過故。故俱缺宗因喩三之一過，但指「缺支體」言，支體之缺，卽在宗等過中。且
<lb ed="TX" n="c132a03"/>宗因喩三支體俱缺者，其例難擧。故缺支過，唯存六種。於六種中隨犯缺一支過，卽
<lb ed="TX" n="c132a04"/>爲似能立破，反被他破。又能立量，違前宗因喩上十二條件，不善寄簡，犯前所言宗
<lb ed="TX" n="c132a05"/>支九過，因支不成四過，因支不定六過，因支相違四過，喩支十過，墮似能立。其能
<lb ed="TX" n="c132a06"/>破量，立量妄出他量缺支及宗過等六類之過，他實無過；及自犯於缺一支及宗過等六
<lb ed="TX" n="c132a07"/>類之過，墮似能破。天主入論之後，似能立、似能破諸過，以皆攝入缺支等六過類，
<lb ed="TX" n="c132a08"/>故唯以六過類顯其爲似。然足目正理論說二十四種墮負處，方便心論略爲二十，如實
<lb ed="TX" n="c132a09"/>論又加爲二十二種。陳那於因明正理門論中，據最極成，提其大綱，約爲十四相似過
<lb ed="TX" n="c132a10"/>類，皆顯出相似過實不成過，致反墮於似能破者。具如論說，須再尋研。然覈對之，
<lb ed="TX" n="c132a11"/>仍未若缺支等六過類之完密。故質言之，無論立自破他之量，若犯缺支及宗過等六類
<lb ed="TX" n="c132a12"/>過者，卽爲似能立及似能破也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c133a" n="c133a"/>
<lb ed="TX" n="c133a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十三　眞能立與眞能破</cb:mulu><head>十三　眞能立與眞能破</head>
<lb ed="TX" n="c133a02"/><p xml:id="pTX18pc133a0201">若能立自知正理悟他之立量，於宗因喩支言無缺，完備宗等十二條件；於所對他
<lb ed="TX" n="c133a03"/>善知他宗及機所宜，巧能寄言簡除諸過，於宗因等三十三過無一違犯，乃得成眞能立
<lb ed="TX" n="c133a04"/>。若奘師眞唯識量云：</p>
<lb ed="TX" n="c133a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc133a0501"><note place="inline">眞故極成</note>色不離眼識<note place="inline">宗</note></item>
<lb ed="TX" n="c133a06"/><item xml:id="itemTX18pc133a0601"><note place="inline">自許</note>初三攝眼所不攝故<note place="inline">因</note></item>
<lb ed="TX" n="c133a07"/><item xml:id="itemTX18pc133a0701">若自許初三攝眼所不攝者見其不離眼識<note place="inline">同喩體</note>如眼識<note place="inline">同喩依</note></item>
<lb ed="TX" n="c133a08"/><item xml:id="itemTX18pc133a0801">若離眼識見其非自許初三攝眼所不攝者<note place="inline">異喩體</note>如眼根<note place="inline">異喩依</note></item></list>
<lb ed="TX" n="c133a09"/><p xml:id="pTX18pc133a0901">若能破他量謬執、悟他之破量，自於支言無缺，亦於宗等三十三過無一違犯，而
<lb ed="TX" n="c133a10"/>善能出他所立量缺支、或宗過等，乃得成眞能破。此眞能破凡有六類：一、出缺支過
<lb ed="TX" n="c133a11"/>能破有六種；二、出宗支過能破有九種；三、出因不成過能破有四種；四、出因不定
<lb ed="TX" n="c133a12"/>過能破有六種；五、出因相違過能破有四種；六、出喩支過能破有十種。六類總有二
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c134a" n="c134a"/>
<lb ed="TX" n="c134a01"/>十九種能破。然能破法，但破他義，因明不以破他爲立，非破他義己義便成，故破他
<lb ed="TX" n="c134a02"/>量異於立量。但能破他，卽眞能破，由此能破乃有多式：</p>
<lb ed="TX" n="c134a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc134a0301"><p xml:id="pTX18pc134a0301">一、出量破，此有二式：甲、破量違他，用他許法汝執言簡，可成能破；<note place="inline">例</note>
<lb ed="TX" n="c134a04"/>汝執上帝應無，許非物故，如龜毛等。有法雖非自許共許之事，得成破
<lb ed="TX" n="c134a05"/>他，此亦名「違宗破」，能違彼立上帝是有宗故。乙、破量顯因不定相
<lb ed="TX" n="c134a06"/>違過者，自雖不定相違，亦成能破；<note place="inline">例</note>前因不定過中之相違決定，後出
<lb ed="TX" n="c134a07"/>破他爲勝，以破他量，但破他義，不在樹立自義。雖以不定相違未能成
<lb ed="TX" n="c134a08"/>立自義，然以不定相違已能達到破他目的，故在破他已成能立。此亦名
<lb ed="TX" n="c134a09"/>「同彼破」，使彼同墮於不定故。</p></item>
<lb ed="TX" n="c134a10"/><item xml:id="itemTX18pc134a1001"><p xml:id="pTX18pc134a1001">二、出過破，此有六類二十九種。全、分、自、他綺互，更成多式。不必出
<lb ed="TX" n="c134a11"/>量，但於他量審其所有缺支及宗等過，若能指出其一，他量卽破；<note place="inline">例</note>數
<lb ed="TX" n="c134a12"/>論立我是思，指出其缺同喩法過，卽破其量，成眞能破。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c135a" n="c135a"/>
<lb ed="TX" n="c135a01"/><item xml:id="itemTX18pc135a0101"><p xml:id="pTX18pc135a0101">三、襲擊破，蹈隙抵懈，突襲截擊，或指事而無言，或片言而破的，或反覆
<lb ed="TX" n="c135a02"/>縱奪，使「他所立義」進退失據。雖則自無所立，能令他義墮於所破，
<lb ed="TX" n="c135a03"/>卽成能破。</p></item>
<lb ed="TX" n="c135a04"/><item xml:id="itemTX18pc135a0401"><p xml:id="pTX18pc135a0401">四、關並破，設雙關語，使他任受一關，卽壞所立；<note place="inline">例</note>長爪梵志向釋迦立一
<lb ed="TX" n="c135a05"/>切法不受宗，釋迦詰云：「此語受否」？若受此語，則自壞其一切法不
<lb ed="TX" n="c135a06"/>受宗，已受此一語故；不受此語，則便自無所立宗語，更何論辯！於是
<lb ed="TX" n="c135a07"/>梵志默然而服。此一名「勝彼破」，使彼受有違宗之缺，不受有捨宗之
<lb ed="TX" n="c135a08"/>失故。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c135a09"/><p xml:id="pTX18pc135a0901">由此因明之法，能立爲艱，能破爲易。若不居能立之地位，而專爲能破之詰難，
<lb ed="TX" n="c135a10"/>雖不易於失敗，亦易流於詭辯。故凡他義被破之後，他人例得反詰之曰：非破他義，
<lb ed="TX" n="c135a11"/>己義便成；我義不然，汝義云何？於是能破之地位，不得不轉居能立，立其自義，任
<lb ed="TX" n="c135a12"/>他攻破。故曰：他量自破，自量他破，共量共破，必無可破乃得成眞能立。必眞能立
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c136a" n="c136a"/>
<lb ed="TX" n="c136a01"/>，然後所破皆眞能破。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c136a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十四　立破眞似刊定</cb:mulu><head>十四　立破眞似刊定</head>
<lb ed="TX" n="c136a03"/><p xml:id="pTX18pc136a0301">因明學立破眞似之法式，辨晰旣了，則於古今傳布之說，或在於立自義，或在於
<lb ed="TX" n="c136a04"/>破他義，皆可審其爲眞爲似，刊定孰是孰非，言其方隅，次第有七：</p>
<lb ed="TX" n="c136a05"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc136a0501"><p xml:id="pTX18pc136a0501">一、審其所言於三支完具否：若爲異式，演繹觀之。由此若見缺支言過，則
<lb ed="TX" n="c136a06"/>似非眞。支言無缺，再觀餘過。</p></item>
<lb ed="TX" n="c136a07"/><item xml:id="itemTX18pc136a0701"><p xml:id="pTX18pc136a0701">二、審其孰爲立敵所諍宗義何在：若所諍相符，則失其應諍，由此發見立宗
<lb ed="TX" n="c136a08"/>相符等過，則似非眞。宗義應立，再觀餘過。</p></item>
<lb ed="TX" n="c136a09"/><item xml:id="itemTX18pc136a0901"><p xml:id="pTX18pc136a0901">三、審其三支法體有無是否相順：由此若發見缺支體等過，則似非眞。支體
<lb ed="TX" n="c136a10"/>相順，再觀餘過。</p></item>
<lb ed="TX" n="c136a11"/><item xml:id="itemTX18pc136a1101"><p xml:id="pTX18pc136a1101">四、審其三支，或有言簡，是否得與立破相符，由此若見所破不極成，因不
<lb ed="TX" n="c136a12"/>成，缺同喩等過，則似非眞。無此諸過，再觀餘過。</p></item>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c137a" n="c137a"/>
<lb ed="TX" n="c137a01"/><item xml:id="itemTX18pc137a0101"><p xml:id="pTX18pc137a0101">五、再審宗支有無餘過：由此若見現量相違，所依不成等過，則似非眞。無
<lb ed="TX" n="c137a02"/>此諸過，再觀餘過。</p></item>
<lb ed="TX" n="c137a03"/><item xml:id="itemTX18pc137a0301"><p xml:id="pTX18pc137a0301">六、次審因支有無餘過：由此若見不定相違等過，則似非眞。無此諸過，再
<lb ed="TX" n="c137a04"/>觀餘過。</p></item>
<lb ed="TX" n="c137a05"/><item xml:id="itemTX18pc137a0501"><p xml:id="pTX18pc137a0501">七、後審喩支有無餘過，由此若見倒合不離等過，則似非眞。諸過都無，乃
<lb ed="TX" n="c137a06"/>眞能立能破。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c137a07"/><p xml:id="pTX18pc137a0701">依上七番審察，過無遁形。有過則似，無過則眞，由是得以總判三支，孰眞孰似
<lb ed="TX" n="c137a08"/>，究竟楷定。然三支上寄言簡別，所關殊大，眞能立破之量，往往因缺簡或簡言失當
<lb ed="TX" n="c137a09"/>致墮似比量者。勝軍立諸大乘經皆佛說宗，兩俱極成非佛語所不攝故因，致爲小乘一
<lb ed="TX" n="c137a10"/>切有部出因不定之過。得<name role="" type="person">玄奘</name>法師改兩俱極成爲自許極成，其過乃除。淸辨宗中觀立
<lb ed="TX" n="c137a11"/>眞性有爲空、緣生故、如幻一量，爲瑜伽宗出其多過。然若於眞性上更加自許言簡，
<lb ed="TX" n="c137a12"/>則離諸過。故諸簡言，殊有深用，否則專精之義，殆無從立。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c138a" n="c138a"/>
<lb ed="TX" n="c138a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">第五節　聞量與能知方法之評判</cb:mulu><head>第五節　聞量與能知方法之評判</head>
<lb ed="TX" n="c138a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　聞量槪說</cb:mulu><head>一　聞量槪說</head>
<lb ed="TX" n="c138a03"/><p xml:id="pTX18pc138a0301">瑜伽八十一云：『一文、二義。文是所依，義是能依，如是二種，總名一切所知
<lb ed="TX" n="c138a04"/>境界』。除依現實事理求知，更應依古今所傳文義以求知，故有聞量。量卽比量、現
<lb ed="TX" n="c138a05"/>量之量，指符事理之正知言。聞思古今學說言敎所詮事理，得成正知，謂之聞量。如
<lb ed="TX" n="c138a06"/>各宗敎各有其至敎量。陳那量論中雖廢至敎量，以就「正知」之種類言，至敎量之正
<lb ed="TX" n="c138a07"/>知，亦不出現量、比量之二種，故將至敎量分別攝入現量、比量中，不鼎足立至敎量
<lb ed="TX" n="c138a08"/>爲三耳，非棄除至敎量而不顧也。然今曰聞量，復與至敎量廣狹有殊。至敎量唯是各
<lb ed="TX" n="c138a09"/>宗派指其自所尊崇之敎典言，如佛敎之指大藏經，基督敎之指新舊約，回敎之指可蘭
<lb ed="TX" n="c138a10"/>經等，又科學家指科學者公認已經證實之公例等。今曰聞量，則遍指凡遺傳所聞學說
<lb ed="TX" n="c138a11"/>言敎，時無間於古今，人無間於此彼。據吾今可依現量比量所知現實事理而建立名言
<lb ed="TX" n="c138a12"/>，有能令他人得起正知者，卽可推比決知聞於古近他人所布名言，亦必有能令吾及餘
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c139a" n="c139a"/>
<lb ed="TX" n="c139a01"/>人得起正知者。復據吾今所言，間有乖違現實事理而不符現比正知者，卽可推比決知
<lb ed="TX" n="c139a02"/>聞於古近他人所布名言，亦有乖違現實而不符現比正知者。故應據現量及爲自爲他比
<lb ed="TX" n="c139a03"/>量，測以算學，考以聲明，觀察詳審，研覈判定，遣其偏妄，存其圓實，所存詮圓實
<lb ed="TX" n="c139a04"/>事理之言說，乃可依以勤求自悟，亦可用之令他得悟。故旣明前四節之能知方法後，
<lb ed="TX" n="c139a05"/>次當評判聞量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c139a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　四依四不依之標準</cb:mulu><head>二　四依四不依之標準</head>
<lb ed="TX" n="c139a07"/><p xml:id="pTX18pc139a0701">大牟尼嘗以四依四不依之言留贈後人，以爲審擇聞量標準，超越世間諸立說。
<lb ed="TX" n="c139a08"/>編書者偏執自言爲至敎量，致生後人依人依語不依法義而諍門戶之見。其純依現實
<lb ed="TX" n="c139a09"/>眞相之公平態度，眞足令人欽服無已！四依四不依者：一、依法不依人：法指能詮
<lb ed="TX" n="c139a10"/>名言，或復兼指所詮事理，或復兼指能知智識，所知境相。「法」言通故，表於左
<lb ed="TX" n="c139a11"/>枋：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c140a" n="c140a"/>
<lb ed="TX" n="c140a01"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc140a0101">　　　　　　　　　　┌能詮名言……………卽語┐
<lb ed="TX" n="c140a02"/>　　　　　┌所知境相┤　　　　　　　　　　　├了不了義
<lb ed="TX" n="c140a03"/>　　　　法┤　　　　└所詮事理……………卽義┘
<lb ed="TX" n="c140a04"/>　　　　　└能知智識……………卽現比量及量非量之分別識</p>
<lb ed="TX" n="c140a05"/><p xml:id="pTX18pc140a0501">依法爲總，依義、了義、及智爲別。依法不依人者：謂當以法定人，不當以人定
<lb ed="TX" n="c140a06"/>法。縱使其人行果淨善，然其所「言」無義、不了、不合正智，亦不當取。或使其人行
<lb ed="TX" n="c140a07"/>果穢惡，然其所「言」有義、明了、驗合正知，亦當聽取。高至佛言，低至童話，不
<lb ed="TX" n="c140a08"/>問何人所說，皆當持此標準以爲衡量，乃能正知現實眞相。云以法定人者，披擇片言
<lb ed="TX" n="c140a09"/>之善，雖童話中亦時有堪選者。然使所言多分堪取，則可定其人爲智人；遍觀所言，
<lb ed="TX" n="c140a10"/>除隨別機方便而說，全分堪取，則可定其人爲一切智人。一切智人所言，遂爲至人之
<lb ed="TX" n="c140a11"/>至敎量。吾人崇佛陀爲至人，崇佛陀言爲至敎量，乃由於此。異於聞爲誰之言故卽信
<lb ed="TX" n="c140a12"/>不信，此其卽信固爲盲信，其不信亦爲盲不信。以人定法，依人而不依法，正此所揀
<lb ed="TX" n="c140a13"/>。然有情之智幼稚者，恆不免斯咎也。由此世人多盲信盲不信，堅執難喩。故求正知
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c141a" n="c141a"/>
<lb ed="TX" n="c141a01"/>，應先去此盲執。又牟融理惑論謂：善言善行人之聖；不善言不善行者人之賊，善行
<lb ed="TX" n="c141a02"/>不善言人之寶，善言不善行人之師。善言善行，人法俱至，固爲最崇；善行不善言雖
<lb ed="TX" n="c141a03"/>可寶──若二乘聖人不能說法者，亦爲人天福田──，然其所言或無堪取；善言不善
<lb ed="TX" n="c141a04"/>行雖未爲至人，然其所言亦堪師法。依於後例，故羅什法師誡學徒云：吾如敝囊，然中
<lb ed="TX" n="c141a05"/>有金，但應取金，莫觀囊敝。又龍猛師亦說喩云：如黑夜行，遇敝惡人，執燈同行，
<lb ed="TX" n="c141a06"/>可依敝人取光前進，勿須違避。能知此依法不依人之例，遍觀所聞言義，可以無善法
<lb ed="TX" n="c141a07"/>而不取，得大自在；亦可無誰人之能障，得大解脫。極如古錐呵佛罵祖，亦不過欲學
<lb ed="TX" n="c141a08"/>徒依法不依人耳。二、依義不依語：「法」中分能詮之語，與所詮之義，凡語言多分
<lb ed="TX" n="c141a09"/>隨俗間之流行語而敷施者，雖刱新語以詮新義，旣成流布，卽多應用，覈其所詮，時
<lb ed="TX" n="c141a10"/>有歧異，故不應取單言片語，隨先所聞於何處者，封固堅執，謂於某名必爲某義，封
<lb ed="TX" n="c141a11"/>名取義。應觀「某名」在「某經論」中，前後諸多文句所關屬之義，其義應當若何，依
<lb ed="TX" n="c141a12"/>義定名。例若「眞如」一名，於法相唯識經論內，依名、相、分別、正智、眞如之五
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c142a" n="c142a"/>
<lb ed="TX" n="c142a01"/>法，但詮「所知現實眞相」之義；於起信等論中，以未詳五法分別故，乃總指諸雜染
<lb ed="TX" n="c142a02"/>法曰生滅，指諸淸淨法曰眞如，包括正智、眞如，統名「眞如」。眞如一名，詮「諸
<lb ed="TX" n="c142a03"/>淸淨法」義。諸不了斯例者，遂生紛諍。故應依義而不依語。三、依了義敎不依不了
<lb ed="TX" n="c142a04"/>義敎：合上能詮所詮，辨其了與不了。了義語謂顯義究竟明了之語，不了義語，義雖
<lb ed="TX" n="c142a05"/>究竟無過，語有不明了過。語不明了，義隨含混，易令他人生迷謬解。義語俱不了者
<lb ed="TX" n="c142a06"/>，更無論也。例起信論眞如一名，詮諸淸淨法義，語欠明了，遂多謬解。成唯識等於
<lb ed="TX" n="c142a07"/>眞如名，但詮無分別智所知法性，語義顯了，究竟決定。又如淸辯等說眞性一切皆空
<lb ed="TX" n="c142a08"/>，雖是遮詞，但皆空語混同表詞，易生空執，不如護法等說眞性非空不空。非空不空
<lb ed="TX" n="c142a09"/>，顯然唯是遮詞，雙遮空不空執，語義顯了，究竟決定。是故自悟悟他，爲求正知而
<lb ed="TX" n="c142a10"/>防謬解，應依了義言而不依不了義言。四、依智不依識：現量或眞現比量曰智，比量
<lb ed="TX" n="c142a11"/>或似現比量曰識。復次，超俗眞智曰智──卽眞現比量──，世間常識曰識──卽現
<lb ed="TX" n="c142a12"/>比量帶有迷謬之似現比量──。然此智之與識，重重隔別，茲表如左：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c143a" n="c143a"/>
<lb ed="TX" n="c143a01"/><p xml:id="pTX18pc143a0101"><figure><graphic url="../figures/TX/TX18pc143_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="TX" n="c143a02"/>
<lb ed="TX" n="c143a03"/>
<lb ed="TX" n="c143a04"/>
<lb ed="TX" n="c143a05"/>
<lb ed="TX" n="c143a06"/>
<lb ed="TX" n="c143a07"/>
<lb ed="TX" n="c143a08"/>
<lb ed="TX" n="c143a09"/><p xml:id="pTX18pc143a0901">俗情科學，正爲生物、人類。宗敎正爲人類、超人──天人──，旁及生物。哲學
<lb ed="TX" n="c143a10"/>正爲人類，旁及生物、超人。小乘正爲小聖，旁及人類、超人、大聖。大乘正爲大聖
<lb ed="TX" n="c143a11"/>佛陀，旁及小聖、超人、人類、生物。以生物情識，爲世間常識，人類理智，卽爲
<lb ed="TX" n="c143a12"/>超俗眞智，科學等皆有之，且唯科學爲其特色。故吾人轉識成智之進化，以科學爲基
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c144a" n="c144a"/>
<lb ed="TX" n="c144a01"/>礎。然以宗敎哲學上一分之超人靈智爲超俗眞智，則人類理智亦降爲世間常識。而進
<lb ed="TX" n="c144a02"/>以小聖偏智爲超俗眞智，則超人靈智亦降爲世間常識。再進以大聖分智爲超俗眞智，
<lb ed="TX" n="c144a03"/>則小聖偏智亦降爲世間常識。進至以佛陀圓智爲超俗眞智，則大聖分智亦降爲世間常
<lb ed="TX" n="c144a04"/>識。生物純識；佛陀純智；大聖、小聖，智中帶識；超人、人類，識中帶智，此其大
<lb ed="TX" n="c144a05"/>較之可言者。依智不依識者，卽吾人須進求「顯現證知」與「推比決知」，以驗所聞
<lb ed="TX" n="c144a06"/>言敎之符現實事理否，乃爲決定評判。未可憑其俗情常識以妄衡量。故終之以依智不
<lb ed="TX" n="c144a07"/>依識也。雖然，據吾人遍觀所聞語義──法──而測定人法，如諺云：「世間好語佛
<lb ed="TX" n="c144a08"/>說盡」。則佛陀爲至人，佛陀所言爲至敎量，亦其大較可言者也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c144a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　歷史之考證</cb:mulu><head>三　歷史之考證</head>
<lb ed="TX" n="c144a10"/><p xml:id="pTX18pc144a1001">吾人整理所聞言義，就依法不依人言，本不須爲歷史之考證。然爲以法定人起見
<lb ed="TX" n="c144a11"/>，旣不能不考尋某法是否爲某人之所說，某人之所說是否爲某法，則不能不爲歷史之
<lb ed="TX" n="c144a12"/>考證。故當依記載之聞量，驗以現存發見古器制之現量，參以人種民族語言文字，及
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c145a" n="c145a"/>
<lb ed="TX" n="c145a01"/>時代國土社會環境種種關係之比量，然後觀察其分位上應否能有此人，此人應否能有
<lb ed="TX" n="c145a02"/>此言，此言之思想上來源何在，此言在當世及其後曾發生何種影響與功罪。更加古記
<lb ed="TX" n="c145a03"/>載之詳稽博證，某種語言文字上，此言之所詮應爲何義，某種風俗習尙上，此人之所
<lb ed="TX" n="c145a04"/>言乃爲何事。於是茫昧而不明了之傳說，乃略有眉目，可爲論其世，察其言，而知其
<lb ed="TX" n="c145a05"/>爲人之基本。雖然，有因於自然界之環境關係者，如以氣候、地帶、物產而演成一區
<lb ed="TX" n="c145a06"/>之民俗，各營其特共之生活；有因於人群制之環境關係者，如以種族、階級、信仰而
<lb ed="TX" n="c145a07"/>演成一區之民習，各循其特共之軌轍；有因於時勢之轉機關係者，如以貧富、強弱、
<lb ed="TX" n="c145a08"/>安患而改換勤惰憂樂之民情；有因於天才之非常關係者，如以聖哲英豪而變化仁暴、
<lb ed="TX" n="c145a09"/>智愚、勇怯之民性。中人以下之言行，大抵以前三因而發生爲歷史退滯之跡象；中人
<lb ed="TX" n="c145a10"/>以上之言行，大抵以後一因而發生爲歷史進展之跡象。故觀歷史之進展，必以後一關
<lb ed="TX" n="c145a11"/>係爲主因，而前三因則僅爲其助緣。夫同一孔仲尼時代之中國，爲孔仲尼者僅孔仲尼
<lb ed="TX" n="c145a12"/>之一人；同一釋迦牟尼時代之印度，爲釋迦牟尼者僅爲釋迦牟尼之一人；同一亞里斯
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c146a" n="c146a"/>
<lb ed="TX" n="c146a01"/>陀德時代，爲亞里斯陀德者僅亞里斯陀德之一人。有孔子而有儒家之文化，有釋迦牟
<lb ed="TX" n="c146a02"/>尼而有佛敎之文化，有亞里斯陀德而有西洋哲學科學之文化。可知非常天才之關係，
<lb ed="TX" n="c146a03"/>爲文化進展之主因也。唯前三因，亦未嘗非輔成其人言行之助緣耳。如處於溫暖之地
<lb ed="TX" n="c146a04"/>帶，居於有憑藉之階級，適變於當時之機勢，皆有關係。然若略去其非常天才之主因
<lb ed="TX" n="c146a05"/>，必不能爲充分之說明也。古人之好爲歷史人物誇張者，固多迷謬，而近人之治史學
<lb ed="TX" n="c146a06"/>者，但索某人某文化之因於前三者之助緣，昧其主因，亦成偏缺。由是今人之愚者，
<lb ed="TX" n="c146a07"/>每不能逾於古之中人，而古之聖哲，亦不妨度越於今之智者也，以其爲非常天才故。
<lb ed="TX" n="c146a08"/>然解釋此非常天才之何以有，或原本宗族之遺傳，或推由敎育之修習，或歸爲環境之
<lb ed="TX" n="c146a09"/>關係，而此亦爲其助緣耳。然直抉其主因，旣無上神眞宰之特降，亦非無端突然而忽
<lb ed="TX" n="c146a10"/>至，蓋由「無始恆轉之一切種識」，積久修因之所致，於此遂至歷史學之問題深處。若
<lb ed="TX" n="c146a11"/>能以其果之閎偉，察其因之深廣，亦非甚難知者。後當廣論，今姑止此。由此小乘大
<lb ed="TX" n="c146a12"/>乘之俱源於釋迦所說，可無疑也。結集之歷次增減，宜傳──譯釋闡發等──之遞時
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c147a" n="c147a"/>
<lb ed="TX" n="c147a01"/>盛衰，復有前說四因之迭相更替而推演，或爲退滯，或成進展，爲歷史之考證者，勿
<lb ed="TX" n="c147a02"/>執一曲以槪其大全，詳細觀察，審求其故，庶能得其眞相。爲佛陀學之歷史考證應如
<lb ed="TX" n="c147a03"/>此，爲餘學之歷史考證亦應如此！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c147a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　法印之楷定</cb:mulu><head>四　法印之楷定</head>
<lb ed="TX" n="c147a05"/><p xml:id="pTX18pc147a0501">言法印者，所求得某文化「能詮所詮之綱宗」也。握厥綱宗以觀某文化之言義，
<lb ed="TX" n="c147a06"/>如絜繩而網目齊張，如振領而衣紋皆直；刪落其無關者，統括其有關者，內容則條分
<lb ed="TX" n="c147a07"/>而縷析，外延則此明而彼辨，是非眞似，擧無遁形。佛所說義，雖復無量，古師嘗槪
<lb ed="TX" n="c147a08"/>括爲三乘共通之三法印，大乘別有一不共之法印，則「諸法唯識」也──或法界諸
<lb ed="TX" n="c147a09"/>法唯心說──。三法印者：一、諸行無常印：有情、無情，一切因果生滅相續，依
<lb ed="TX" n="c147a10"/>此而說；今廣其義曰：無始恆轉論，或無常眞常觀。二、諸法無我印：有爲、無爲，
<lb ed="TX" n="c147a11"/>一切緣顯幻事空理，依此而說；今廣其義曰：無性緣成論，或無我眞我無性眞性觀。
<lb ed="TX" n="c147a12"/>三、涅槃寂靜印：有得、無得，一切究竟顯了眞相，依此而說；今廣其義曰：無相眞
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c148a" n="c148a"/>
<lb ed="TX" n="c148a01"/>如論，或無相實相觀。大乘不共之諸法唯識印，則種現熏起之宏紐，染淨轉依之總根
<lb ed="TX" n="c148a02"/>也。今廣其義曰：無元心樞論，或現識熏持法種觀。持此四法印，以觀佛陀之言義，
<lb ed="TX" n="c148a03"/>則綸貫無遺矣。符此四法印之楷定，則是佛法，違此四法印之楷定，則非佛法，判然
<lb ed="TX" n="c148a04"/>可分，無容假借。他若諸受皆苦、或有漏皆苦觀，身皆不淨、或有漏不淨觀，則由一
<lb ed="TX" n="c148a05"/>分無常無我觀所派生，用之對治貪癡等煩惱者，非普遍之眞理。名、相、分別、正智
<lb ed="TX" n="c148a06"/>、眞如五法，則名、相、分別，非佛法之所專有；遍計所執等之三性，則遍計所執非
<lb ed="TX" n="c148a07"/>佛法，爲佛法之所破；依他起、圓成實，雖卽佛法俗眞二諦，俗諦亦通世間之說，故
<lb ed="TX" n="c148a08"/>皆非佛法之法印。唯佛法有此刊定是佛法非佛法之法印，故異生情愛之魔說──俗情
<lb ed="TX" n="c148a09"/>科學等──，與外道神我之梵說──宗敎哲學等──，皆不能亂而莫不能化也。其餘
<lb ed="TX" n="c148a10"/>一一文化之所言義，若能尋得其「綱宗」之所在，規定其內容，楷別其外延，則皆可
<lb ed="TX" n="c148a11"/>審知其底蘊。選擇取捨，分別收破，攝而化之，莫能踰也；析而揀之，莫能濫也。於
<lb ed="TX" n="c148a12"/>是乃能評判一切所聞言義。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c149a" n="c149a"/>
<lb ed="TX" n="c149a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">五　佛陀學之內容</cb:mulu><head>五　佛陀學之內容</head>
<lb ed="TX" n="c149a02"/><p xml:id="pTX18pc149a0201">瑜伽攝釋分中，以經體之文義，經釋之法要──十二分敎等──、等起、義相、
<lb ed="TX" n="c149a03"/>釋難、次第之五重，合爲師說、衆聽三事；加略廣讚佛及顯學勝利，以開示佛陀學內
<lb ed="TX" n="c149a04"/>容。攝異門分，則以白品之佛及弟子所說所行法，黑品之生死煩惱等，顯其內容。攝
<lb ed="TX" n="c149a05"/>事分中，則攝之爲三事：一、素呾纜事──經藏，二、毗奈耶事──律藏，三、摩呾
<lb ed="TX" n="c149a06"/>理迦事──論藏。經藏又分爲行、處、緣起、食、諦、界、菩提分法之七。列之如
<lb ed="TX" n="c149a07"/>左：</p>
<lb ed="TX" n="c149a08"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc149a0801">　　　　　　　　　　┌─行事
<lb ed="TX" n="c149a09"/>　　　　素呾纜事──┤
<lb ed="TX" n="c149a10"/>　　　　　　　　　　├─處事
<lb ed="TX" n="c149a11"/>　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c149a12"/>　　　　　　　　　　├─緣起事
<lb ed="TX" n="c149a13"/>　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c149a14"/>　　　　毗奈耶事──┼─食事
<lb ed="TX" n="c149a15"/>　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c149a16"/>　　　　　　　　　　├─諦事
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c150a" n="c150a"/>
<lb ed="TX" n="c150a01"/>　　　　　　　　　　│
<lb ed="TX" n="c150a02"/>　　　　　　　　　　├─界事
<lb ed="TX" n="c150a03"/>　　　　摩呾理迦事─┤
<lb ed="TX" n="c150a04"/>　　　　　　　　　　└─菩提分法事</p>
<lb ed="TX" n="c150a05"/><p xml:id="pTX18pc150a0501">三總、七別，共爲十事。然依雜阿笈摩及攝事分，可總攝爲三相、四分、十誦、
<lb ed="TX" n="c150a06"/>九所知事。</p>
<lb ed="TX" n="c150a07"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc150a0701">　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　（十誦）
<lb ed="TX" n="c150a08"/>　　　　（三相）　　　（四分）　　　　　　（九所知事）　┌佛所說誦
<lb ed="TX" n="c150a09"/>　　　　能說相…………佛及弟子所說分………說者事…………┤
<lb ed="TX" n="c150a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　└弟子所說誦
<lb ed="TX" n="c150a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　┌有情事……………五取蘊誦
<lb ed="TX" n="c150a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　│受用事……………六處誦
<lb ed="TX" n="c150a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　│生起事……………緣起誦
<lb ed="TX" n="c150a14"/>　　　　　　　　　　　┌五取蘊等相應分……┤安住事……………食誦
<lb ed="TX" n="c150a15"/>　　　　　所說相………┤　　　　　　　　　│染淨事……………諦誦
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c151a" n="c151a"/>
<lb ed="TX" n="c151a01"/>　　　　　　　　　　　│　　　　　　　　　└差別事……………界誦
<lb ed="TX" n="c151a02"/>　　　　　　　　　　　└菩提分法分……………所說事……………念住等誦
<lb ed="TX" n="c151a03"/>　　　　　爲說相…………結集分…………………會衆事……………八衆誦</p>
<lb ed="TX" n="c151a04"/><p xml:id="pTX18pc151a0401">如是三相、四分、九所知事、十誦，總明佛陀學之內容，亦爲總攝三寶。說者中
<lb ed="TX" n="c151a05"/>之佛爲佛寶，說者中之弟子及會衆中之八衆爲僧寶，所說相中之七事、七誦爲法寶。
<lb ed="TX" n="c151a06"/>有情、受用、生起、安住之四爲雜染事。染淨、差別之二爲雜染淸淨共通事。菩提分
<lb ed="TX" n="c151a07"/>法爲淸淨事。佛所說法，不出於此三事。八衆則瑜伽說爲苾芻衆，苾芻尼衆，鄔波索
<lb ed="TX" n="c151a08"/>迦衆，鄔波索夷衆，刹帝利衆（各國之國民衆），婆羅門衆（各敎之敎徒衆），四天
<lb ed="TX" n="c151a09"/>王衆天衆，<name role="" type="person">忉利天</name>等天衆（以<name role="" type="person">忉利天</name>等其以上諸天）。前二爲僧，後六非僧。前四爲
<lb ed="TX" n="c151a10"/>已受佛戒之弟子，後四爲未受佛戒之聽衆。前六爲人，後二爲天。前七總攝人非人等
<lb ed="TX" n="c151a11"/>──四天王衆，亦攝神生、旁生、餘生等，擁護佛之八部衆，亦攝在此也──，後一
<lb ed="TX" n="c151a12"/>純爲天衆。佛及弟子爲之說法而敎化者，都攝在此八衆中故。如此佛法僧三寶，總爲
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c152a" n="c152a"/>
<lb ed="TX" n="c152a01"/>佛學之內容。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c152a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">六　所聞言義之揀判</cb:mulu><head>六　所聞言義之揀判</head>
<lb ed="TX" n="c152a03"/><p xml:id="pTX18pc152a0301">往者、智光論師──據西域記：智光乃戒賢之弟子──等，宗般若，爲一切法
<lb ed="TX" n="c152a04"/>有時，境空心有時，一切法空時之三時判。戒賢論師等，宗深密，爲有時，空時，
<lb ed="TX" n="c152a05"/>非空有時之三時及八宗判──小乘六宗大乘二宗。天台宗法華，爲五時、四敎判。
<lb ed="TX" n="c152a06"/>賢首宗華嚴，爲五敎、十宗判。或判大小，或判半滿，或唱一音無所分判。要皆就
<lb ed="TX" n="c152a07"/>佛說評判者。嘉祥三論玄義，爲外內小大之分判。慧苑以四敎、判「佛法外之說」爲
<lb ed="TX" n="c152a08"/>「迷眞異執」。空海以十住心，判「世間共法」爲「異生羝羊」、「愚童持齋」、「
<lb ed="TX" n="c152a09"/>嬰兒無畏」三心。則皆就佛說世說而遍評判者。今此聞量評判，不限佛說，亦當就佛
<lb ed="TX" n="c152a10"/>說世說而均判。但今所聞一切言義，量異昔時，故評判之標準亦應不同。今先列表，
<lb ed="TX" n="c152a11"/>再分解之。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c153a" n="c153a"/>
<lb ed="TX" n="c153a01"/><p xml:id="pTX18pc153a0101"><figure><graphic url="../figures/TX/TX18pc153_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="TX" n="c153a02"/>
<lb ed="TX" n="c153a03"/>
<lb ed="TX" n="c153a04"/>
<lb ed="TX" n="c153a05"/>
<lb ed="TX" n="c153a06"/>
<lb ed="TX" n="c153a07"/>
<lb ed="TX" n="c153a08"/>
<lb ed="TX" n="c153a09"/><p xml:id="pTX18pc153a0901">傳說爲情識法，乃未經理知等訓練之直覺等，憑其官感情欲意識，有所知覺想像
<lb ed="TX" n="c153a10"/>之言說也。其雜有科學等成分者，亦旁通於理智法。科學哲學，皆以理知法爲主幹。
<lb ed="TX" n="c153a11"/>然科學旁通於致富圖強等情識法，而哲學每推到宗敎之最高點，故亦旁通於靜慮法。
<lb ed="TX" n="c153a12"/>孔、老及勝論、數論等，則宗敎而哲學、哲學而宗敎者。耶、回、梵等宗敎，雖淺深
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c154a" n="c154a"/>
<lb ed="TX" n="c154a01"/>不一，而要皆以近於靜慮之靈感等爲主者，故屬於靜慮法；然亦旁通理知以爲說明。
<lb ed="TX" n="c154a02"/>其低等者，且每流於情識。凡此皆爲「世說」。昔嘗謂之「人間兩般文化」，甲種爲
<lb ed="TX" n="c154a03"/>宗敎及人生哲學，乙種爲科學及自然哲學，撮爲二表如下：</p>
<lb ed="TX" n="c154a04"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc154a0401">　　　　　　　　　　　　┌理知上在離言契性
<lb ed="TX" n="c154a05"/>　　　　　　　　　　┌甲┤行爲上在克己崇仁
<lb ed="TX" n="c154a06"/>　　　　　　　　　　│　└信向上在融跡同本
<lb ed="TX" n="c154a07"/>　　　　人間兩般文化┤
<lb ed="TX" n="c154a08"/>　　　　　　　　　　│　┌理知上在藉相求知
<lb ed="TX" n="c154a09"/>　　　　　　　　　　└乙┤行爲上在縱我制物
<lb ed="TX" n="c154a10"/>　　　　　　　　　　　　└信向上在取形棄神
<lb ed="TX" n="c154a11"/>　　　　　　　　　　　　┌甲……實事……善體……存性
<lb ed="TX" n="c154a12"/>　　　　　　　　　　┌利┤
<lb ed="TX" n="c154a13"/>　　　　　　　　　　│　└乙……虛理……利用……厚生
<lb ed="TX" n="c154a14"/>　　　　人間兩般文化┤
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c155a" n="c155a"/>
<lb ed="TX" n="c155a01"/>　　　　　　　　　　│　┌甲……妖怪……苟惰……沉迷
<lb ed="TX" n="c155a02"/>　　　　　　　　　　└弊┤
<lb ed="TX" n="c155a03"/>　　　　　　　　　　　　└乙……封蔽……憤爭……失望</p>
<lb ed="TX" n="c155a04"/><p xml:id="pTX18pc155a0401">由其弊而揀之，判非佛法，無得而濫之者。佛陀之學，爲淨智法。小乘爲出離煩
<lb ed="TX" n="c155a05"/>惱障之淨智法，餘大乘敎皆爲出離煩惱障所知障之淨智法。然其自度度他之聞思修方
<lb ed="TX" n="c155a06"/>便，亦依據及施設理知靜慮之法。</p>
<lb ed="TX" n="c155a07"/><p xml:id="pTX18pc155a0701">佛法與世說別，嘗說四條：一、來源有聖心凡識之別；二、施設有應機隨執之別
<lb ed="TX" n="c155a08"/>；三、法體有有漏無漏之別；四、法用有著言離言之別。或說無漏有漏，現證推度，
<lb ed="TX" n="c155a09"/>究竟不究竟之三別。茲但言其大槪，不遑詳也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c155a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">七　所聞言義之攝判</cb:mulu><head>七　所聞言義之攝判</head>
<lb ed="TX" n="c155a11"/><p xml:id="pTX18pc155a1101">欲於佛法之統攝中，以判別世界各學說，昔者嘗製一表如下：</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c156a" n="c156a"/>
<lb ed="TX" n="c156a01"/><p xml:id="pTX18pc156a0101"><figure><graphic url="../figures/TX/TX18pc156_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="TX" n="c156a02"/>
<lb ed="TX" n="c156a03"/>
<lb ed="TX" n="c156a04"/>
<lb ed="TX" n="c156a05"/>
<lb ed="TX" n="c156a06"/>
<lb ed="TX" n="c156a07"/>
<lb ed="TX" n="c156a08"/>
<lb ed="TX" n="c156a09"/>
<lb ed="TX" n="c156a10"/>
<lb ed="TX" n="c156a11"/><p xml:id="pTX18pc156a1101">宇宙卽「法界」也。幻化與眞如，爲法界之二面；幻化卽眞，眞如卽幻化也。然
<lb ed="TX" n="c156a12"/>眞如不可說，心言絕故。可說者，卽爲幻化之一面。可說之幻化中，分爲「實事」與
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c157a" n="c157a"/>
<lb ed="TX" n="c157a01"/>假理之二幹。假理乃貫通於實事上所附現之虛分位，大乘百法中謂之心不相應行分位
<lb ed="TX" n="c157a02"/>假法，故卽知識論、聲明、算學、因明等方法。實事指「有實力用」者，亦分二幹：
<lb ed="TX" n="c157a03"/>「心」卽八識心法及諸心所有法；色卽五塵、五根及法處所攝色。細別之雖亦通假實，
<lb ed="TX" n="c157a04"/>而大類則皆爲實法。色、理集現，爲研究之對象，則爲天體、地質等物；說明之，卽
<lb ed="TX" n="c157a05"/>天體、天文、地質、地理學等。由「物」而研「物素」之「色」，色由心變，亦通心
<lb ed="TX" n="c157a06"/>力，則爲物理之力學，與物化之質學等。「物」之直接及「心力關係」而有生命現象
<lb ed="TX" n="c157a07"/>者，爲植物。「物」之由心、色、理集現者，爲「動物」。「動物」與「心」之間，
<lb ed="TX" n="c157a08"/>乃有「心理學」研究之對象。動物中較爲優勝者，則爲人類。合植物、動物、人類，
<lb ed="TX" n="c157a09"/>爲生物學研究之對象，包有植物學、動物學、及生理學、形態學等。專在人類，一方
<lb ed="TX" n="c157a10"/>有人類學、人種學、歷史學等；一方則有社會學、宗敎學、知識論等。在此一方，又
<lb ed="TX" n="c157a11"/>可由人而達於「超人」、「超超人」。人類原爲動物，亦可進於超人，故人類居於動
<lb ed="TX" n="c157a12"/>物與超人之間。在「社會學」、「宗敎」、「知識論」之三者，各有三種階級。中人
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c158a" n="c158a"/>
<lb ed="TX" n="c158a01"/>以下，近於動物之人，其社會，則以「貨利」──或食色──爲中心，乃爲經濟學研
<lb ed="TX" n="c158a02"/>究之對象；其宗敎，則爲「拜物爲神」之多神宗敎；其知識，則爲隨感官情欲意識而
<lb ed="TX" n="c158a03"/>知覺想像之直覺情識，亦能產生美學、文學、及相似之哲學，若今之Communism是。中
<lb ed="TX" n="c158a04"/>人正爲人類之人，其社會，則以「政權」爲中心，乃爲法政學研究之對象；其宗敎，則爲
<lb ed="TX" n="c158a05"/>「拜天爲神」之一神宗敎──耶回等敎──；其知識，則爲以算學、論理學等訓練意
<lb ed="TX" n="c158a06"/>識察驗物象之理知，直接產生者爲科學，間接亦能產生改進之哲學、文學、美學、宗
<lb ed="TX" n="c158a07"/>敎等。一神敎之拜天爲神，本出於「相似哲學」之理知對象──非官感覺知之情識對
<lb ed="TX" n="c158a08"/>象──。然科學理知進步之結果，亦能推破於一神敎，以漸知唯是「內心靜慮之經驗
<lb ed="TX" n="c158a09"/>」──如詹姆士等之所說──，無別超宇宙外之一神故。猶「相似哲學」之進步，亦
<lb ed="TX" n="c158a10"/>能推破「拜物爲神」之多神而進拜於天神也。中人以上，近於超人之人，其社會，則
<lb ed="TX" n="c158a11"/>以「善德」爲中心，乃爲倫理學研究之對象──若孔子所謂道之以德齊之以禮者──
<lb ed="TX" n="c158a12"/>；其宗敎，則爲「卽人是神」之汛神宗敎，若儒家道家所說「聖人」、「神人」及人
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c159a" n="c159a"/>
<lb ed="TX" n="c159a01"/>皆可以爲堯舜等，卽爲崇拜之對象。且所謂賢希聖，聖希天，而「聖人」亦卽是「
<lb ed="TX" n="c159a02"/>天神」。人皆可爲，人皆可由困學勉強而致，自信自成，不須別爲崇拜一天神也。其
<lb ed="TX" n="c159a03"/>知識，則爲經「理知訓練」、「善德踐修」後，「心意和平統一」之靜慮；直接產生
<lb ed="TX" n="c159a04"/>者，爲禪學──禪那卽靜慮，靜慮卽「心意和平統一中之精思妙慮」──，亦卽儒書
<lb ed="TX" n="c159a05"/>「知止而后有定，定而后能靜，靜而后能安，安而后能慮，慮而后能得」之總名──
<lb ed="TX" n="c159a06"/>。孔、孟、荀、莊等，皆說有靜慮之學。印度瑜伽、耆那各派，尤注重之。間接亦能
<lb ed="TX" n="c159a07"/>產生及改進美學、文學、哲學、科學等。經「理知」、「善德」、「靜慮」之訓練，以加
<lb ed="TX" n="c159a08"/>無漏淨敎熏發無漏淨種而起現行，成超超人。其社會，則爲淸淨和合衆，卽律宗學
<lb ed="TX" n="c159a09"/>所研究之對象。其敎卽爲佛敎。其知識，則爲離煩惱障或離二障之淨智。直接產生者
<lb ed="TX" n="c159a10"/>，爲大乘之禪宗學，爲無漏之禪學。展轉增上爲眞言淨土學，乃無漏之美學。爲華嚴
<lb ed="TX" n="c159a11"/>天台學，乃無漏之文學。爲法性空慧學，乃無漏之哲學。爲法相唯識學，乃無漏之科
<lb ed="TX" n="c159a12"/>學。由此可見佛陀所說之法，可以含攝人間一切言義，而於佛法中各予以相當位置，
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c160a" n="c160a"/>
<lb ed="TX" n="c160a01"/>有條而不紊也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_c160001" n="c160001"/></p>
<lb ed="TX" n="c160a02"/><p xml:id="pTX18pc160a0201">宗敎哲學之於知也，其依根覺印象及所傳聞，不異俗情，但稍能應用比量以判擇
<lb ed="TX" n="c160a03"/>傳聞，及改進根覺等──靜慮學──，然亦爲較進步之似現比量耳。近世依科學之
<lb ed="TX" n="c160a04"/>哲學，漸有正比量智，科學極重依根覺親驗印象之現量，亦注重應用考證以判擇傳
<lb ed="TX" n="c160a05"/>聞之說，尤極注重應用邏輯以構成於正比量之理知──如關係公式之知識──。且能
<lb ed="TX" n="c160a06"/>憑所發明之公式等，創造望遠鏡、顯微鏡、析光鏡、透礙鏡、擴音器、及天文化學
<lb ed="TX" n="c160a07"/>各儀器等，廓增根覺親驗之境，都入算學測量文語傳述之內，重重改正，重重進步。
<lb ed="TX" n="c160a08"/>故論世間求知方法，科學比較優良。然於根覺本身──六根八識──尙無改進之道
<lb ed="TX" n="c160a09"/>。復不知宗敎哲學中之靜慮學，雖有迷謬猶待除擇，然「靜慮學」實爲改進「根覺
<lb ed="TX" n="c160a10"/>本身」之術。若能依正理智，親驗其事而去其迷謬者，卽能改進根覺本身，引生淨
<lb ed="TX" n="c160a11"/>智，擴充且明證現量之實境，達到能正知現實之目的。於此乃爲佛學之事，亦爲進步
<lb ed="TX" n="c160a12"/>之廣義科學也。近人稱佛陀學爲科學之哲學宗敎，其言諒已，而要非虛心求學不爲
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c161a" n="c161a"/>
<lb ed="TX" n="c161a01"/>功。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c161a02"/>
<lb ed="TX" n="c161a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">八　能知方法之評判</cb:mulu><head>八　能知方法之評判</head>
<lb ed="TX" n="c161a04"/><p xml:id="pTX18pc161a0401">上言現實之能知方法凡五種：一、爲自求知之現比量，此於近世爲哲學之知識論
<lb ed="TX" n="c161a05"/>，與科學之邏輯學之一分。二、測量工具之算學。三、傳述工具之聲明，此於近世爲
<lb ed="TX" n="c161a06"/>語言文字學。四、爲他令知之因明學，此於近世亦爲邏輯學之一分。五、爲以評判態
<lb ed="TX" n="c161a07"/>度擇取於所聞言義，則凡師友講談，圖書閱覽，皆可爲求知方法之一事。言厥途程，
<lb ed="TX" n="c161a08"/>則在彼根覺親切印象經驗之現量，應用測量傳述之算術與語文，並據因明學之法式，
<lb ed="TX" n="c161a09"/>評判聞見於師友圖書之學說，構成符事理之正比量智，重重改正幼稚之現量爲進步現
<lb ed="TX" n="c161a10"/>量。於是迷謬之情漸伏馴至於斷，發生眞現量智，乃能洞見現實眞相；施設正比量智
<lb ed="TX" n="c161a11"/>，乃能說明現實眞相。俗情之於知也，但依根覺印象及所傳聞，爲胡亂構思想像之似
<lb ed="TX" n="c161a12"/>現比量。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c162a" n="c162a"/>
<lb ed="TX" n="c162a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">九　求學之目的</cb:mulu><head>九　求學之目的</head>
<lb ed="TX" n="c162a02"/><p xml:id="pTX18pc162a0201">吾人求學，除開全由旁人強迫使學之外，總多少有所以要求學之意思，此意思之
<lb ed="TX" n="c162a03"/>所在，卽求學之目的。或謂人身須賴衣食住等生活，而此人身所需之衣食等，須藉知
<lb ed="TX" n="c162a04"/>能以造作取得之。且現時造作取得人身生活所需之知能，乃從全球人類遺傳演進之所
<lb ed="TX" n="c162a05"/>成就，今欲獲此知能，非從事求學不爲功。故求學之目的，不外欲得人身所需以生活
<lb ed="TX" n="c162a06"/>耳。以此爲求學之目的，今固不得非之，蓋人生最切要之事，無過於謀生活。擴而極
<lb ed="TX" n="c162a07"/>之，謂人生所需之衣食等，不患寡而患不均，社會主義遂以謀全人類得均取生活之所
<lb ed="TX" n="c162a08"/>需，亦不外達此目的也。然使求學之目的僅如此，則現今享有遺產不須謀生之子弟，
<lb ed="TX" n="c162a09"/>或實行社會主義後，人類豈遂無求學之目的而不復從事求學乎？如曰不然，必更有其
<lb ed="TX" n="c162a10"/>他之目的。或謂人有榮譽之好，故富家子弟雖不求衣食，孜孜以求學文藝、美術等，
<lb ed="TX" n="c162a11"/>以博官第；尙時髦者，其目的要在於華貴風雅等榮譽耳。極至於所謂揚名顯親之名敎
<lb ed="TX" n="c162a12"/>，及經營於歷史上留一不朽之名者，亦不外此。前爲利，此爲名，原人事上之所恆有
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c163a" n="c163a"/>
<lb ed="TX" n="c163a01"/>，今固不得非之。然亦有甘凍餓聽戮辱而不倦求學者，又何所爲乎？或謂人性好勝，
<lb ed="TX" n="c163a02"/>且好特異，彼不求名利而求學者，欲持己意支配當世之人，並得天下後世之驚慕耳。
<lb ed="TX" n="c163a03"/>此亦抗心高志、怪傑奇才者之所爲，今固不得非之。然亦有捐棄名利和樂人情者，復
<lb ed="TX" n="c163a04"/>何爲求學乎？或謂人性樂群，尤樂人群之治，如孔子輩，篤志爲學，莫非因時以求人
<lb ed="TX" n="c163a05"/>群之治理耳。此更人倫善德之聖，近若克魯泡特金輩，張皇互助進化之義，亦不外此
<lb ed="TX" n="c163a06"/>，今尤不得非之。但茲之四者，可總括謂求學之目的，在於得此人生之安樂耳。然所
<lb ed="TX" n="c163a07"/>得之安樂，不在於此求學時，須在求學後施行事業之成就；若未成就或竟不能成就，
<lb ed="TX" n="c163a08"/>其求學豈不遂成無意義無價値乎？或謂人心本是恆久不息，向內外上下以求知能者，
<lb ed="TX" n="c163a09"/>故求學莫非以得知能爲目的。學卽求知能，求知能卽學。求學卽手段亦卽目的，不必
<lb ed="TX" n="c163a10"/>更要達到何項之目的，便已達到目的，故求學之自身，卽有意義價値。且達到其餘
<lb ed="TX" n="c163a11"/>種種之目的，要皆由求學所得種種知能以達到之耳。故求學在於得知能，更無疑義。
<lb ed="TX" n="c163a12"/>近世眞正之科學者，唯在於此。夫求學固以得知能爲唯一之目的，然原之無根而徵之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c164a" n="c164a"/>
<lb ed="TX" n="c164a01"/>無驗，所謂知者，其固知乎？所謂能者，其固能乎？要未可必。故云爲得知能，亦未
<lb ed="TX" n="c164a02"/>足以明求學之目的究何在也。上來於各家所言求學之目的，討究略盡。然則求學之目
<lb ed="TX" n="c164a03"/>的究何在？曰：求學之目的無他，爲得如如相應於「現實」之知能而已。現實卽大涅
<lb ed="TX" n="c164a04"/>槃──眞如──，現實之知能則大菩提也。故求學之目的，卽佛學之目的。若明求學
<lb ed="TX" n="c164a05"/>之目的而求學，則終將唯佛學之是求也。然在「現實」本離名相，今旣方便立「現實
<lb ed="TX" n="c164a06"/>」名，且更方便定「現實知能」義，則如何爲現實之知能，可明矣。</p>
<lb ed="TX" n="c164a07"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX18pc164a0701">　　　　　　　<note place="inline">第一義</note>　　　　　　　　　　　　　<note place="inline">知能</note></p>
<lb ed="TX" n="c164a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemTX18pc164a0801"><p xml:id="pTX18pc164a0801">一、知得現實圓常之眞義者……………根本無分別之如理智力。</p></item>
<lb ed="TX" n="c164a09"/><item xml:id="itemTX18pc164a0901"><p xml:id="pTX18pc164a0901">二、能得境相確適之實事者……………後得正分別之如量智力。</p></item>
<lb ed="TX" n="c164a10"/><item xml:id="itemTX18pc164a1001"><p xml:id="pTX18pc164a1001">三、等得性相理事圓常確適之現實者……………無上正遍覺知。</p></item></list>
<lb ed="TX" n="c164a11"/><p xml:id="pTX18pc164a1101">旣勘明求學之目的在得「符現實之正覺」，今更進問求學之方法當何從。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="c164a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">十　求學之方法</cb:mulu><head>十　求學之方法</head>
<lb ed="TX" n="c164a13"/><p xml:id="pTX18pc164a1301">言求學之方法，換言之，卽求「正知」之方法。於此當先認淸兩事：一、求正知
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c165a" n="c165a"/>
<lb ed="TX" n="c165a01"/>之困難，二、求正知之歷程。所言求正知之困難，以知覺之不易眞耳。知覺之不易眞
<lb ed="TX" n="c165a02"/>，以其起原之蒙昧也。知識之起，不出三源：一曰現量，二曰比量，三曰聞量。根本
<lb ed="TX" n="c165a03"/>起源，唯此現量。現量乃是心依內根，映帶前境，但有人生卽由心惑，譬之夢事由睡
<lb ed="TX" n="c165a04"/>眠起，內迷有根身之我人，外惑爲質相之物境，雖不盡無，已非如實。況復曾未相應
<lb ed="TX" n="c165a05"/>，旋興念度，顚倒執取，益滋迷謬，習非成是，宛成妄知。雖有比量可從糾正（科學
<lb ed="TX" n="c165a06"/>），但比量仍依一一現量，展轉推校集聯而得成，縱能近眞，亦不切實。況復本旣不
<lb ed="TX" n="c165a07"/>齊，末何能整？謬非在所必多。至於聞量，傳由他人，他人之現量相及比量名，其不
<lb ed="TX" n="c165a08"/>免於過非，彼亦猶此。故一以正知眞覺爲求學之目的，求學卽不免有如上之困難。解
<lb ed="TX" n="c165a09"/>除此困難者，則應知求學之歷程。所言求學之歷程者，以非求得眞實現量，則不了達
<lb ed="TX" n="c165a10"/>現實。然在未得眞實之現量時，所起無非錯謬。且於其中絲毫不能用力，將如何求
<lb ed="TX" n="c165a11"/>之乎？曰：所賴者，一在人心有本能眞實現量之潛力──無漏種──，二在已經得眞
<lb ed="TX" n="c165a12"/>現量之人曾有所垂敎於吾人。已成眞現量者爲誰？曰爲佛陀。吾人若依佛陀所垂示之
<pb ed="TX" xml:id="TX18.0011.c166a" n="c166a"/>
<lb ed="TX" n="c166a01"/>至敎，圓達其理，楷定其量，用以裁斷若聞他言若起自覺之種種知識等，掃空一切不
<lb ed="TX" n="c166a02"/>正敎理及謬誤之理想，由至敎量轉成自心有力之眞比量，再憑此勝解之眞比量力，摧
<lb ed="TX" n="c166a03"/>伏依附現量所生一切謬非情識，久之豁破幽迷，便得眞現量智。由此依眞現量智及正
<lb ed="TX" n="c166a04"/>比量智，續銷虛妄，深證眞實，至於究竟圓滿，無不洞然正覺之中，方爲學滿，卽成
<lb ed="TX" n="c166a05"/>就如如相應於「現實之知能」也。故求得正知之歷程：一、揀擇於一切學者之學說，以
<lb ed="TX" n="c166a06"/>求得至極圓滿之敎詮定量；二、依所得至敎量，破除一切若他傳若自起之迷謬執，自
<lb ed="TX" n="c166a07"/>成殊勝之正比量；三、依所成正比量，決定印持平常見聞動靜之身心日用事，開發眞
<lb ed="TX" n="c166a08"/>覺；四、依眞覺正思，以銷落餘妄，究竟顯現；五、依眞現量之智境，施正比量之敎
<lb ed="TX" n="c166a09"/>義，令未覺者藉之以覺。合前求學之目的，與求正知之歷程，爲現實主義能知之方
<lb ed="TX" n="c166a10"/>法。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#begc056a0301" to="#endc056a0301"><lem wit="#wit.orig">刺</lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark">剌</rdg></app>
<app from="#begc070a0901" to="#endc070a0901"><lem wit="#wit.orig"><g ref="#CB00144">㝹</g></lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark"><g ref="#CB00145">㝹</g></rdg></app>
<app from="#begc071a0501" to="#endc071a0501"><lem wit="#wit.orig"><g ref="#CB00144">㝹</g></lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark"><g ref="#CB00145">㝹</g></rdg></app>
<app from="#begc075a0801" to="#endc075a0801"><lem wit="#wit.orig">刺</lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark">剌</rdg></app>
<app from="#begc089a0101" to="#endc089a0101"><lem wit="#wit.orig">刺</lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark">剌</rdg></app>
<app from="#begc089a0201" to="#endc089a0201"><lem wit="#wit.orig">刺</lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark">剌</rdg></app>
<app from="#begc095a0901" to="#endc095a0901"><lem wit="#wit.orig">刺</lem><rdg resp="#resp3" type="cbetaRemark">剌</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="taixu-notes">
<head>太虛大師全書 校注</head>
<p>
<note n="c001001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_c001001">十世出華嚴宗:曰過去過去世，曰過去現在世，曰過去未來世，曰現在過去世，曰現在現在世，曰現在未來世，曰未來過去世，曰未來現在世，曰未來未來世，曰三世一念世。</note>
<note n="c001002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_c001002">十界出天台宗：曰苦趣界，曰餓鬼界，曰傍生界，曰人趣界，曰修羅界，曰天趣界，曰聲聞界，曰獨覺界，曰菩薩界，曰佛陀界。前六曰凡，後四曰聖。</note>
<note n="c002003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_c002003">昔作法界釋義，曰法界相，同此中說；曰法界體，專指眞如；曰法界用，指一切種或十八界種。界者因義是。</note>
<note n="c160001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_c160001">此下一節，海刊原文爲「大乘與人間兩般文化」；此係改訂者。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="c056a0301" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c056a0301">剌【CB】，刺【太虛】</note>
<note n="c070a0901" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c070a0901"><g ref="#CB00145">㝹</g>【CB】，<g ref="#CB00144">㝹</g>【太虛】</note>
<note n="c071a0501" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c071a0501"><g ref="#CB00145">㝹</g>【CB】，<g ref="#CB00144">㝹</g>【太虛】</note>
<note n="c075a0801" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c075a0801">剌【CB】，刺【太虛】</note>
<note n="c089a0101" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c089a0101">剌【CB】，刺【太虛】</note>
<note n="c089a0201" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c089a0201">剌【CB】，刺【太虛】</note>
<note n="c095a0901" resp="#resp3" type="add" rend="hide" target="#nkr_note_add_c095a0901">剌【CB】，刺【太虛】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>